II SA/Po 2973/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Paweł Miładowski Sędziowie sędzia WSA Joanna Wierchowicz as. sąd. Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Protokolant referent – stażysta Marcin Kubiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi L.Z. na decyzję Wojewody dnia [...] Nr [...] w przedmiocie utraty statusu osoby bezrobotnej i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku o d d a l a s k a r g ę /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ P.Miładowski /-/ J.Wierchowicz JFS Decyzją z dnia [...] nr [...] działający z upoważnienia Starosty Powiatu Kierownik Powiatowego Urzędu Pracy z powołaniem przepisu art. 151 §1 pkt 2 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego uchylił decyzję własną z dnia [...] Nr [...], którą przyznano L.Z. status osoby bezrobotnej oraz zasiłek dla bezrobotnych od dnia 22 września 2000 r., a działając na podstawie art. 13 ust. 3 pkt 1, art. 6 ust. 1 pkt 6 lit. c, art. 26 i art. 28 ustawy z dnia 14 grudnia 1994 r. o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (tekst jedn. Dz.U. z 2001 r. Nr 6 poz. 56 ze zmianami), orzekł o utracie przez L.Z. statusu osoby bezrobotnej od dnia 14 września 2000 r. i prawa do zasiłku od dnia 22 września 2000 r. oraz o obowiązku zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych w łącznej wysokości 6.567,70 zł, w terminie 14 dni od daty doręczenia decyzji. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, iż strona złożyła w dniu rejestracji w PUP oświadczenie, iż nie osiąga dochodów wyższych od połowy najniższego wynagrodzenia, co odnotowano i podpisała w karcie rejestracyjnej, a w comiesięcznych oświadczeniach podawała, że nie uzyskuje dochodów oraz że nie występują inne przyczyny powodujące utratę prawa do zasiłku. Organ wyjaśnił ponadto, iż o uzyskiwaniu dochodów przekraczających wskazany próg powzięto informację w związku z ustalaniem prawa strony do zasiłku rodzinnego, kiedy to z treści przedłożonego zaświadczenia Urzędu Skarbowego wynikało, że w 2001 r. strona osiągnęła dochód w wysokości 25.827,07 zł. z tyt. najmu lokali oraz, że jest płatnikiem podatku dochodowego. Okoliczność ta stanowiła przesłankę wznowienia postępowania w sprawie przyznania statusu osoby bezrobotnej oraz zasiłku dla bezrobotnych, w wyniku przeprowadzenia którego ustalono, że w latach 2000 –2001 strona osiągnęła roczny dochód z najmu lokali, który przekraczał połowę najniższego wynagrodzenia, stąd uznano, że strona nie spełniała w dniu rejestracji wymogów do przyznania przedmiotowego statusu oraz zasiłku. Składając odwołanie od powyższej decyzji L.Z. wniosła o jej uchylenie, wyjaśniając, iż w dniu rejestracji pracownik PUP dał jej do wypełnienia dokumenty wymagane do rejestracji, w których zaznaczono pytania wymagające udzielenia przez nią odpowiedzi, a wśród tych punktów nie zaznaczono obowiązku przedłożenia zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o nie figurowaniu w rejestrze podatników. Kwestionując brak przesłanek do wznowienia postępowania oraz przekroczony miesięczny termin do wydania postanowienia o wznowieniu, L.Z. wskazała na przepis art. 409 k.c., który zwalnia z obowiązku wydania korzyści tego, kto korzyść uzyskał zużył ją lub utracił w taki sposób, że nie jest wzbogacony. Argumentując, że nie jest osobą wzbogaconą strona wyjaśniła, iż otrzymane środki zużyła na potrzeby rodziny oraz, że nie liczyła się z obowiązkiem zwrotu wypłaconego zasiłku. Zdaniem L.Z w sprawie nie wyszły na jaw istotne dla sprawy nowe okoliczności faktyczne, albowiem istniały one już wcześniej i były znane organowi wydającemu decyzję w przedmiocie przyznanego zasiłku. Decyzją z dnia [...] Nr [...] Wojewoda zaskarżoną decyzję utrzymał w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ II instancji wyjaśnił, iż strona zarówno w 2000 r. jak i w 2001 r. osiągała dochód z tytułu najmu lokali, który przekraczał dopuszczalny próg, a prawo do zasiłku jest ściśle związane ze spełnianiem warunków do uznania za osobę bezrobotną. Organ odwoławczy wyjaśnił także, iż zgodnie z art. 28 ustawy o zatrudnieniu (...) osoba, która pobrała nienależne świadczenie zobowiązana jest do jego zwrotu, a charakter taki ma świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych danych oświadczeń oraz świadomego wprowadzenia w błąd organu, co miało miejsce w przedmiotowej sprawie. Odnosząc się do zarzutów dotyczących zasadności wznowienia postępowania w sprawie przyznania statusu osoby bezrobotnej oraz przedmiotowego zasiłku organ wyjaśnił, iż wskazany termin miesięczny dotyczy stron postępowania i ma zastosowanie w odniesieniu do postępowań wznawianych na ich wniosek. Organ odwoławczy wyjaśnił ponadto, iż okoliczność osiągania dochody wyszła na jaw w m-cu maju 2002 r., bowiem wymagane oświadczenia o osiąganych dochodach i zarobkach dotyczą roku poprzedniego, zatem oświadczenie złożone w 2000 r. dotyczyło dochodu osiągniętego w 1999 r. stąd nie miało ono znaczenia dla oceny uprawnień bezrobotnego, a oświadczenie złożone w 2001 r., dotyczące dochodów za 2000 r. nie wzbudzało podejrzeń, bowiem strona rejestrowała się w m-cu wrześniu 2000 r., zatem przez dziewięć m-cy strona mogła osiągać dowolny dochód. Organ wyjaśnił ponadto, że przepis art. 409 k.c. reguluje kwestie bezpodstawnego wzbogacenia, które jest instytucją prawa cywilnego i nie ma zastosowania w stosunkach administracyjnych, które regulują zasady przyznawania i zwrotu nienależnie pobranego zasiłku dla bezrobotnych. Odnosząc się do zarzutu, że pracownicy PUP w trakcie rejestracji nie zażądali przedłożenia zaświadczenia z Urzędu Skarbowego o niefigurowaniu w rejestrze podatników należy stwierdzić, że obowiązujące przepisy nie wymagały przedłożenia takich zaświadczeń, a organ dał wiarę treści oświadczeń, składanych przez stroną pod rygorem odpowiedzialności karnej w zakresie ich prawdziwości. W skardze na powyższą decyzję L.Z. wniosła o jej uchylenie, zarzucając organom orzekającym w sprawie błędne ustalenie, iż wprowadziła w błąd pracowników PUP składając oświadczenie o nie osiągania przychodów z tytułu najmu oraz wskazując, iż powiadomiła o tym organ w dniach 15 września 2000 r., 17 maja 2002 r. oraz 17 lipca 2002 r., kiedy to na żądanie jego pracowników przedłożyła informacje o osiąganych z tego tytułu przychodach za lata 2000 i 2001, dla celów wypłaty zasiłków rodzinnych na dzieci. Skarżąca wyjaśniła, iż przychody z tytułu najmu nie wystarczają na pokrycie wydatków związanych utrzymaniem budynku w należytym stanie, a otrzymany zasiłek wydany został na potrzeby jej rodziny, a ona sama nie musiała liczyć się z obowiązkiem jego zwrotu, skoro postępowała zgodnie z prawem. Kwestionując stanowisko organu odwoławczego w zakresie prawidłowego zastosowania przepisów regulujących wznowienie postępowania oraz brak możliwości zastosowania art. 409 k.c., skarżąca wskazała, iż nie do przyjęcia jest pogląd, że pracownicy organu I instancji nie mieli obowiązku żądać od niej zaświadczeń z Urzędu Skarbowego, skoro ona sama powinna ich informować o tym we własnym zakresie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji oraz wyjaśniając, iż wykazanie w 2002 r. osiągnięcia w 2001 r. dochodu w wysokości ponad 25 tys. zł. stanowiło przesłankę do wznowienia postępowania w oparciu o przepis art. 145 §1 pkt 5 k.p.a., a składane na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oświadczenia o osiąganych zarobkach dotyczą roku poprzedniego. Organ II instancji za chybione uznał zarzuty dotyczące nie zachowania wymogów proceduralnych podczas prowadzonego postępowania, wyjaśniając iż postępowanie administracyjne prowadzone było z należytą starannością, a uzasadnienie decyzji wydanych w obu instancjach w sposób wyczerpujących wyjaśniają nienależny charakter pobranego przez skarżącą świadczenia oraz obowiązek jego zwrotu w oparciu o przepisy ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z treścią art. 3 § 1 oraz art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądowa kontrola decyzji administracyjnych polega wyłącznie na ocenie ich legalności, tj. zgodności z przepisami prawa materialnego i procedury administracyjnej. Jednocześnie, w myśl art. 135 ww. ustawy sąd stosuje przewidziane prawem środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do wszystkich aktów lub czynności wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia, kontrolując legalność nie tylko zaskarżonej decyzji organu II instancji, ale także poprzedzającej jej decyzji wydanej w I instancji. W przedmiotowej sprawie decyzje organów obu instancji wydane zostały z poszanowaniem obowiązujących przepisów prawa materialnego i procesowego. W świetle okoliczności sprawy oraz spornych stanowisk stron rozważenia wymaga, czy zasiłek dla bezrobotnych, wypłacony skarżącej przez PUP w okresie od dnia 22 września 2000 r., ma charakter świadczenia nienależnego w rozumieniu art. 28 ust. 2 pkt 1 lub 2 wyżej wskazanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu, w jej brzmieniu obowiązującym w dniu wydania zaskarżonej decyzji. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów (pkt 1) za nienależne świadczenie uważa się świadczenie wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie prawa do jego pobierania, jeżeli pobierający to świadczenie był pouczony o tych okolicznościach. Przepis ten nie ma jednakże zastosowania w niniejszej sprawie bowiem rozpatrywany przypadek dotyczy postaci nienależnego świadczenia, wymienionego w punkcie 2 art. 28 ust. 2 ustawy, zgodnie z którym nienależnym świadczeniem jest świadczenie wypłacone na podstawie nieprawdziwych oświadczeń lub sfałszowanych dokumentów albo świadomego wprowadzenia w błąd powiatowego urzędu pracy przez osobę pobierającą to świadczenie. Podstawą wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia będzie w tym przypadku złożenie oświadczenia nieodpowiadającego prawdzie, czyli oświadczenia obiektywnie niezgodnego ze stanem rzeczywistym. W dokumentacji akt administracyjnych sprawy znajduje się bowiem karta rejestracyjna skarżącej jako osoby bezrobotnej, w treści której odnotowano, iż w okresie od 01 czerwca 1997 r. do 31 sierpnia 2000 r. pobierała rentę, a podpisane przez nią oświadczenie, złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej z art. 233 §1 kodeksu karnego, że nie podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego oraz nie uzyskuje dochodu w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia, a nadto oświadczenie o pouczeniu skarżącej o obowiązku składania co miesiąc pisemnego oświadczenia o dochodach oraz innych dokumentów niezbędnych do ustalenia uprawnień do świadczeń. Akta sprawy zawierają także wymagane przez organ rejestrujący, comiesięczne oświadczenia skarżącej, za okres od m-ca września 2000 r. W oświadczeniach tych skarżąca każdorazowo informowała organ, iż nie uzyskuje dochodu w wysokości przekraczającej połowy najniższego wynagrodzenia z innego tytułu niż zatrudnienie lub inna praca zarobkowa. Tym samym podstawą wydania decyzji o przyznaniu statusu bezrobotnego oraz przedmiotowego zasiłku było złożenie przez skarżącą oświadczeń o wyżej wskazanej treści. Jednocześnie należy stwierdzić, iż wobec wykazanego w późniejszym czasie uzyskiwania przez skarżącą dochodów z tytułu najmu lokali, powołane oświadczenia były niezgodne z stanem faktycznym, bowiem w okresie ich składania skarżąca była podatnikiem podatku dochodowego, czego nie wykazywała przed organem I instancji. Okoliczność ta ma podstawowe znaczenie dla uznania, iż wypłacony zasiłek dla bezrobotnych ma charakter świadczenia nienależnego w rozumieniu wskazanego wyżej przepisu ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (...). Jednocześnie należy wskazać, iż nie pozbawia wypłaconego zasiłku charakteru pobranego nienależnie świadczenia przedłożenie przez skarżącą oświadczeń, które złożyła na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego, a w których zawarta została informacja o uzyskiwanych przez nią dochodach (powoływane w skardze oświadczenia z 15 września 2000 r., 17 maja 2002 r. oraz 17 lipca 2002 r.). Nie można bowiem skutecznie powoływać się na późniejszą wiedzę organu o uzyskiwaniu dochodów z innych źródeł, w sytuacji, gdy na podstawie okoliczności sprawy, w sposób nie budzący wątpliwości ustalono, że prawo do świadczenia przyznano, a następnie wypłacano, w oparciu o nieprawdziwe oświadczenia, a więc w sytuacji, gdy skarżącej nie przysługiwał status bezrobotnej oraz prawo do zasiłku dla bezrobotnych. Jednocześnie okoliczność, że zarówno zasiłek dla bezrobotnych, jak i zasiłek rodzinny wypłaca ten sam organ, nie zwalnia uprawnione osoby z obowiązku wykazania w każdym z tych postępowań wszystkich okoliczności mających wpływ na ustalenie prawa do każdego z tych świadczeń. Należy również wskazać, iż zgodnie z art. 2 pkt 2j status osoby bezrobotnej przysługuje osobie, która nie uzyskuje miesięcznie dochodu w wysokości przekraczającej połowę najniższego wynagrodzenia. O treści tego przepisu skarżąca została poinformowana w dniu rejestracji, co potwierdza treść podpisanego przez nią oświadczenia, stąd wobec możliwości utraty przyznanego statusu, obowiązkiem skarżącej było poinformowanie organu I instancji o przekroczeniu ustawowego minimum uzyskiwanych dochodów. Obowiązku tego skarżąca nie dopełniła na przestrzeni kolejnych lat pobierania zasiłku dla bezrobotnych, co dodatkowo wskazuje na nienależny charakter pobranego świadczenia. Również powoływanie się na brak zażądania przez pracowników PUP zaświadczeń z Urzędu Skarbowego o nie figurowaniu w rejestrze podatników podatku dochodowego, nie może zostać uwzględnione. Przedłożony do akt sprawy dokument zawierający wykaz informacji i dokumentów, które bezrobotny winien przedłożyć do rejestracji, a który skarżąca otrzymała w PUP, w części dotyczącej obowiązku przedłożenia takiego oświadczenia dotyczy bowiem osób, które prowadziły działalność gospodarczą. O zaistnieniu tej przesłanki skarżąca nie informowała, jak również z przedłożonej dokumentacji zatrudnienia oraz z treści wpisów w karcie rejestracyjnej nie wynika, aby organ mógł przyjąć, iż była osobą, która prowadziła działalność gospodarczą. Reasumując powyższe, Sąd uznał, iż prawidłowo ustalono w zaskarżonej decyzji, że wypłacony skarżącej zasiłek dla bezrobotnych miał charakter świadczenia nienależnego oraz, że jest ona zobowiązana do zwrotu pobranego zasiłku dla bezrobotnych, a podstawę prawną do wystąpienia z żądaniem zwrotu przedmiotowego świadczenia stanowi przepis art. 28 wskazanej ustawy o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu (...). Za chybione należy również uznać zarzuty skargi dotyczące naruszenia przez organy rozstrzygające w sprawie zasad postępowania administracyjnego oraz instytucji bezpodstawnego wzbogacenia. Zarówno postępowanie prowadzone przez organy obu instancji, jak i uzasadnienie zaskarżonej decyzji w sposób wystarczający wyjaśniają zasadność wznowienia postępowania wobec ujawnienia okoliczności, która dla organu rejestrującego skarżącą miała charakter nowej okoliczności, nieznanej organowi w dniu rejestracji oraz późniejszej wypłaty zasiłku dla bezrobotnych, jak również istotę wskazanej instytucji prawa cywilnego. Stanowisko to Sąd w całości podziela. W opisanej sytuacji, Sąd nie mógł uwzględnić skargi i dlatego orzekł o jej oddaleniu, w oparciu o art. 151 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 97§ 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1271, zm. Dz.U. 2003 Nr 228 poz. 2261). /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/ P. Miładowski /-/ J. Wierchowicz jfs