II OZ 48/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Ożóg, po rozpoznaniu w dniu 10 lutego 2006r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia radcy prawnego A. J., pełnomocnik P. C. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 października 2005r. sygn. akt II SA/Kr 1035/05 w sprawie ze skargi P. C. na postanowienie Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 4 lipca 2005r. Nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej z tytułu nielegalnego użytkowania obiektu budowlanego postanawia oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącego P. C. o wstrzymanie wykonania wspomnianego postanowienia Małopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie. W jego uzasadnieniu Sąd I instancji stwierdził, iż zgodnie z art.61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, z wyjątkiem przepisów prawa miejscowego, które weszły w życie, chyba że ustawa szczególna wyłącza wstrzymanie ich wykonania. Skarżący w uzasadnieniu wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia podał , że ewentualna egzekucja nałożonej kary pieniężnej może spowodować likwidację prowadzonej działalności gospodarczej i skutkować całkowitym załamaniem sytuacji finansowej, brakiem możliwości zaspokojenia potrzeb życiowych rodziny, a w konsekwencji wyrządzeniem skarżącemu znacznej szkody. Zdaniem Sądu w niniejszej sprawie przesłanki określone w cytowanym wyżej przepisie nie zachodzą. Ogólnikowe powołanie się na możliwość załamania sytuacji finansowej skarżącego, bez żadnego nawet uprawdopodobnienia możliwości zajścia takiej sytuacji nie może skutkować uznaniem, że zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody lub spowoduje trudne do odwrócenia skutki. W zażaleniu na to postanowienie pełnomocnik skarżącego wniosła o zmianę postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 października 2005r., sygn. akt II SA/Kr 1035/05 i wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia Małopolskiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 4 lipca 2005r., w związku ze zmianą okoliczności stanowiących podstawę wniosku o wstrzymanie wykonania powołanego postanowienia, a polegającą na gwałtownym obniżeniu przychodów z prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w porównaniu z wcześniejszymi okresami co wraz z wykonaniem obowiązku płatniczego 75.000 zł powoduje dla skarżącego nieodwracalną utratę jedynego źródła utrzymania, jakim jest prowadzenie działalności gospodarczej. W sytuacji gdyby Sąd nie znalazł podstaw do zmiany powołanego powyżej postanowienia, działając na podstawie art. 194 § 1 ust. 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zaskarżyła w całości wydane postanowienie zarzucając mu: 1.naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy to jest art. 6 tego Prawa poprzez nieudzielenie wskazówki i pouczenia stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego, że oświadczenia skarżącego dotyczące niebezpieczeństwa wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody majątkowej lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków powinny być wykazane przez niego dowodami przykładowo dokumentami dotyczącymi działalności gospodarczej, 2.naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię oraz błędne zastosowanie art. 61 § 3 cytowanego Prawa poprzez uznanie, że powołanie się skarżącego na możliwość likwidacji prowadzonej działalności gospodarczej nie może być podstawą niebezpieczeństwa wyrządzenia skarżącemu znacznej szkody majątkowej lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wniosła o jego uchylenie i wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia Małopolskiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Krakowie z dnia 4 lipca 2005r. W uzasadnieniu zażalenia podniosła, że zmiana okoliczności polega na znacznym pogorszeniu się sytuacji finansowej skarżącego od października 2005r. wskutek gwałtownego spadku przychodów w jego działalności gospodarczej. Jedynym źródłem utrzymania skarżącego jest prowadzenie działalności gospodarczej polegającej na handlu produktami i narzędziami ogrodniczymi oraz nawozami. Działalność ta ma charakter sezonowy i stała się w tym roku bardzo popularna wśród handlowców z uwagi na refinansowanie rolnikom niektórych nawozów w ramach pomocy z unii europejskiej. Skutkiem tego na lokalnym rynku "gdowskim" pojawiło się oprócz przedsiębiorstwa skarżącego kilkunastu nowych przedsiębiorców prowadzących handel analogicznym asortymentem, co bezpośrednio wpłynęło na sytuację spadku przychodów skarżącego o ponad 60%. Już w lipcu 2005r. sytuacja była bardzo niekorzystna jednakże w październiku 2005r. rynek całkowicie się załamał. Celem wykazania tego wniosła o przeprowadzenie dowodu z deklaracji podatkowych VAT-7 za lipiec 2005r., za wrzesień 2005r. oraz październik 2005 r., w których w pozycjach 22, 24 i 26 wykazywany jest przychód w zależności od stawki opodatkowania. Łączny przychód skarżącego za wrzesień 2005r. wyniósł 54.335 zł a za październik 2005 r. tylko 35.331 zł. Niezależnie od powyższego podniosła, że skarżący w związku z bardzo wysokimi kosztami działalności nie osiąga dochodu z prowadzonej działalności i żyje na granicy opłacalności. Skarżący nie ma zdolności kredytowej na zaciągnięcie kredytu, nie dysponuje środkami trwałymi, które mógłby spieniężyć. Wykonanie względem skarżącego obowiązku zapłaty kary w wysokości 75 000 zł spowoduje pozbawienie go wszelkiego towaru, który ma do sprzedaży oraz przychodów z należności ze sprzedaży a wobec braku zdolności kredytowej nie będzie on w stanie uruchomić wolnych środków pieniężnych na zakup nowego towaru. W związku z powyższym skutki wykonania zaskarżonego postanowienia będą nie tylko trudne do odwrócenia ale w zasadzie nieodwracalne gdyż spowodują likwidację jedynego źródła utrzymania skarżącego oraz jego rodziny. Niezależnie od powyższego w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia z dnia 27 października 2005r., Sąd naruszył art. 6 tego Prawa wyprowadzający zasadę niezbędnej pomocy prawnej Sądu administracyjnego stronie działającej bez adwokata lub radcy prawnego. W tym przypadku strona nie wiedziała, że okoliczność niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody, czy też spowodowania trudnych do odwrócenia skutków powinna być poparta dowodami. Sąd nie wezwał strony do uzupełnienia swojego stanowiska ani nie wyznaczył ostatecznego terminu do przedstawienia wszelkich dowodów i twierdzeń w sprawie. Z powodu nieprzedstawienia odpowiednich dowodów skarżący nawet nie uprawdopodobnił okoliczności, na które się powołuje i z tego powodu poniósł ujemne skutki braku pouczenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Prawidłowo bowiem wskazując podstawę prawną wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji administracyjnej Sąd I instancji jednocześnie trafnie stwierdził brak przesłanek przemawiających za zastosowaniem tej instytucji prawnej. Przesłanki te to niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków w sytuacji gdyby decyzja administracyjna miała być wykonana. Zostały one zatem oparte na nieostrych pojęciach wymagających wyjaśnienia w okolicznościach konkretnej sprawy. Tak też czyni Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu. Konkretyzacja przesłanek wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji dopiero w zażaleniu na wspomniane postanowienie natomiast nie może być uznana za skuteczną. Stosując bowiem przepis art. 61 cytowanego Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd działać może tylko na wniosek, należało przedstawić ją więc Sądowi I instancji. Przepis art. 61 tego Prawa został tak skonstruowany, że ciężar wykazania, iż okoliczności te istotnie zaistniały spoczywa na osobie wnioskującej o ochronę tymczasową. Wnioskodawca więc powinien wykazać, że w sytuacji faktycznej, w jakiej się znajduje, wykonanie decyzji powodować będzie znaczną szkodę bądź trudne do odwrócenia skutki. Tymczasem we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji skarżący nie podniósł tego rodzaju okoliczności, które przekonywałyby, że w sprawie istotnie zachodzą przesłanki z art. 61 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Innych bowiem brać pod uwagę nie można. O działaniu z urzędu sądu administracyjnego, stosującego ochronę tymczasową, jest natomiast mowa tylko w § 4 art. 61 tego Prawa, według którego postanowienia w sprawie wstrzymania aktu lub czynności wydane na podstawie § 2 i § 3 sąd może zmienić lub uchylić w każdym czasie w razie zmiany okoliczności. Sądem tym jednakże jest Sąd I instancji, a nie Naczelny Sąd Administracyjny. Na zmianę okoliczności wskazuje się w zażaleniu. Niezależnie od tego szczegółowego uzasadnienia wymagałby zarzut, że wykonanie decyzji dotyczącej świadczenia pieniężnego /tutaj: kara pieniężna/, z natury "odwracalnego" mogłoby przynieść nieodwracalne, niekorzystne skutki dla interesów skarżącego. Świadczenia pieniężne bowiem nie powodują nieodwracalnego skutku z samej swojej istoty, zawsze można ustalić ich kwotę i wartość oraz zasady zwrotu. Tego jednakże, przed sądem I instancji w niniejszej sprawie, skarżący nie wykazał. Niezasadny jest przy tym zarzut naruszenia przepisu art. 6 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Obowiązek wymieniony w tym przepisie nie może być przez Sąd Administracyjny realizowany tak, jak wymaga tego skarżący. Sąd nie ma obowiązku udzielania stronie pouczeń co do wszystkich możliwych zachowań. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał, iż zażaleniu brak usprawiedliwionych podstaw i orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 cytowanego Prawa.