I SA/Wa 1245/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Sędziowie NSA Ewa Dzbeńska WSA Gabriela Nowak Protokolant Anna Milicka - Stojek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 lutego 2006 r. sprawy ze skargi M. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] maja 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania pomocy na zagospodarowanie w formie rzeczowej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. nr [...] z dnia [...] kwietnia 2005 r.; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. I SA/Wa 1245/05 UZASADNIENIE Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. decyzją z dnia [...] maja 2005 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. S. od decyzji Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] w sprawie odmowy przyznania pomocy na zagospodarowanie w formie rzeczowej, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r. Dyrektor Ośrodka Pomocy Rodzinie w O. odmówił M. S. przyznania pomocy na zagospodarowanie w formie rzeczowej z tego powodu, że zainteresowana opuszczając Dom Dziecka w O. została usamodzielniona, otrzymując jednorazową pomoc pieniężną w wysokości [...] zł oraz pomoc rzeczową, która składała się z: kompletu pościeli, obrusa, 4 ręczników, 4 ścierek, kapci, filiżanki i 2 kubków na łączną kwotę [...] zł zwaną "pierwszym wyposażeniem" na podstawie wówczas obowiązujących przepisów, tj. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1996 r. - w sprawie pomocy dla usamodzielnionych wychowanków niektórych placówek opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych oraz rodzin zastępczych. M. S. złożyła odwołanie od tej decyzji, podnosząc w nim, że otrzymane w dniu opuszczenia placówki przedmioty nie stanowiły podstawowego sprzętu gospodarstwa domowego należnego wychowankom "usamodzielnianym" i wniosła o jej uchylenie oraz przyznanie pomocy rzeczowej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. odwołania nie uwzględniło i utrzymało w mocy decyzję pierwszoinstancyjną wskazując, że zgodnie z art. 88 ust. 1 pkt 1 i pkt 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 ze zm.) osoba pełnoletnia opuszczająca placówkę opiekuńczo-wychowawczą zwana "osobą usamodzielnioną" zostaje objęta pomocą mającą na celu jej życiowe usamodzielnienie i integrację ze środowiskiem przez pracę socjalną, a także pomoc pieniężną na usamodzielnienie i na zagospodarowanie w formie rzeczowej. Rozporządzenie Ministra Polityki Społecznej z dnia 23 grudnia 2005 r. w sprawie udzielania pomocy na usamodzielnianie, kontynuowanie nauki oraz zagospodarowanie (Dz. U. z 2005 r., Nr 6, poz. 45) określa warunki i tryb przyznawania pomocy pieniężnej na usamodzielnienie oraz wartość i składniki pomocy na zagospodarowanie. W § 6 ust. 1 powyższego rozporządzenia określono, iż wartość pomocy na zagospodarowanie ustala się jako równowartość kwoty nie wyższej niż 300 % podstawy określonej w art. 78 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, zaś § 6 ust. 3 pkt 1-5 określa, co może wchodzić w skład tej pomocy: są to materiały niezbędne do przeprowadzenia remontu i upoważnienia mieszkania, niezbędne urządzenia domowe, pomoce naukowe, sprzęt rehabilitacyjny, a także sprzęt, który może służyć do podjęcia zatrudnienia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. uznało, iż organ pierwszej instancji wydając decyzję prawidłowo zastosował obowiązujące w dniu orzekania powyższe przepisy prawne oraz wydał prawidłowe rozstrzygnięcie w sprawie. Dodał także, że żaden przepis aktualnie obowiązującego prawa nie wskazuje na możliwość ubiegania się o pomoc na zagospodarowanie w dowolnym czasie (nawet po kilku latach od faktycznego usamodzielnienia się, tj. opuszczenia domu dziecka). Uznał, że skarżąca nie jest osobą opuszczającą placówkę, ani też osobą usamodzielnianą. Otrzymała ona pomoc w chwili opuszczania domu dziecka, tj. w 1998 r. i zdaniem organu nie ma znaczenia, że pomoc ta nie spełnia jej oczekiwań. Prowadząc zaś wspólne gospodarstwo domowe z mężem i dzieckiem nie spełnia ustawowych przesłanek do ubiegania się o taką formę pomocy społecznej. Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia [...] maja 2005 r. stała się przedmiotem skargi M. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podniesiono, że w momencie opuszczania domu dziecka w O. w dniu [...] listopada 1998 r. skarżąca nie mogła liczyć na żadną pomoc ze strony rodziny, zarówno materialną jak i wsparcie emocjonalne i psychiczne. Ojciec jej nie żył, a matka była alkoholiczką. Rodziców, ani dziadków praktycznie nie znała. W momencie opuszczania domu dziecka wychowankowie otrzymywali pomoc jedynie z tej placówki. Skarżąca nie kwestionuje, że otrzymała pomoc rzeczową na kwotę [...] zł, jednak podnosi, że pomoc ta była niezgodna z wówczas obowiązującymi przepisami prawa i nie była pomocą zapewniająca podstawowe wyposażenie gospodarstwa domowego. Pomocy rzeczowej nie przyznano jej w formie decyzji, dlatego też nie mogła się nigdzie odwołać. Po opuszczeniu domu dziecka zamieszkała u męża M. S., także byłego wychowanka domu dziecka. Obecnie mieszka razem z mężem i synkiem, razem z teściem i jego dwoma dorosłymi synami w domu będącym własnością teścia o pow. [...] m² zajmując jeden niewielki pokój. Dom jest w bardzo złym stanie technicznym. Skarżąca podnosi, że otrzymała wraz z mężem działkę budowlaną, na której w 2003 r. kosztem ogromnych wyrzeczeń, własnej pracy wybudowali niewielki dom jednorodzinny, który sukcesywnie w miarę posiadanych środków jest wykańczany - w aktualnym stanie nie nadaje się do zamieszkania. Brakuje pieca centralnego ogrzewania, urządzeń sanitarnych, okien. Zamieszkanie w nim umożliwi dalsze prawidłowe funkcjonowanie jej rodziny i uchroni jej dziecko przed patologiami, na które obecnie jest narażone obserwując życie dziadka. W myśl obecnie obowiązujących przepisów pomoc rzeczowa jest realizowana przez Powiatowe Centra Pomocy Rodzinie lub Miejskie Ośrodki Pomocy Rodzinie, a nie przez domu dziecka. Skarżąca przytoczyła treść art. 154 ust. 9 aktualnie obowiązującej ustawy o pomocy społecznej z dnia 12marca 2004 r. uznając, że daje on podstawę do ubiegania się przez nią o pomoc w formie rzeczowej w Miejskim Ośrodku Pomocy Rodzinie w O. ponieważ spełnia warunki w nim zawarte. Stwierdziła, że z przyczyn od niej niezależnych nie otrzymała pomocy rzeczowej na zagospodarowanie, takiej, która chociaż w niewielkim stopniu umożliwiłaby jej osiągnięcie samodzielności po opuszczeniu placówki. Podniosła, że nie miała żadnego wpływu na skład wyprawki, którą otrzymała. Obecnie dochód w jej rodzinie wynosi [...] zł miesięcznie (pracuj mąż, ona jest bezrobotna), co uniemożliwia wykończenie domu w takim stopniu, aby w nim zamieszkać i dlatego wykorzystując aktualnie możliwości prawne wnosi jak w skardze. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny dokonuje kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik postępowania. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy w oparciu o materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach sprawy. Skarga zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną roszczenia skarżącej stanowi ustawa z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej (Dz. U. z 2004 r., Nr 64, poz. 593 ze zm.). Zgodnie z art. 154 ust 1 powołanej wyżej ustawy "osoby, które z przyczyn od siebie niezależnych nie otrzymały pomocy, o której mowa w art. 88 ust. 1 pkt 1, 2 i 5 mogą wystąpić do starosty właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby usamodzielnianej przed umieszczeniem w rodzinie zastępczej lub skierowaniem do placówki z wnioskiem o przyznanie pomocy w terminie 3 lat od wejścia w życie niniejszej ustawy". Pomoc określona w art. 88 ust. 1 pkt 5 dotyczy pomocy na zagospodarowanie w formie rzeczowej. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że na podstawie powyższych przepisów M. S. wystąpiła w dniu 14 maja 2004 r. z wnioskiem do Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w W. o udzielenie jej pomocy rzeczowej, o której mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, ponieważ takiej pomocy nie otrzymała opuszczając dom dziecka w O. [...] listopada 1998 r. Wniosek ten został przesłany zgodnie z właściwością do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w O., który decyzją z dnia [...] kwietnia 2005 r., nr [...] odmówił przyznania pomocy rzeczowej M. S. W uzasadnieniu organ podniósł, że opuszczając dom dziecka w dniu [...] listopada 1998 r. skarżąca taką pomoc uzyskała na podstawie wówczas obowiązujących przepisów, tj. rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1996 r. w sprawie pomocy dla usamodzielnianych wychowanków niektórych placówek opiekuńczo-wychowawczych i resocjalizacyjnych oraz rodzin zastępczych. Organ drugoinstancyjny, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w O. podzieliło stanowisko organu pierwszej instancji utrzymując jego decyzje w mocy. Z treści § 1 i § 2 powołanego przez organy obu instancji rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 października 1996 r. wynika jasno, w sposób nie budzący wątpliwości, że placówki opiekuńczo-wychowawcze były zobowiązane zapewnić usamodzielnianym wychowankom objętym opieką całkowitą pierwsze wyposażenie. W skład tego wyposażenia powinny wchodzić podstawowe sprzęty gospodarstwa domowego, pościel, bielizna pościelowa oraz przedmioty niezbędne w organizowaniu tego gospodarstwa. Szczegółowy zakres wyposażenia powinien być uzgodniony z usamodzielnianym wychowankiem, a wartość wyposażenia nie powinna przekraczać 300 % miesięcznego wynagrodzenia z poprzedniego kwartału, ogłoszonego przez Prezesa GUS w Dzienniku Urzędowym RP "Monitor Polski" w celach rewaloryzacji emerytur i rent. Tymczasem, jak w wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy M. S. otrzymała w ramach pomocy rzeczowej: komplet bielizny pościelowej, obrus, 4 ręczniki, kapcie, 1 filiżankę i 2 kubki na łączną kwotę [...] zł. Sąd dokonując wykładni językowej i gramatycznej przepisów § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 maja 1996 r. uznał, że otrzymana przez M. S. pomoc w dniu opuszczania przez nią placówki opiekuńczej, tj. [...] listopada 1998 r. była znikoma i nie wyczerpywała treści przepisów rozporządzenia, na które powołały się organy w swoich orzeczeniach. Skarżąca nie otrzymała żadnego podstawowego sprzętu gospodarstwa domowego niezbędnego w jego organizowaniu np. żelazka, odkurzacza, pościeli, a wartość pomocy przeczyła celom jakim ta pomoc miała służyć. Również nikt nie uzgadniał ze skarżącą zakresu takiej pomocy. Sąd nie kwestionuje, że sytuacja placówek opiekuńczo-wychowawczych zobowiązanych wówczas do udzielania pomocy rzeczowej usamodzielniającym się wychowankom była bardzo trudna. Jednak udzielenie skarżącej pomocy w znikomym zakresie, nie wyczerpującym treści przepisów rozporządzenia z dnia 10 maja 1996 r. było od niej niezależne. W myśl obecnie obowiązujących przepisów pomoc rzeczowa jest realizowana przez Powiatowe Centrum Pomocy Rodzinie lub Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie, a więc nie zależy od sytuacji materialnej placówki wychowawczo-opiekuńczej. Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, pomimo upływu 6 lat od usamodzielnienia się skarżąca miała podstawę do wystąpienia z wnioskiem, na podstawie art. 154 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej o przyznanie pomocy rzeczowej we właściwym zakresie. Sąd nie podzielił więc stanowiska Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O., że żaden przepis aktualnie obowiązującego prawa nie wskazuje na możliwość ubiegania się o pomoc na zagospodarowanie w formie rzeczowej w dowolnym czasie. Bowiem jedynym ograniczeniem jest upływ 3 lat od dnia wejścia w życie powyższej ustawy. Zdaniem Sądu organy orzekający w sprawie zawęziły zakres znaczeniowy przepisu art. 154 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej i § 1 i § 2 rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej z dnia 10 maja 1996 r. uznając, że skarżąca nie spełnia warunków wynikających z treści powyższych przepisów, bowiem pomoc rzeczową, o którą się ubiega, otrzymała już w 1998 r. Sąd zwraca uwagę, że w demokratycznym państwie prawnym interpretator musi zawsze w pierwszym rzędzie brać pod uwagę językowe znaczenie tekstu prawnego (vide wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 czerwca 1999 r., SK 12/98, OTK 1999, nr 5, poz. 96). Od wykładni językowej wolno odstąpić tylko wtedy, gdy przemawiają za tym ważne racje, zwłaszcza aksjologiczne, odwołujące się przede wszystkim do wartości konstytucyjnych. Taka sytuacja nie zaistniała w niniejszej sprawie, a organy orzekające w sprawie zbyt dowolnie zinterpretowały przepisy prawa, na których oparły swoje orzeczenia uznając, że otrzymana przez skarżącą pomoc wyczerpała ich treść. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji.