I OSK 362/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Małgorzata Jaśkowska (spr.) Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Małgorzata Borowiec Protokolant Justyna Nawrocka po rozpoznaniu w dniu 16 listopada 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej XY od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2005 r. sygn. akt II SA/Wa 1808/05 w sprawie ze skargi XY na postanowienie Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wyjaśnienia treści decyzji w sprawie należności pieniężnych 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; 2. oddala wniosek XY o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 21 grudnia 2005 r. (sygn. akt II SA/Wa 1808/05) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził nieważność postanowienia Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] 2005 r. (nr [...]), wydanego w przedmiocie odmowy wyjaśnienia wnioskodawcy - XY - treści decyzji w sprawie należności pieniężnych. Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym: decyzją z dnia [...] 2004 r. (Nr [...]) Dowódca Jednostki Wojskowej Nr [...] w [...] przyznał XY należności pieniężne za okres od [...] 2000 r. do dnia [...] 2003 r. wraz z odsetkami ustawowymi. Orzeczenie to zostało następnie utrzymane w mocy decyzją Dowódcy [...] Korpusu Zmechanizowanego z dnia [...] 2004 r. (nr [...]). W dniu 28 lutego 2005 r. XY złożył wniosek o uzupełnienie decyzji nr [...] oraz o wyjaśnienie, czy Dowódcy: Jednostki Wojskowej Nr [...] i [...] Korpusu Zmechanizowanego są organami właściwymi do rozstrzygnięcia roszczeń zawartych w podaniach skierowanych do WSzW w [...] z dnia [...] 2003 r. i do DK MON z dnia [...] 2003 r., czy § 12 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 1 sierpnia 2000 r. miał zastosowanie przy rozpatrywaniu roszczeń w przedmiocie uposażenia za miesiąc czerwiec 2003 r. oraz co było podstawą, że wnioskodawca uzyskał uprawnienie do zwrotu kosztów podróży. Dowódca [...] Korpusu Zmechanizowanego postanowieniem z dnia [...] 2005 r. nr [...] odmówił uzupełnienia rozstrzygnięcia i wyjaśnienia treści decyzji Nr [...] z [...] 2004 r., o jakie wnosił wnioskodawca. Wskazał, iż brak jest podstaw do uwzględnienia żądania, a to z uwagi na fakt, że treść wydanej decyzji jest jednoznaczna oraz że ewentualne spełnienie zgłoszonego żądania mogłoby doprowadzić do nowej oceny stanu faktycznego lub prawnego sprawy lub spowodować merytoryczną zmianę rozstrzygnięcia. XY wniósł zażalenie na powyższe postanowienie w części odmawiającej wyjaśnienia treści decyzji z dnia [...] 2005 r., zarzucając naruszenie art. 113 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz nieuprawnioną ocenę stanu sprawy, a to poprzez stwierdzenie, że wyjaśnienie wątpliwości, o które wnosił, mogłoby doprowadzić do nowych ustaleń faktycznych i prawnych. Zdaniem skarżącego wskazany zarzut świadczy o naruszeniu przez organ pierwszej instancji przepisów art. 6, 7, 8 i 9 kpa. Po rozpoznaniu zażalenia Dowódca Wojsk Lądowych postanowieniem z dnia [...] 2005 r. (nr [...]) utrzymał w mocy postanowienie Dowódcy [...] Korpusu Zmechanizowanego uznając stanowisko organu I instancji za prawidłowe. Postanowienie to zostało w wyniku skargi XY uznane za nieważne przez Sąd pierwszej instancji. WSA w Warszawie wskazał bowiem w uzasadnieniu rozstrzygnięcia, iż w myśl art. 113 kpa na postanowienie w sprawie sprostowania i wyjaśnienia służy zażalenie, które wnosi się w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia (art. 141 § 2 kpa). W sytuacji zaistnienia niedopuszczalności zażalenia lub uchybienia terminowi do jego wniesienia organ odwoławczy powinien stwierdzić w drodze postanowienia jego niedopuszczalność (art. 134 zd. 1 w zw. z art. 144 kpa). Według Sądu odpis postanowienia Dowódcy [...] Korpusu Zmechanizowanego z dnia [...] 2005 r. (nr [...]) został doręczony XY w dniu 7 kwietnia 2005 r., a w związku z tym siedmiodniowy termin do wniesienia zażalenia na postanowienie upływał w dniu 14 kwietnia 2005 r. Tymczasem zażalenie XY złożył w Kancelarii Dowództwa [...] Korpusu Zmechanizowanego w dniu 15 kwietnia 2005 r. (data prezentaty widniejąca na zażaleniu), a więc z uchybieniem terminu do wniesienia tego środka zaskarżenia. Jeżeli w takim przypadku (tj. pomimo braku wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia) organ II instancji - Dowódca Wojsk Lądowych - postanowieniem z dnia [...] 2005 r. (nr [...]) merytorycznie rozpoznał sprawę, to tym samym dopuścił się rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 grudnia 2005 r. zaskarżył w całości XY, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów prawa procesowego, mających istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a), tj. art. 145 § 1 pkt 2 w związku z art. 119 pkt 1 p.p.s.a, oraz art. 156 § 1 pkt 1 i 2 k.p.a., art. 141 § 2 k.p.a. w związku z art. 57 § 5 k.p.a., Według skarżącego za taką oceną przemawia uznanie przez Sąd pierwszej instancji, że zaskarżone postanowienie obarczone jest kwalifikowaną wadą w postaci nieważności z przyczyny jego rozpatrzenia po upływie terminu do złożenia zażalenia, w sytuacji, gdy w myśl art. 57 § 5 k.p.a. nie uchybił on terminowi. XY podał bowiem, iż w dniu 7 kwietnia 2005 r. otrzymał postanowienie Dowódcy [...] Korpusu Zmechanizowanego z dnia [...] 2005 r. nr [...] i dopiero od tego dnia w myśl art. 141 § 2 k.p.a. zaczął biec 7 dniowy termin do wniesienia zażalenia. Jego zażalenie z dnia 12 kwietnia 2005 r., które wpłynęło od powyższego postanowienia, zostało przekazane do właściwego adresata przesyłką pocztową poleconą nr [...] w dniu 12 kwietnia 2005 r., zgodnie z art. 57 § 5 k.p.a. W konsekwencji - zdaniem autora skargi kasacyjnej - Sąd pierwszej instancji niezasadnie ustalił, iż nie dochował on wymaganego przepisami terminu, gdyż dzień 12 kwietnia 2005 r. (tj. dzień złożenia zażalenia) stanowił piąty dzień z wymaganego siedmiodniowego terminu. W wyniku podniesionego zarzutu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości, przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie oraz o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna i jako taka zasługuje na uwzględnienie. Trafne są zarzuty naruszenia przez WSA w Warszawie art. 145 § 1 pkt. 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) w zw. z art. 119 pkt. 1 p.p.s.a. oraz w zw. z art. 156 § 1 pkt. 1 i 2 kpa i 141 § 2 kpa w zw. z art. 57 § 5 kpa. Zauważyć należy, iż WSA w Warszawie przyjmując, że postanowienie Dowódcy Wojsk Lądowych z dnia [...] 2005 r. obarczone jest kwalifikowaną wadą w postaci nieważności, a to z powodu rozpoznania przez organ merytorycznie zażalenia XY (pomimo wniesienia go z uchybieniem 7 dniowego terminu, o którym jest mowa w art. 141 § 2 kpa), kierował się błędnym ustaleniem, iż skarżący złożył środek odwoławczy w dniu 15 kwietnia 2005 r. Błąd ów ma swoje źródło w wezwaniu przez Sąd w dniu 21 listopada 2005 r. (k. 20 akt sprawy) jedynie pełnomocnika organu - Dowódcy Wojsk Lądowych - do przedstawienia dokumentu wskazującego datę i sposób wniesienia przez XY zażalenia na postanowienie Dowódcy [...] Korpusu Zmechanizowanego z dnia [...] 2005 r. Takiego dokumentu organ nie dostarczył. W odpowiedzi na wezwanie poinformował jedynie, iż prezentata kancelarii Dowództwa [...] Korpusu Zmechanizowanego wskazuje na datę 15 kwietnia 2005 r. jako na dzień wpływu pisma. I właśnie na tej jedynie podstawie Sąd bezkrytycznie przyjął dzień 15 kwietnia 2005 r. jako datę wniesienia zażalenia, co w jego opinii skutkowało stwierdzeniem nieważności orzeczenia organu wyższego stopnia, a w konsekwencji koniecznością rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt. 1 p.p.s.a. Zastosowanie tego trybu pozbawiło przy tym skarżącego możliwości przedstawienia swoich racji (w tym możliwości przedstawienia dowodu nadania pisma 12 kwietnia 2005 r.) na rozprawie. Tymczasem niepełna treść udzielonej przez pełnomocnika organu odpowiedzi powinna wzbudzić wątpliwości Sądu, które zaowocować powinny zwróceniem się z podobnym wezwaniem do skarżącego. Jak się bowiem okazało XY wniósł zażalenie za pośrednictwem polskiego urzędu pocztowego w dniu 12 kwietnia 2005 r. (dowód nadania przesyłki listem poleconym w UP w [...] k. 41 akt). Gdyby zatem ustalenia stanu faktycznego sprawy były prowadzone przez Sąd prawidłowo, wówczas analiza akt sprawy doprowadziłaby WSA w Warszawie niechybnie do zgoła odmiennych wniosków. Nie budzi bowiem wątpliwości, iż zażalenie XY wniósł w przewidzianym do tego 7 – dniowym terminie. W myśl art. 57 § 5 kpa ustawodawca zrównał w skutkach prawnych z wniesieniem do organu pisma procesowego oddanie go w polskim urzędzie pocztowym lub w polskim urzędzie konsularnym. Potwierdzeniem oddania pisma jest w takim wypadku umieszczona na kopercie urzędowa pieczęć poczty wraz z widniejącą na niej datą. Oznacza to, iż o zachowaniu terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu administracji publicznej będzie decydowała data jego nadania w polskim urzędzie pocztowym. Na gruncie tak orzecznictwa, jak i piśmiennictwa, nie budzi przy tym wątpliwości, iż nadanie pisma przez stronę postępowania na poczcie musi – dla swojej prawnej skuteczności – mieć miejsce przed upływem terminu procesowego oraz że adresat pisma (organ, za pośrednictwem którego jest wnoszone jest zażalenie) musi być co do zasady prawidłowo przez nadawcę wskazany. Problem z dokonaniem właściwej oceny przez sąd administracyjny zachowania terminu procesowego w konkretnej sprawie może pojawić się wówczas, gdy w aktach sprawy brak jest koperty, w której zostało przesłane pismo lub też koperta dołączona do akt nie odpowiada tej, w której została wysłana przez stronę skarga. Powody takiego stanu rzeczy – błąd pracownika organu, który kompletował akta, zagubienie koperty przez biuro podawcze - nie mają, jak się wydaje, żadnego w tym zakresie znaczenia. W takim bowiem przypadku twierdzenie strony postępowania, iż nadała pismo w terminie do tego przewidzianym za pośrednictwem polskiego urzędu pocztowego, powinno spowodować przyjęcie przez sąd, iż termin został zachowany. Ponadto - zdaniem NSA - w sytuacji, gdy organ nie jest w stanie przedstawić przekonujących dowodów (np. koperty, pisma z prezentatą wpływu) pozwalających na ustalenie bez cienia wątpliwości przez sąd konkretnej daty złożenia pisma procesowego przez obywatela, niedopuszczalne jest wywodzenie niekorzystnych dla skarżącego skutków prawnych, w postaci np. ustalenia, iż orzeczenie organu jest nieważne, gdyż odwołanie, jako złożone po terminie, nie powinno być przez organ rozpoznane. Reasumując, rację ma autor skargi kasacyjnej, który wywodzi naruszenie przez WSA w Warszawie przepisów prawa procesowego – art. 145 § 1 pkt. 2 p.p.s.a. w zw. z art. 119 pkt. 1 p.p.s.a., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Ponieważ stwierdzone uchybienia WSA w Warszawie dotyczyły sfery ustaleń faktycznych w sprawie, zaś w wyniku naruszenia przepisów postępowania sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O odmowie zwrotu kosztów orzeczono na podstawie a contrario art. 203 i 204 p.p.s.a. Ustawodawca nie przewidział bowiem możliwości zasądzenia zwrotu kosztów sądowych za postępowanie kasacyjne w sytuacji uchylenia przez NSA wyroku stwierdzającego nieważność decyzji organu administracji publicznej. Tym samym koszty te podlegać będą uwzględnieniu w ramach ogólnych kosztów postępowania rozliczanych w orzeczeniu kończącym postępowanie przed sądem pierwszej instancji.