II SA/Go 464/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik, Sędziowie Sędzia WSA Maria Bohdanowicz (spr.),, Asesor WSA Joanna Brzezińska, Protokolant Krzysztof Rogalski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 grudnia 2005 r. sprawy ze skargi R.H. na decyzję Dyrektora Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r. nr [...] znak [...] w przedmiocie płatności bezpośrednich do gruntów rolnych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] r., nr [...]. Decyzją Nr [...] z dnia [...] listopada 2004r. Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odmówił przyznania R.H. na 2004r. płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na podstawie art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004r. Nr 6, poz. 40 ze zm.). Decyzja zapadła przy następujących ustaleniach. R.H. jest współwłaścicielem nieruchomości rolnych oznaczonych numerami działek [...] o łącznej powierzchni 16.1162 ha położonych we wsi [...]. W toku postępowania organ ustalił, że działki te były wydzierżawione S.M. zamieszkałemu w [...] na podstawie umowy ustnej. Okoliczność tę potwierdził wydzierżawiający S.M., a także pośrednio organ ustalił: 1. na podstawie zaświadczenia Wojskowego Koła Łowieckiego, że szacowane były w 2004r. straty spowodowane przez zwierzynę dziką i wypłacono odszkodowanie w kwocie 164 zł dzierżawcy, 2. R.L. oświadczył, że wykonał w 2004r. w sierpniu na rzecz S.M. usługę zbioru słomy z działek [...], 3. Spółdzielnia Kółek Rolniczych [...].III.2004r. wykonywała na rzecz S.M. usługę wywozu gnojowicy, 4. Leśniczy Leśnictwa oświadczył, że w marcu 2004r. S.M. zwrócił się do niego z prośbą o podkaszanie gałęzi znajdujących się na drzewach rosnących skrajnie przy polu, które uprawia. Organ także oparł się na oświadczeniu dzierżawcy, iż działki uprawia od 1996r. do chwili obecnej (oświadczenie złożono [...] sierpnia 2004r.) na podstawie umowy ustnej ze współwłaścicielami R. i Z.H. oraz E. i H.S.. Właściciele nieruchomości nie chcieli zawrzeć z nim umowy pisemnej, a sami wcześniej nie uprawiali tej ziemi i on sam musiał włożyć wiele wysiłku, aby przywrócić je do prawidłowej kultury rolnej. Okoliczności te potwierdzili K.R., R.M. i J.S.. W oparciu o taki stan faktyczny organ I instancji decyzją z dnia [...] grudnia 2004r. Nr [...] przyznał płatności bezpośrednie do gruntów rolnych na 2004r. S.M., a odmówił R.H., jako że nie była posiadaczką gruntów rolnych. W tej mierze organ powołał się na treść art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych (Dz. U. z 2004r. Nr 6, poz. 40 ze zm.), który stanowi, że płatności bezpośrednie przysługują posiadaczowi gruntów rolnych. W odwołaniu od tej decyzji R.H. kwestionuje ustalenia organu co do posiadania gruntów rolnych przez S.M.. Podała, że dwukrotnie w Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w 2004r. składała oświadczenie, iż to ona jest posiadaczem gruntów rolnych i że nie łączy ją żadna umowa dzierżawy ze S.M.. Organ II instancji Dyrektor Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W jego ocenie zebrany materiał dowodowy jednoznacznie wskazuje, iż posiadaczem działek nr [...] we wsi [...] był S.M., co potwierdzili rolnicy z tej wsi, ale także leśniczy, Spółdzielnia Kółek Rolniczych i Wojskowe Koło Łowieckie. R.H. jest współwłaścicielem przedmiotowych gruntów rolnych, ale w 2004 roku nie była ich posiadaczem, stąd też zgodnie z ustawą z dnia 18 grudnia 2003r. płatności jej nie przysługują. W skardze do Sądu R.H. podnosi sprzeczność istotnych ustaleń organu z materiałem dowodowym, na podstawie którego organy wydały dla niej niekorzystną decyzję. W szczególności podnosi, że S.M. korzystał z tych gruntów w latach poprzednich, ale na początku roku został przez nią poinformowany, iż umowa między nimi nie zostanie przedłużona. Zaprzeczyła także, że kiedykolwiek łączyła ją ze S.M. umowa dzierżawy, bo czynszu jej nigdy nie płacił. W jej ocenie zaprezentowane dowody posiadania przez S.M. w postaci zaświadczeń są niewiarygodne, bo on sam posiada własne grunty rolne i usługi w postaci zbioru słomy, wywozu gnojowicy lub obcinania drzew mogły być wykonywane na jego polu, a nie na skarżącej. Przedstawiła także oświadczenie K.R., w którym potwierdza on, że nie był świadkiem płacenia czynszu dzierżawnego przez S.M. skarżącej. Kwestionuje również oświadczenie leśniczego, bowiem jej działki nr [...] nie graniczą z obrębem leśnym o numerach [...], na które powołuje się leśniczy przy krzesaniu gałęzi drzew. Oświadcza także, że twierdzenie R.L. o zbiorze słomy nie może być uznane za wiarygodne, bowiem usługę wykonał przy żwirowni, a przecież w okolicy są trzy żwirownie więc nie wiadomo o jakiej nieruchomości świadek mówi. Kwestionując zatem materiał dowodowy zebrany przez organy podała, że była prawnym posiadaczem nieruchomości, że utrzymywała grunty rolne w prawidłowej kulturze i że spełniła wszelkie wymogi jakie stawia ustawa z 18 grudnia 2003r. o dopłatach i o takie wystąpiła. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W szczególności powołał się na treść art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 18 grudnia 2003r. o płatnościach bezpośrednich do gruntów rolnych, iż przysługują one posiadaczowi gospodarstwa rolnego, a nie osobie dysponującej tytułem prawnym do nieruchomości. W ocenie organu skarżąca myli pojęcie własności z posiadaniem, które tylko stanowi podstawę do otrzymania dopłat. Organ nie zajmował się cywilistycznymi problemami występującymi w sprawie, takimi jak istnienie bądź nie istnienie umowy dzierżawy, zapłaty czynszu oraz sposobu rozwiązania umowy między stronami. Zadaniem organów było ustalenie na potrzeby postępowania administracyjnego wyłącznie okoliczności kto był posiadaczem gruntów rolnych, a więc faktycznie je użytkował po to by przyznać mu dopłaty zgodnie z cytowaną ustawą. W ocenie organu zgromadzony materiał dowodowy wystarczająco wykazał, że grunty użytkował S.M., a nie skarżąca - ich współwłaścicielka. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skargę należy uznać za zasadną. Zgodnie z zasadami ogólnymi zawartymi w kodeksie postępowania administracyjnego w rozdziale 2 - w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 kpa) - co oznacza, że jako dowód w sprawie winny dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy. W szczególności, gdy strony mają sprzeczne interesy i zajmują krańcowo różne stanowiska. Organy w niniejszej sprawie poprzestały na oświadczeniach kilku osób i kilku zaświadczeniach. Dodać należy, że świadkowie w swych pisemnych oświadczeniach nie są precyzyjni, bo na przykład nie podają daty opisywanego zdarzenia bądź nie podają ściśle, o które nieruchomości chodzi, czy te, które są dzierżawione przez S.M. czy też te, które stanowią jego własność. A przecież w takich wypadkach, gdy załatwienie sprawy wymaga udziału świadków, a nawet ich konfrontacji, ustawodawca wymaga przeprowadzenia rozprawy administracyjnej co oznacza, że organ orzekający w sprawie nie tylko może, ale ma obowiązek wnikliwie przesłuchać wszystkie strony, świadków dopuścić do zadawania im pytań przez strony, a wreszcie skonfrontować ich zeznania w przedmiocie ustalenia stanu faktycznego jakim jest posiadanie nieruchomości. Rozprawa administracyjna pozwoliłaby wyeliminować składanie oświadczeń, a następnie zaprzeczanie im, jak to miało miejsce ze świadkiem K.R.. A wreszcie pozwoliłaby na ocenę wiarygodności świadków poprzez bezpośredni kontakt organu z osobami zeznającymi jako świadkowie, a także jako strony. Organ niejako założył z góry, iż jego celem nie są problemy cywilnoprawne danej sprawy, rodzaj umowy, wysokość czynszu, czas trwania umowy i sposób jej rozwiązania. Ale te wszystkie okoliczności pozwolą niezbicie wyjaśnić, kto faktycznie był posiadaczem gruntów rolnych i kto utrzymywał je w dobrej rolnej kulturze. Tym bardziej, iż skarżąca jest tylko jednym ze współwłaścicieli spornego gruntu rolnego, dlatego stanowiska pozostałych współwłaścicieli także dla sprawy mają istotne znaczenie. W niniejszej sprawie ważne są okoliczności jaka i do kiedy strony wiązała umowa cywilno-prawna. Obie bowiem strony nie zaprzeczają, że była taka umowa z tym, że skarżąca powołuje się na umowę użyczenia, a S.M. dzierżawy. Jedna i druga umowa wskazywałaby na posiadanie zależne S.M. z tym, że przy każdej z tych umów jest inna długość okresu wypowiedzenia, a to już miałoby skutek na ocenę czy w 2004r. S.M. nadal był posiadaczem zależnym. W orzecznictwie Naczelnego Sąd Administracyjnego ugruntowany jest pogląd, zgodnie z którym dopiero prawidłowo przeprowadzone postępowanie dowodowe pozwala na ocenę, czy w sprawie zostały właściwie zastosowane odpowiednie przepisy prawa materialnego (wyrok NSA z dnia 11 marca 1981r. SA 272/81 opublik. ONSA 1981 Nr 1 poz. 9). W tej mierze zadaniem organu będzie przeprowadzenie uzupełnienia postępowania dowodowego o wszystkie przytoczone wyżej okoliczności sprawy, a także ewentualne rozważenie czy nie wskazane było by rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego przez sąd powszechny w powództwie o ustalenie, iż w 2004r. strony wiązała lub nie wiązała umowa dzierżawy. Interes prawny w takim powództwie nie budzi wątpliwość po stronie S.M. oraz R.H.. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. orzekł jak w sentencji wyroku. O zwrocie kosztów postępowania sądowego nie orzeczono wobec braku stosownego wniosku skarżącej do dnia zamknięcia rozprawy w tym przedmiocie (art. 210 wyżej cytowanej ustawy). Zarządzenie 1. Doręczyć: - skarżącej z pouczeniem o skardze kasacyjnej i prawie pomocy, - pełnomocnikowi organu (k – 27). 2. Za 30 dni 2 stycznia 2006r.