II SA/Gd 912/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Jędrkowiak, Sędziowie Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok,, Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski (spr.), Protokolant Marta Went, po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 8 maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie renty socjalnej uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej Dzielnicowego Ośrodka Pomocy Społecznej Nr [...] w G. z dnia 5 listopada 2002 r., nr [...]. Decyzją z dnia 5 listopada 2002 r., nr [...], Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej, działając w oparciu o art. 3 pkt 6, art. 11 pkt 1, art. 27a, art. 27a ust. 4, art. 34 ust. 4a, art. 38, art. 40 ust. 1, art. 43 ust. 1 i ust. 6 oraz art. 45 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej, przyznał A. W. pomoc w postaci renty socjalnej od dnia 1 listopada 2002 r., na stałe, w wysokości 418 zł miesięcznie oraz ustalił, że w okresie pobierania pomocy będzie za niego opłacana składka na ubezpieczenie zdrowotne. W odwołaniu od wskazanej decyzji A. W. wniósł o uchylenie jej w części określającej początkowy termin rozpoczęcia wypłaty renty socjalnej oraz obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenie zdrowotne. W uzasadnieniu wskazał, że w dniu 30 października 2002 r. ukończył 18 lat i stał się pełnoletni. W dniu 31 października 2002 r. jego ojciec jako jego pełnomocnik złożył odpowiedni wniosek o przyznanie renty socjalnej przedkładając wymaganą dokumentację w postaci kserokopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz kserokopii dowodu tożsamości w postaci paszportu. W dniu 4 listopada 2002 r., na polecenie organu, skarżący przedłożył dodatkowe dokumenty. W ocenie skarżącego nieuzasadnione jest przyznanie świadczenia od 1 listopada 2002 r., a nie od października 2002 r., kiedy to złożono kompletny wniosek. Organ błędnie nie uwzględnił złożonego paszportu jako dokumentu potwierdzającego tożsamość skarżącego i zażądał przedłożenia dowodu złożenia wniosku o wydanie dowodu osobistego. Uprawnienie do renty socjalnej powstało z chwilą osiągnięcia przez skarżącego pełnoletniości i dlatego też należało je przyznać od dnia 31 października 2002 r. Również informacja dotycząca odprowadzania za skarżącego składek na ubezpieczenie zdrowotne była nieprecyzyjna, albowiem nie wskazywała, do jakiej kasy chorych ma on należeć i gdzie będą odprowadzane składki. W zakresie składek skarżący wniósł o zaniechanie przekazywania ich przez okres pobierania renty socjalnej, albowiem należy do kasy chorych przy ubezpieczeniu swojej matki I. W. Rozpoznając odwołanie decyzją z dnia 8 maja 2003 r., sygn. akt [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. oraz art. 27a ust. 1 i 3, art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, uchyliło zaskarżoną decyzję w części dotyczącej opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne i w tym zakresie umorzyło postępowanie I instancji, a w pozostałym zakresie utrzymało decyzję w mocy. Uzasadniając powyższe rozstrzygnięcie organ odwoławczy wyjaśnił, że organ pierwszej instancji zasadnie przyznał rentę socjalną od miesiąca listopada. Za datę złożenia wniosku o przyznanie renty socjalnej uznać należało datę złożenia wniosku wraz ze wszystkimi wymaganymi dokumentami, a taki złożony został dopiero w dniu 4 listopada 2002 r. i od tego miesiąca możliwe było przyznanie i wypłata przysługującego świadczenia. Wobec tego, że skarżący jest objęty ubezpieczeniem zdrowotnym matki I. W. niezasadne było przyznanie mu pomocy w formie opłacania tych składek. W skardze na powyższą decyzję A. W. zarzucił rażące naruszenie art. 27a w zw. z art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej i wniósł o jej uchylenie w części przyznającej rentę socjalną od dnia l listopada 2002 r. W uzasadnieniu wskazano, że organ pierwszej instancji nie powinien wymagać przedłożenia zaświadczenia z ZUS o niepobieraniu wynagrodzenia za pracę bądź prowadzeniu działalności gospodarczej, albowiem już w dniu 31 października 2002 r. oświadczenie w tym przedmiocie zostało złożone przed urzędnikiem. Skarżący powołał się na orzeczenie NSA z dnia 26 kwietnia 2000 r., II SA/Gd 1339/98, w którym stwierdzono, że jeżeli osoba całkowicie niezdolna do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 roku życia osiąga pełnoletniość w dniu innym niż pierwszy danego miesiąca i w tym miesiącu składa wniosek o przyznanie jej renty socjalnej (art. 27a ust. 1 ustawy), wówczas początkowym dniem okresu, za jaki należna jest renta, będzie dzień osiągnięcia pełnoletniości. Skarżący stwierdził, iż w podobnym stanie faktycznym w jego sprawie orzeczono odmiennie i błędnie ustalono początkowy termin uprawnień. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie podtrzymując argumentację sformułowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Odnosząc się do zarzutów skargi organ odwoławczy wyjaśnił, że ojciec skarżącego w dniu 31 października 2002 r. złożył wniosek o przyznanie renty socjalnej, ale z niepełną dokumentacją, którą uzupełniono dopiero w dniu 4 listopada 2002 r. i ten dzień należało uznać i uznano za datę złożenia wniosku z kompletną dokumentacją i od tego dnia przyznano rentę socjalną. Bez znaczenia jest fakt, iż uzupełnienie dokumentacji mogło nastąpić dopiero w dniu 4 listopada 2002 r. z powodu wcześniejszych dni wolnych, albowiem sytuacja nie uległaby zmianie nawet wówczas, gdyby wniosek uzupełniono w dniu l listopada 2002 r. W dniu 31 października 2002 r. złożono jedynie oświadczenie o zgodzie na przetwarzanie danych, a pozostałą dokumentację złożono dopiero w dniu 4 listopada 2002 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów powszechnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). Art. 1 § 1 oraz art. 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga jest zasadna, albowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji są niezgodne z prawem. W myśl art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz.U. z 1998 r., nr 64, poz. 414 ze zm.), w brzemieniu obowiązującym w dacie orzekania przez organ odwoławczy, renta socjalna przysługuje osobie pełnoletniej, całkowicie niezdolnej do pracy z powodu inwalidztwa powstałego przed ukończeniem 18 roku życia, niezależnie od dochodu, z zastrzeżeniem ust. 4a i 5. W myśl § 10 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 18 września 2001 r. w sprawie wywiadu środowiskowego (rodzinnego) oraz rodzajów dokumentów wymaganych do przyznania renty socjalnej (Dz.U. nr 114, poz. 1220), świadczenie w postaci renty socjalnej przyznaje się na podstawie następujących dokumentów: 1) dowód osobisty, 2) decyzja organu rentowego przyznającego rentę lub emeryturę z ubezpieczenia społecznego albo orzeczenie komisji do spraw inwalidztwa i zatrudnienia wydane przed dniem 1 września 1997 r. lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, wydane przez zespół do spraw orzekania o stopniu niepełnosprawności, 3) zaświadczenie gimnazjum, szkoły ponadgimnazjalnej, szkoły ponadpodstawowej, szkoły wyższej lub jednostki prowadzącej studia doktoranckie stwierdzające, że osoba ubiegająca się o rentę socjalną w okresie powstania inwalidztwa powodującego całkowitą niezdolność do pracy uczęszczała do jednej z tych szkół albo była uczestnikiem studiów doktoranckich lub odbywała aspiranturę naukową, 4) oświadczenie osoby ubiegającej się o rentę socjalną, że nie jest uprawniona do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego. z wyjątkiem renty rodzinnej, 5) oświadczenie osoby ubiegającej się o rentę socjalną, że nie otrzymuje wynagrodzenia z tytułu pracy i nie prowadzi działalności gospodarczej, albo zaświadczenie pracodawcy o wysokości wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, zawierającego informacje o wysokości potrąconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składki na ubezpieczenie chorobowe lub zaświadczenie o wysokości wynagrodzenia uzyskiwanego na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia, umowy o dzieło albo w okresie członkostwa w rolniczej spółdzielni produkcyjnej lub spółdzielni kółek rolniczych (usług rolniczych), zawierającego informacje o wysokości potrąconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne, składek na ubezpieczenie emerytalne i rentowe w części finansowanej przez ubezpieczonego oraz składki na ubezpieczenie chorobowe oraz oświadczenie o wysokości dochodu osiąganego z prowadzonej działalności gospodarczej, zawierającego informacje o wysokości potrąconej zaliczki na podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne oraz składek na ubezpieczenia: emerytalne, rentowe i chorobowe. Z powyższego wynika, że wyliczenie dokumentów niezbędnych do otrzymania renty socjalnej ma charakter wyliczenia zamkniętego, a zatem organ nie może domagać się innych dokumentów. Z materiału dowodowego sprawy wynika, że w dniu 31 października 2002 r. ojciec skarżącego działając jako jego pełnomocnik złożył wniosek o przyznanie renty socjalnej oraz przedłożył wraz z nim dokumenty w postaci kserokopii orzeczenia o stopniu niepełnosprawności oraz kserokopii dowodu tożsamości w postaci paszportu. Na rozprawie podał, że wówczas oświadczył także, iż syn nie prowadzi działalności gospodarczej. Organ wezwał skarżącego do złożenia odcinka wniosku o wydanie dla skarżącego dowodu osobistego, zaświadczenia ZUS o niepopieraniu żadnych świadczeń emerytalnych ani rentowych. Dokumenty te skarżący przedłożył w dniu 4 listopada 2002 r. W tymże dniu złożył również oświadczenie o niepozostawaniu w stosunku pracy i niepopieraniu w związku z tym wynagrodzenia za pracę, nieprowadzeniu działalności gospodarczej i nieuzyskiwania z tego tytułu dochodów oraz niepopieraniu emerytury bądź renty z FUS. W świetle powyższego stwierdzić należy, iż organ administracji pierwszej instancji żądając od pełnomocnika skarżącego przedłożenia zaświadczenia z ZUS w przedmiocie niepobierania emerytury bądź renty naruszył prawo. Przepis wykonawczy § 10 wskazanego rozporządzenia nie wymagał bowiem od wnioskodawcy przedłożenia zaświadczenia w powyższym przedmiocie. W pkt 4 § 10 rozporządzenia wymagał natomiast złożenia przez osobę ubiegającą się o rentę socjalną oświadczenia, że nie jest uprawniona do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego, z wyjątkiem renty rodzinnej. Oświadczenie takie organ administracji mógł odebrać od pełnomocnika skarżącego już w dniu 31 października 2002 r., czyli w dniu złożenia wniosku o przyznanie pomocy. Zwrócić należy uwagę na fakt, iż w przypadku rent socjalnych uproszczona została procedura przyznawania tej formy pomocy, gdyż wydanie decyzji o przyznaniu bądź o odmowie przyznania renty socjalnej nie musi być poprzedzone wywiadem środowiskowym. Zakładanym zatem celem ustawodawcy było zminimalizowanie formalności, do dochowania których zobowiązani są wnioskujący o rentę socjalną ze względu na i tak już wyjątkową i trudną sytuację życiową, w której się znaleźli. Podsumowując tą część rozważań stwierdzić należało, że swoim postępowaniem organ administracji pierwszej instancji, a następnie organ odwoławczy, dopuściły się naruszenia przepisów postępowania w postaci art. § 10 wskazanego rozporządzenia oraz art. 9, art. 7 i art. 77 k.p.a., które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z ustanowioną w art. 9 k.p.a. zasadą ogólną postępowania administracyjnego organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek. Organ administracji bowiem bez uzasadnienia prawnego zażądał od skarżącego przedłożenia zaświadczenia z ZUS, do przedłożenia którego skarżący nie był niczym zobligowany, a zaniedbał we własnym zakresie wyznaczonym kodeksowymi kompetencjami zgromadzenia materiału dowodowego, zebrania koniecznych oświadczeń od osoby upoważnionej, która stawiła się w organie w dniu 31 października 2002 r. i przedłożyła wniosek o rentę socjalną. Gdyby organ wykonał nałożone nań obowiązki i odebrał od ojca skarżącego oświadczenia, że A. W. nie jest uprawniony do emerytury lub renty z ubezpieczenia społecznego oraz, że nie otrzymuje wynagrodzenia z tytułu pracy i nie prowadzi działalności gospodarczej, to za datę złożenia kompletnego wniosku o przyznanie renty socjalnej należałoby przyjąć dzień 31 października 2002r. Wobec tego uprawnionym jest pogląd, iż przyjęcie dnia 4 listopada 2002 r. za datę złożenia kompletnego wniosku o świadczenie z pomocy społecznej było nieuzasadnione i szkodzące interesom prawnym skarżącego. Organy miały możliwość skompletowania materiału niezbędnego do rozstrzygnięcia wniosku o przyznane renty socjalnej już w dniu 31 października 2002 r. Negatywne konsekwencje zaniedbania należących do organu czynności dowodowych w tym zakresie nie powinny obciążać skarżącego, którego ustawodawca otacza szczególną ochroną ze względu na jego szczególną sytuację życiową. Przyjęcie za datę złożenia wniosku dzień 31 października 2002 r. ma istotne dla skarżącego znaczenie ze względu na dyspozycję przepisu art. 43 ust. 6 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że świadczenia pieniężne pomocy społecznej przyznaje się i wypłaca za okres miesiąca kalendarzowego, począwszy od miesiąca, w którym został złożony wniosek wraz z wymaganą dokumentacją. Zatem, gdyby organ prawidłowo uznał za dzień złożenia wniosku o rentę socjalną dzień 31 października 2002 r., to rentę należałoby przyznać, tak jak chciał skarżący, od miesiąca października, a nie od listopada. Tym bardziej, że w dniu 30 października 2002 r. skarżący uzyskał pełnoletniość, która stanowi jedną z podstawowych przesłanek uzyskania uprawnienia do renty socjalnej. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie, organy administracji publicznej nie zebrały w sposób prawidłowy i wyczerpujący całego materiału dowodowego, do czego zobowiązuje je art. 77 § l K.p.a., jak też nie wykazały należytej dbałości i staranności o dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, jak tego wymaga art. 7 K.p.a., a także nie dokonały oceny dowodów w sposób przewidziany w przepisie art. 80 K.p.a. W świetle powyższych wywodów należy przyjąć, że organy administracji obu instancji wydały decyzje, które nie odpowiadają wymaganiom przepisów procesowych (art. 7, art. 77 i art. 80 K.p.a.). Mając powyższe rozważania na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku doszedł do przekonania, że należy uwzględnić skargę i na zasadzie art. 145 § l pkt l lit. c ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.