I GSK 2436/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jerzy Chromicki (spr.) Sędziowie NSA Józef Waksmundzki Tadeusz Cysek Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 2 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt 3/I SA/Po 493/03 w sprawie ze skargi W. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 11 lutego 2003 r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty długu celnego uchyla zaskarżony wyrok i sprawę przekazuje do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. Wyrokiem z dnia 15 grudnia 2005 r. sygn. akt 3/I SA/Po 493/03 Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. oddalił skargę W. P. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia 11 lutego 2003 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie wymiaru cła. Sąd uznał za miarodajny, ustalony przez organy celne stan faktyczny sprawy. Dyrektor Urzędu Celnego w P., decyzją nr [...] z dnia 29 marca 2002 r. - uznał za nieprawidłowe zgłoszenia celne SAD OBR nr: - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] - [...] w części dotyczącej zastosowanych preferencji, stawek celnych i obliczenia kwoty wynikającej z długu celnego. Ponadto organ celny I instancji określił kwoty długu celnego do poszczególnych zgłoszeń celnych w oparciu o autonomiczne stawki celne. Decyzja była przy tym skierowana do PHU "B." E.-I. W. P. w M. W uzasadnieniu tej decyzji podano, że Dyrektor Urzędu Celnego w P. przyjął wskazane zgłoszenia celne SAD, powodując objęcie towarów (odzież używaną sortowaną) wnioskowaną procedurą dopuszczenia do obrotu, natomiast kwoty długu celnego zostały określone w oparciu o obniżone stawki celne przewidziane przepisami rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15.12.1998 r. w sprawie ustanowienia Taryfy celnej. Obowiązujące w okresie dokonywania zgłoszeń celnych postanowienia art. 13 i art. 16 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego wprowadzają możliwość stosowania stawek celnych obniżonych w przypadku jednoczesnego spełnienia następujących warunków: towar pochodzi z obszaru Unii Europejskiej w rozumieniu postanowień Protokołu nr 4 Układu Europejskiego, pochodzenie zostało udokumentowane prawidłowo sporządzonym świadectwem przewozowym EUR. 1 lub deklaracją na fakturze, został spełniony warunek bezpośredniego przywozu towaru do Polski. Natomiast art. 32 Protokołu nr 4 Układu Europejskiego stanowi o weryfikacji dowodów pochodzenia. Dodatkowa weryfikacja jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprawdzonych produktów lub wypełnienia innych wymogów niniejszego Protokołu. W przedmiotowej sprawie w wyniku weryfikacji deklaracji eksportera sporządzonych na fakturach załączonych do zgłoszeń celnych (nr wskazano w decyzji) belgijskie władze celne nie potwierdziły preferencyjnego pochodzenia towarów w nich ujętych, w związku z czym wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności istniejące w dniu objęcia towaru procedurą dopuszczenia do obrotu. Wyniki weryfikacji przeprowadzonej w trybie przewidzianym umową międzynarodową są wiążące dla organów celnych kraju importu, zaś negatywny wynik weryfikacji uniemożliwia zastosowanie stawki obniżonej, która uprzednio została zastosowana w oparciu o dokument poświadczający nieprawdę. Ujawnione okoliczności stanowiły podstawę do wszczęcia postępowania celnego w sprawie uznania przedmiotowych zgłoszeń celnych za nieprawidłowe. Zdaniem organu celnego preferencyjne pochodzenie zgłoszonego towaru nie zostało udokumentowane świadectwami pochodzenia, natomiast belgijskie władze celne również nie potwierdziły jego preferencyjnego pochodzenia. PHU "B." E. I. W. P. odwołało się od tej decyzji, wnosząc o jej uchylenie z uwagi na naruszenie przepisów art. 121, 122, 123 § 1 Ordynacji podatkowej oraz art. 64 § 1, 2, 3 i art. 65 oraz art. 70 Kodeksu celnego. Odwołujący się zakwestionował ustalenia organu celnego I instancji oraz jego stanowisko, podnosząc, że wszczynając postępowanie weryfikacyjne w przedmiotowej sprawie organ ten winien go o tym zawiadomić, a nadto umożliwić mu uczestnictwo w tej istotnej czynności procesowej. Ponadto zdaniem odwołującego się wynik weryfikacji belgijskich władz celnych jest nieprecyzyjny, bowiem nie stwierdziły one, że towary te nie posiadają niepreferencyjnego pochodzenia. Dyrektor Izby Celnej w P., decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2003 r. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił ustalenia faktyczne i stanowisko prawne Dyrektora Urzędu Celnego w P., podkreślając, że organ celny wbrew twierdzeniom zawartym w odwołaniu nie naruszył wskazanych przepisów prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W skardze do sądu administracyjnego W. P. zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 121, 122, 123 § 1 Ordynacji podatkowej oraz przepisów art. 64, 65, 70 Kodeksu celnego. W uzasadnieniu skargi podniesiono okoliczności i argumenty podobne jak w toku dotychczasowego postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Oddalając skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że niespornym jest, że skarżący zgłosił (7 zgłoszeniami celnymi wskazanymi w zaskarżonej decyzji) do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym importowany z Belgii towar w postaci odzieży używanej sortowanej, załączając do tych zgłoszeń stosowne faktury z zamieszczonymi na nich deklaracjami eksportera o pochodzeniu wymienionych w nich towarów z Unii Europejskiej, co było podstawą zastosowania obniżonych stawek celnych. Z mocy art. 65 § 4 pkt 1 i 2 Kodeksu celnego, po przyjęciu zgłoszenia celnego organ celny na wniosek strony wydaje decyzję lub może z urzędu wydać decyzję, w której uznaje zgłoszenie celne za prawidłowe bądź - uznając zgłoszenie celne za nieprawidłowe w całości lub w części - rozstrzyga o nadaniu towarowi właściwego przeznaczenia celnego (lit. a) lub określa kwotę wynikającą z długu celnego zgodnie z przepisami prawa celnego. W myśl zaś art. 83 § 1 tej ustawy, organ celny po zwolnieniu towarów może z urzędu lub na wniosek zgłaszającego dokonać kontroli zgłoszenia celnego. Po przyjęciu zgłoszenia celnego i dopuszczeniu towaru do obrotu, organ celny z urzędu wszczął postępowanie w sprawie uznania zgłoszeń celnych za nieprawidłowe. Postępowanie celne weryfikacyjne prowadzono w oparciu o art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego, stanowiącego, że dodatkowa weryfikacja dowodów pochodzenia jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy, gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości do autentyczności tych dokumentów, statusu pochodzenia sprowadzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów Protokołu (ust.1). Weryfikacji dokonują władze celne kraju eksportu. W tym celu mają prawo żądać każdego dowodu, przeprowadzić kontrolę ksiąg rachunkowych eksportera oraz każdą inną kontrolę, którą uznają za właściwą (ust. 2). Sąd I instancji stwierdził, że organ celny był uprawniony do przeprowadzenia weryfikacji dowodów pochodzenia przedmiotowego towaru, posługując się stosownymi działaniami belgijskich organów celnych i wynikami tych działań. Sąd nie podzielił zarzutu skarżącego, że organy celne nie wyjaśniły wszystkich okoliczności niniejszej sprawy i nie ustaliły skąd pochodzi ta odzież, ponieważ faktycznie nie miały one takiego obowiązku. Sąd nie podzielił również zarzutu skarżącego co do braku jego udziału w czynnościach kontrolnych, jak też braku jego zawiadomienia o tych czynnościach, skoro stroną kontrolowaną był eksporter belgijski, który dokonywał stosownych adnotacji na wystawionych przez siebie fakturach. Organ celny wykorzystał jedynie wyniki weryfikacji władz celnych belgijskich jako dowód w swoim postępowaniu, oceniając go zgodnie z regułami dowodowymi zawartymi w przepisach Ordynacji podatkowej. Dlatego też Sąd nie uznał za trafny zarzutu naruszenia przez organy celne zasad postępowania określonych w przepisach art. 121, 122 i 123 § 1 Ordynacji podatkowej, jak i zarzutu naruszenia wskazanych w skardze przepisów Kodeksu celnego. W skardze kasacyjnej W. P. prowadzący działalność gospodarczą pod firmą P. H.-U. B. w M., wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, za przyznaniem kosztów pomocy prawnej i wskazał na obie podstawy kasacyjne, a to na naruszenie przepisów prawa materialnego, a to art. 64, 65 i 70 Kodeksu celnego, przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz na naruszenie przepisów prawa procesowego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącego podniósł, że mimo iż w postępowaniu administracyjnym nie wyjaśniono dokładnie stanu faktycznego, wbrew przepisom Ordynacji podatkowej (art. 121, 122 i 123 § 1), to Sąd oddalił jego skargę, mimo że skarżącemu uniemożliwiono wypowiedzenie się przed wydaniem zaskarżonej decyzji co do zebranych dowodów i materiałów, zwłaszcza wobec enigmatycznych informacji belgijskiego organu celnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest usprawiedliwiona. Należy zauważyć, że zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny jest związany podstawami skargi kasacyjnej, bowiem stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznając sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze z urzędu pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Związanie NSA podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym - zdaniem skarżącego - uchybił sąd, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego - wykazania dodatkowo, że to wytknięte uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie podkreślić należy, że w sytuacji gdy strona wnosząca skargę kasacyjną zarzuca wyrokowi sądu I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności trzeba odnieść się do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, bowiem dopiero wówczas, gdy zostanie przesądzone, że stan faktyczny przyjęty przez sąd I instancji za podstawę orzekania jest prawidłowy albo nie został dostatecznie podważony, można przejść do oceny zasadności zarzutów prawa materialnego. Skarżący zasadnie zarzuca naruszenie przepisów postępowania przez Sąd I instancji przez niewyjaśnienie dokładnie stanu faktycznego sprawy. Należy przypomnieć, że Sąd I instancji rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi (art. 134 § 1 p.p.s.a.). I tak, w uzasadnieniu decyzji z dnia 29 marca 2002 r. Dyrektor Urzędu Celnego w P. stwierdził, że: "Jakkolwiek w wyniku weryfikacji deklaracji eksportera sporządzonych na ww. fakturach przedłożonych do przedmiotowych zgłoszeń celnych, belgijskie władze celne nie potwierdziły preferencyjnego pochodzenia przedmiotowych towarów, to jednak nie stwierdziły także, iż towary te nie posiadają pochodzenia niepreferencyjnego. Stąd w oparciu o zapis na fakturach przyjęto, iż krajem pochodzenia odzieży używanej zaimportowanej do Polski na podstawie ww. zgłoszeń celnych jest Belgia." (K. 11 odwrót, K. 26 odwrót, K. 41 odwrót, K. 47 odwrót, K. 66 odwrót, K. 81 odwrót, K. 97 odwrót, K. 113 odwrót, K. 173 odwrót - akt administracyjnych). Do odpisów tych decyzji nie dołączono pisma belgijskich władz celnych z dnia 22.10.2001 r. i z dnia 27.11.2001 r. - o których mowa w pkt 9 i 10 załącznika Urzędu Celnego w P. z dnia 23.04.2002 r. (K. 177 akt adm.). Pism tych brak również w aktach administracyjnych. Zauważa się też, że w aktach administracyjnych brak kart od 118 do 149, a niektóre karty nie są ponumerowane. Brak jest również spisu treści tych akt, nie wiadomo więc czego dotyczyły brakujące karty. Dyrektor Izby Celnej w P., w uzasadnieniu decyzji z dnia 11 lutego 2003 r. (K. 186 odwrót i K. 185 odwrót) stwierdził, że dowód pochodzenia towaru uprawniający do zastosowania preferencyjnej stawki celnej został zamieszczony na fakturach, jako deklaracja eksportera. Ponieważ belgijskie władze celne nie potwierdziły preferencyjnego pochodzenia towarów, to Dyrektor Urzędu Celnego słusznie zastosował stawkę celną autonomiczną, jako wyższą od konwencyjnej w oparciu o zasady pochodzenia towarów przewidziane w handlu niepreferenycjnym. Skarżący zarówno w odwołaniu, jak i w skardze do Sądu zarzucał, że odpowiedź belgijskich władz celnych jest nieprecyzyjna, ponieważ nie stwierdzono jednoznacznie, że towary te nie posiadają niepreferencyjnego pochodzenia. Nie wzięto też pod uwagę, że w krajach Unii zmieniło się pojęcie "odzież używana", co mogło mieć wpływ na odpowiedź władz belgijskich. Sąd I instancji nie odniósł się do tych kwestii, stwierdzając, że to skarżący powinien wykazać, że przedmiotowy towar spełnia warunek pochodzenia z Unii Europejskiej. Stwierdzenie takie nie spełnia wymogów art. 141 § 4 p.p.s.a. Przede wszystkim wynik weryfikacji dowodów pochodzenia towaru przeprowadzony przez władze celne kraju eksportu nie ma charakteru bezwzględnego, ponieważ art. 32 ust. 6 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego podpisanego w Brukseli dnia 24 czerwca 1997 r. (Dz.U. Nr 104, poz. 662), pozwala władzom wnioskującym o weryfikację na odmowę przyznania wszelkich preferencji, ale pod warunkiem, że nie zaistnieją wyjątkowe okoliczności. Sąd I instancji nie rozważył, czy takie okoliczności występują w niniejszej sprawie, co stanowi o naruszeniu przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Nie jest też trafne stanowisko organów celnych, podzielone przez Sąd I instancji, że skoro procedura weryfikacyjna była prowadzona na podstawie art. 32 Protokołu nr 4 i art. 83 Kodeksu celnego, to nie jest to postępowanie celne w rozumieniu art. 262 Kodeksu celnego prowadzonym na podstawie Ordynacji podatkowej, a wobec czego nie stosuje się przepisów dotyczących czynnego udziału strony w toczącym się postępowaniu. Przepis art. 262 Kodeksu celnego stanowi, że do postępowania w sprawach celnych stosuje się odpowiednio przepisy działu IV Ordynacji podatkowej z uwzględnieniem zmian wynikających z przepisów prawa celnego. Z regulacji tej jasno wynika, że zasadą jest stosowanie Ordynacji podatkowej, chyba że przepisy prawa celnego stanowią inaczej. Należy zauważyć, że ani art. 83 Kodeksu celnego, ani art. 32 Protokołu nr 4 do Układu Europejskiego nie regulują postępowania przed organami celnymi. Przepis art. 83 Kodeksu celnego zawiera upoważnienie dla organu celnego do podejmowania kontroli zgłoszenia celnego, a art. 32 Protokołu nr 4 określa zasady weryfikacji dowodów pochodzenia towarów. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd odniesie się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze, zażąda również od organów administracji celnej brakującej w aktach administracyjnych dokumentacji, a w szczególności pism belgijskich władz celnych z dnia 22 października i z dnia 27 listopada 2001 r. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 185 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzeczono z uwagi na brak wniosku strony (art. 209 p.p.s.a.). O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu (§ 19 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu - Dz.U. Nr 163, poz. 1348 ze zm.), rozstrzygnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w P..