II SA/Sz 984/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Barbara Gebel, Sędzia WSA Arkadiusz Windak, Protokolant Agata Banc, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 lutego 2006 r. sprawy ze skargi spółki P. z siedzibą w [...] na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego oddala skargę Decyzją z dnia [...] r., nr [...], Kierownik Biura Powiatowego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w [...], na podstawie art. 3 pkt 2 i 3, art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76) w zw. z art. 336 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 16, poz. 93 ze zm.), art. 5 pkt 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (tekst jednolity Dz. U. z 2004 r. Nr 173, poz. 1807) oraz art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), odmówił dokonania wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego Oddziałowi w [...] Hodowli Roślin Spółka z o.o. , [...].. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że odmowa wpisu do ewidencji producentów i nadania numeru identyfikacyjnego nastąpiła ze względu na uznanie, iż Oddział Spółki z o.o. [...] Hodowli Roślin nie jest producentem rolnym. Po wskazaniu treści przepisów powołanych w podstawie prawnej decyzji organ wywiódł, że posiadaczem, o którym mowa w art. 3 pkt 3 w/w ustawy z 18 grudnia 2003 r., mogą być jedynie podmioty prawa, tj. osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej, którym przepisy rangi ustawy nadają zdolność prawną, czyli tzw. "ułomne osoby prawne" albowiem tylko te grupy podmiotów wyposażone zostały przez ustawodawcę w cechy umożliwiające władanie rzeczą, tj. w zdolność prawną i w zdolność do czynności prawnych. Z powyższego wynika, iż oddział przedsiębiorcy stanowi jedynie część działalności gospodarczej przedsiębiorcy - wyodrębnionej i zorganizowanej tak, aby móc działać samodzielnie, jednakże nadal ma się do czynienia z jednym podmiotem prawa - ze spółką z ograniczoną odpowiedzialnością nie zaś z odrębną, samodzielną jednostką organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Przepisy prawa nie wyposażyły oddziału przedsiębiorcy w zdolność prawną ani w zdolność do czynności prawnych, zatem działania oddziału przedsiębiorcy to działania samego przedsiębiorcy a podmiotem wszelkich praw i zobowiązań nabytych w ramach działalności przedsiębiorcy jak i poza tą działalnością jest również sam przedsiębiorca. Skoro oddział przedsiębiorcy nie może być posiadaczem jakiejkolwiek rzeczy nie można uznać, iż oddział przedsiębiorcy stanowi jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będącą posiadaczem gospodarstwa rolnego lub posiadaczem zwierzęcia bowiem posiadaczem rzeczy będzie sam przedsiębiorca. [...] Hodowla Roślin Spółka z o.o. wniosła od tej decyzji odwołanie podnosząc, że organ I instancji błędnie przyjął, iż jej Oddział w [...] nie jest posiadaczem tylko dzierżycielem w rozumieniem art. 338 Kc, ponieważ faktycznie włada za kogo innego. W ocenie strony odwołującej się, samodzielne Oddziały [...] Spółki z o.o. z całą pewnością nie władają rzeczą za kogo innego lecz są posiadaczami części rzeczy. Oddział [...] Spółki z o.o. w [...] jest posiadaczem części, pozostała część rzeczy przysługuje innym Oddziałom. Ponadto, stwierdzenie w decyzji, iż posiadaczem mogą być jedynie podmioty prawa to jest osoby fizyczne, osoby prawne lub jednostki organizacyjne nie posiadające osobowości prawnej, którym przepisy rangi ustawy nadają zdolność prawną, czyli tzw. "ułomne osoby prawne", jest niezgodne zarówno z przepisami Kodeksu cywilnego jak i z art. 3 pkt. 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Odwołująca się Spółka wyraziła stanowisko, że Oddziały [...] Hodowli Roślin Spółki z o.o. stanowią jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej w rozumieniu cyt. wyżej ustawy i spełniają wszelkie wymogi, aby uzyskać wpis do ewidencji producentów rolnych. Dodatkowo Spółka podkreśliła, iż definicja Oddziału przedsiębiorcy zawarta w ustawie o swobodzie działalności gospodarczej nie pozostaje w sprzeczności z definicją producenta rolnego jako jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej w rozumieniu ustawy z 18 grudnia 2003 r., która to ustawa nie warunkuje, aby jednostka organizacyjna, o której mowa w § 3 pkt. 3 tej ustawy, była wyposażona w zdolność prawną i w zdolność do czynności prawnych. W wyniku rozpatrzenia sprawy na skutek wniesionego odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 Kpa, art. 3 pkt 2 i 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności /Dz.U. z 2004r, Nr 10, poz. 76/ oraz art. 5 pkt 5 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej, decyzją z dnia [...] r., nr [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję organu I Instancji. Organ odwoławczy podzielając w pełni argumentację prawną przedstawioną w decyzji I instancyjnej stwierdził, że w świetle prawa oddział przedsiębiorcy, który nie został wyposażony przez ustawodawcę w zdolność prawną oraz w zdolność do czynności prawnych nie może być posiadaczem jakiejkolwiek rzeczy. W atrybuty te wyposażony jest przedsiębiorca i to on jest posiadaczem. Skoro oddział przedsiębiorcy nie może być posiadaczem gospodarstwa rolnego lub zwierzęcia, to nie można uznać, że stanowi jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Z przeprowadzonej analizy przepisów prawa stanowiących podstawę dokonanego rozstrzygnięcia organ wyprowadził wniosek, że Oddział w [...] Hodowli Roślin Spółki z o.o. nie spełnia warunku określonego w art. 3 pkt 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o ewidencji producentów (...), czyli nie jest producentem rolnym. [...] Hodowla Roślin Spółka z o.o. złożyła na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] wnosząc o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją organu I instancji z dnia [...] r. Skarżąca Spółka zakwestionowała stanowisko organów, jakoby samodzielny jej Oddział w [...] nie może być uznany za producenta rolnego w rozumieniu ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Jednocześnie skarżąca przyznała, iż jest spółką z ograniczoną odpowiedzialnością wpisaną do Krajowego Rejestru Sądowego w Sądzie Rejonowym w [...], posiadającą 10 Oddziałów, w tym m.in. Oddział w [...], jednakże każdy z tych Oddziałów stanowi samodzielnie zorganizowaną całość gospodarczą, obejmującą substytut osobowy, finansowy i techniczny niezbędny do prowadzenia gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów Kodeksu cywilnego. Ponawiając argumentację przedstawioną w złożonym odwołaniu, skarżąca wskazała, że nie kwestionuje faktu, iż zgodnie z art. 338 Kc, kto rzeczą faktycznie włada za kogo innego, jest dzierżycielem. W doktrynie przyjęty jest pogląd, iż element woli władania za kogo innego musi być zobiektywizowany, widoczny i rozpoznawalny dla otoczenia. Właśnie tak pojęta wola występuje przy dzierżeniu, przy czym podstawą dzierżenia jest zwykle umowa zawarta pomiędzy posiadaczem a dzierżycielem. Taką umową jest np. stosunek pracy na podstawie którego pracodawca wydał magazynierowi towar, umowa przewozu rzeczy, umowa spedycji, umowa przechowania, umowa składu. W ocenie skarżącej, samodzielne Oddziały [...] Hodowli Roślin Sp. z o.o. z całą pewnością nie władają rzeczą za kogo innego. Są one posiadaczami części rzeczy. Tak więc Oddział w [...] jest posiadaczem części, a pozostała część rzeczy przysługuje innym Oddziałom. Skarżąca Spółka podtrzymała dotychczasowe stanowisko, iż jej Oddziały stanowią jednostki organizacyjne nieposiadające osobowości prawnej w rozumieniu cytowanej wyżej ustawy i spełniają wszelkie wymogi aby uzyskać wpis do ewidencji producentów rolnych. Odmienna interpretacja byłaby krzywdząca dla dużych producentów posiadających więcej niż jedno gospodarstwo rolne o różnym profilu działalności, pozbawiając poszczególne jednostki prawa do składania wniosków o przyznanie płatności. Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odpowiadając na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny , zważył co następuje. W art. 3 ustawy z dnia 18 grudnia 2003 r. o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności (Dz. U. z 2004 r. Nr 10, poz. 76), prawodawca dokonał zdefiniowania poszczególnych pojęć, wskazując m.in., że przez określenie producenta należy rozumieć producenta rolnego, organizację producentów, przetwórcę oraz podmiot prowadzący zakład utylizacyjny. Z kolei za producenta rolnego, w rozumieniu ustawy, może być uznana osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, będąca posiadaczem gospodarstwa rolnego lub posiadaczem zwierzęcia. Dokonany opis pojęcia "producenta rolnego" świadczy o tym, że zróżnicowanie to przeprowadzone zostało w oparciu o kryterium formy prawnej podmiotu. Znajduje to dodatkowe potwierdzenie w części III poz. 02 wzoru wniosku o wpisu do ewidencji producentów, w której uwzględniono 3 alternatywne formy prawne podmiotu (osoba fizyczna, osoba prawna, jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej). Podstawową kwestią jaką należało rozstrzygnąć w niniejszej sprawie stało się ustalenie, czy oddział spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może być uznany jako samodzielna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej i tym samym, czy może być uznany za producenta rolnego w rozumieniu art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności. Aby odpowiedzieć na to pytanie należało wyjaśnić czym, w sensie prawnym, jest oddział spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W literaturze zgodnie przyjmuje się, że przez oddział należy rozumieć wyodrębnioną oraz mającą znaczny zakres samodzielności wewnętrzną jednostkę organizacyjną jakiejś organizacyjnie całkowicie samodzielnej struktury organizacyjno-prawnej, mającej zazwyczaj własną podmiotowość prawną (Kodeks spółek handlowych, t. III, wyd. C. H. Beck, 2005 r.). Zbieżną i dość precyzyjną definicje oddziału przedsiębiorcy zawiera również art. 5 pkt 4 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz. U. Nr 173, poz. 1807 ze zm.), który nakazuje przez oddział rozumieć wyodrębnioną i samodzielną organizacyjnie część działalności gospodarczej, wykonywaną przez przedsiębiorcę poza siedzibą przedsiębiorcy lub głównym miejscem wykonywania działalności. Jednakże wobec faktu, iż przepisów tej ustawy nie stosuje się m.in. do działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie upraw rolnych oraz chowu i hodowli zwierząt, ogrodnictwa, warzywnictwa, leśnictwa i rybactwa śródlądowego (art. 3), bezpośrednie powołanie się przez organy obu instancji na tą definicję oddziału przy określaniu zakresu podmiotowego art. 3 pkt 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów (...), należało ocenić negatywnie. W powszechnym odbiorze oddziały spółki z ograniczoną odpowiedzialnością funkcjonują jako samodzielne podmioty, tym niemniej nie można zapomnieć o tym, że poza organizacyjnym wyodrębnieniem, nie stanowią one innego od spółki podmiotu prawa. Samodzielność i wydzielenie struktur finansowych, osobowych, organizacyjnych oddziału spółki z o.o. nie daje podstaw do przyjęcia, iż oddział taki może posiadać odrębną od spółki formę prawną. Pomimo, iż oddział spółki z o.o. nie posiada samodzielnej osobowości prawnej, nie oznacza to, że może być on uznany jako odrębna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej. Oddział spółki z o.o. cały czas pozostaje bowiem częścią danego przedsiębiorstwa, które posiada osobowość prawną. Skoro Oddział w [...] Hodowli Roślin Spółki z o.o. wystąpił z wnioskiem o wpisanie go do ewidencji producentów podając w rubryce określającej formę prawną podmiotu "jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej" to słusznie organy odmówiły uznania tegoż Oddziału za producenta rolnego. Przesądzenie tego faktu za niecelowe powoduje prowadzenie dalszych rozważań odnoszących się definicji "posiadania" przez stronę skarżącą gruntów rolnych. Ustosunkowując się do poparcia przez Spółkę swojego stanowiska stwierdzeniem, iż przedstawiona przez organy interpretacja byłaby krzywdząca dla dużych producentów posiadających więcej niż jedno gospodarstwo rolne o różnym profilu działalności należy przypomnieć, że sądy administracyjne nie kontrolują prawidłowości działań organów administracji publicznej pod względem ich słuszności i sprawiedliwości społecznej, lecz wyłącznie pod kątem ich prawnej legalności. Ocena zaskarżonej decyzji dokonana według kryterium zgodności z prawem - stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), doprowadziła Sąd do uznania, że decyzja Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa odpowiada prawu. Zdaniem składu orzekającego, organ prawidłowo zinterpretował i zastosował przepis art. 3 ust. 3 ustawy o krajowym systemie ewidencji producentów, ewidencji gospodarstw rolnych oraz ewidencji wniosków o przyznanie płatności w ustalonym stanie faktycznym sprawy, dając temu wyraz w uzasadnieniu decyzji spełniającym wszelkie wymagania stawiane mu przez art. 107 § 3 Kpa. Na marginesie można jedynie zauważyć, że przychylenie się do interpretacji strony skarżącej, mogłoby stanowić podstawę do sformułowania zarzutu nierównego traktowania przedsiębiorstw, które posiadają oddziały w stosunku do tych, które ich nie wyodrębniły. Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł o jej oddaleniu.