II OSK 773/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Krystyna Borkowska Sędziowie sędzia NSA Jerzy Solarski sędzia NSA Małgorzata Stahl /spr./ Protokolant Marcin Sikorski po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 lutego 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1226/05 w sprawie ze skargi J. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania 1. oddala skargę kasacyjną 2. zasądza na rzecz adwokata M. B. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 146.40 (sto czterdzieści sześć złotych, czterdzieści) złotych ( w tym 22% podatku od towaru i usług) tytułem nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Wyrokiem z dnia 13 lutego 2006 r., sygn. akt IV SA/Wa 1226/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. W. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia [...] marca 2003 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zameldowania. Decyzją z dnia [...] grudnia 2002 r, Prezydent W. odmówił zameldowania K. L. wraz z dziećmi S. , A. i Ad. W. na pobyt czasowy do dwóch miesięcy w lokalu nr [...] przy ul. D. w W. Od decyzji odwołanie złożył J. W. podnosząc, że zameldowanie wyżej wymienionych na pobyt czasowy do dwóch miesięcy nie wymaga zgody B. W. mającej tytuł prawny do tego lokalu, a zameldowanie ma m.in. dotyczyć jego dzieci, które mają ustalone miejsce pobytu przy ojcu (zamieszkującym pod tym adresem) na stałe. Wojewoda Mazowiecki decyzją z dnia [...] marca 2003 r. utrzymał w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu organ stwierdził, że osoba, która przebywa w określonej miejscowości pod tym samym adresem dłużej niż trzy doby obowiązana jest zameldować się na pobyt stały lub czasowy najpóźniej przed upływem czwartej doby, licząc od dnia przybycia (art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych, Dz. U, Z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm.). Na podstawie tego zgłoszenia, organ prowadzący ewidencję ludności obowiązany jest dokonać zameldowania (art. 47 ust. 1 tej ustawy), które przybiera postać czynności rejestracyjnej rodzącej skutki prawne. Jednakże organ wskazał, że jedynie pobyt legalny wywołuje powinność zgłoszenia i przyjęcia zameldowania przez organ, zaś z zachowań sprzecznych z prawem nie można czerpać uprawnień. Ze zgromadzonych w sprawie materiałów dowodowych wynika, że wniosek o zameldowanie K. L. oraz małoletnich dzieci S. W., A. W. i Ad. W. "na okres dwóch miesięcy" w lokalu nr [...] przy ul. D. w W. z zaznaczeniem, że zameldowanie to ma nastąpić bez zgody B. W., złożyli J. W. i K. L. Ponieważ organ powziął wątpliwości czy istotnie w/w zamieszkują w lokalu i czy ich ewentualny pobyt jest legalny, wszczął postępowanie administracyjne zakończone zaskarżoną decyzją. Organ wskazał, że fakt zamieszkiwania osób wymienionych we wniosku w lokalu nr [...] przy ul. D. w W. nie budzi wątpliwości, jednak istotne jest w sprawie to, że pobyt ten ma miejsce mimo wyraźnego sprzeciwu B. W. mającej wraz z J. W. tytuł prawny do przedmiotowego lokalu. Sygn. akt II OSK 773/06 Wojewoda Mazowiecki podkreślił, że postanowieniem z dnia 3 stycznia 1997 r. Sąd Wojewódzki w Warszawie ustalił sposób korzystania ze wspólnego mieszkania przez rozwodzących się małżonków i jednocześnie zakazał małżonkom wprowadzania do wspólnego mieszkania osób trzecich, a ponadto w wyroku Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 lipca 2001 r. orzekającym rozwód związku małżeńskiego zawartego pomiędzy J. W. a B. W. orzeczona została eksmisja J. W. z lokalu nr [...] przy ul. D. w W., a apelacja J. W. od tego wyroku została oddalona w dniu 8 maja 2002 r. Oprócz tego organ wskazał, że postanowieniem z dnia 15 stycznia 2002 r. Sąd Rejonowy dla W. ustalił, że miejscem zamieszkania małoletnich: S., A., Ad. W. będzie każdorazowe miejsce zamieszkania ich ojca J. W. jednakże w uzasadnieniu postanowienia z dnia 6 lutego 2002 r, odmawiającego dopuszczenia B. W. do udziału w sprawie w charakterze uczestnika, sąd wskazał, że decyzja w tej sprawie nie oznacza, że małoletnie dzieci J. W. ze związku pozamałżeńskiego z K. L. będą zameldowane w mieszkaniu, gdzie mieszka ojciec, albowiem do tego potrzebna jest zgoda B. W. Sąd ten zauważył, że J. W. czynił już starania o zameldowanie w mieszkaniu dzieci i jego konkubiny, ale właściwe urzędy, a także sąd (wyrok NSA z dnia 12 września 2001 r, sygn. akt V S.A. 2034/00) nie uwzględniły tego wniosku. Organ administracyjny podniósł, że w aktach znajdują się dowody, że B. W. podjęła szereg kroków zmierzających w kierunku wykonania orzeczenia o eksmisji J. W., a mianowicie wystąpiła do Sądu Okręgowego w W. o nadanie orzeczeniu eksmisji rygoru natychmiastowej wykonalności w dniu 7 lutego 2000 r. , wystąpiła z prośbą o pomoc do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w dniu 5 maja 2001 r. i do Komendanta Policji Komisariatu Policji W. w dniu 5 listopada 2001 r. Ponadto w celu ochrony swoich interesów B. W. wniosła sprawę o eksmisję K. L. i jej dzieci zakończoną prawomocnym wyrokiem z dnia 24 września 2002 r., którym Sąd Rejonowy dla W. I! Wydział Cywilny nakazał K. L., S. W., A. W. oraz Ad. W. opróżnienie lokalu nr [...] przy ul. D. w W. Zdaniem organu powyższe okoliczności wskazują., że z chwilą orzeczenia eksmisji J. W., K. L. i ich dzieci utracili prawo do przebywania w spornym lokalu, a swoje uprawnienia do zamieszkiwania w lokalu wywodzą z nieuprawnionego zamieszkiwania w nim J. W, Sygn. akt II OSK 773/06 tymczasem do zameldowania uprawniać może jedynie przebywanie na zasadach zgodnych z prawem. W skardze J. W. stwierdził, że posiada tytuł prawny do lokalu i nadal zamieszkuje w tym lokalu, eksmisja małoletnich dzieci z lokalu jest nieprawomocna i została zaskarżona. Pismem z dnia 22 listopada 2004 r. J. W. wniósł o zawieszenie postępowania w sprawie niniejszej do czasu rozstrzygnięcia postępowania o podział majątku wspólnego byłych małżonków J. W. i B. W. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że zameldowanie i wymeldowanie z pobytu stałego lub czasowego jest jedynie rejestracją danych o miejscu pobytu osoby (art. 1 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych), a tym samym nie rodzi ani nie pozbawia uprawnień do lokalu. Obowiązek meldunkowy wynika wprost z przepisów ustawy i nie wymaga konkretyzacji w drodze decyzji. Wykonywanie tego obowiązku polega na zgłoszeniu wymaganych danych (art. 9 ust. 1, art. 10 i 15 ustawy) właściwemu organowi, który dokonuje rejestracji będącej czynnością materialno-techniczną rodzącą skutki prawne. Jeżeli dane zawarte w zgłoszeniu osoby wykonującej obowiązek meldunkowy budzą wątpliwości , o dokonaniu zameldowania i wymeldowania rozstrzyga właściwy organ gminy na podstawie art. 47 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20.01) orzekł o niezgodności przepisu art. 9 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych z przepisami art. 52 ust. 1 i art. 83 w zw. Z art. 2 Konstytucji RP. W konsekwencji orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego, organ meldunkowy nie rejestruje uprawnień do lokalu osób występujących o zameldowanie, lecz gromadzi informacje w zakresie danych o miejscu pobytu, a wiec bada, czy osoba występująca z wnioskiem faktycznie zamieszkuje w lokalu. Brak konieczności wykazania się uprawnieniem do lokalu, czy to samoistnym, czy o charakterze pochodnym, nie oznacza jednak, że przesłanką zameldowania jest wyłącznie fizyczna obecność w lokalu. Uprawniać do zameldowania w lokalu może jedynie pobyt legalny, oznaczający przebywanie na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. Wyłączone więc będą sytuacje będące następstwem naruszenia posiadania, czy wręcz przestępstwa polegającego na naruszeniu miru domowego (art. 193 Kodeksu karnego). Powołując się na wyrok z dnia 5 sierpnia 1997 r. sygn. akt V SA 1739/96 - niepubl. i wyrok z dnia 22 października 2004 r. sygn. akt V SA 1448/03, Sąd uznał, iż nie można czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem, a instytucja Sygn. akt!! OSK 773/06 zameldowania nie może sankcjonować samowoli. Sąd I instancji podkreślił, że w uzasadnieniu do powołanego orzeczenia z dnia 27 maja 2002 r. Trybunał Konstytucyjny dokonując interpretacji przepisu art. 52 ust, 1 Konstytucji RP wskazał, że wynikającej z tego przepisu wolności swobodnego (nieskrępowanego) wyboru miejsca zamieszkania i miejsca pobytu nie należy odnosić do możliwości wyboru lokalu (pomieszczenia), szerokie rozumienie wolności wyboru miejsca zamieszkania stałoby w jednoznacznej kolizji z wolnościami i prawami innych osób, zwłaszcza właścicieli nieruchomości (lokali lub budynków), a także podmiotów posiadających inny tytuł prawny do zajmowania lokalu (oparty np. na umowie najmu). Podzielając pogląd zawarty w wyroku NSA z dnia 31 marca 1999 r. sygn. akt V SA 1819/98 (ONSA 2000, Nr 2, poz. 67), zgodnie z którym rozszerzająca wykładnia przepisów ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, według której decyzje organu administracyjnego mogłyby uczynić bezskutecznymi uprawnienia właściciela lub współwłaścicieli do korzystania z rzeczy, byłaby niedopuszczalna w świetle art. 21 Konstytucji RP, poręczającego ochronę własności oraz art. 1 ratyfikowanej przez Polskę Europejskiej Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności, Sąd stwierdził brak podstaw do uwzględnienia skargi. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika bowiem, że K. L. wraz z dziećmi S., A. i Ad. W. przebywają w lokalu nr [...] przy ul.. D. wbrew woli B. W. , która posiada wraz z J. W. spółdzielcze lokatorskie prawo do tego lokalu. Bezprawne przebywanie ww. osób w lokalu potwierdzają w szczególności prawomocne wyroki: wyrok Sądu Okręgowego w W. z dnia 3 lipca 2001 r. orzekający rozwód związku małżeńskiego zawartego pomiędzy J. W. a B. W. i orzekający eksmisję J. W. z lokalu nr [...] przy ul. D. w W. oraz wyrok Sądu Rejonowego dla W. z dnia 24 września 2002 r. orzekający eksmisję K. L., S. W., A. W. oraz Ad. W. z lokalu nr [...] przy ul. D. w W. Kwestią niewątpliwą jest, że prawomocne wyroki orzekające eksmisję świadczą o utracie uprawnień do przebywania w lokalu. Odnosząc się do wniosku o zawieszenie postępowania sądowoadministracyjnego z powodu toczącego się postępowania o podział majątku wspólnego, Sądu stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Sąd może bowiem zawiesić postępowanie, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego postępowania. Uprzednie rozstrzygnięcie sprawy o podział majątku wspólnego nie jest istotne z punktu widzenia możliwości realizacji postępowania Sygn. akt II OSK 773/06 sądowoadministracyjnego, a rozstrzygnięcie sprawy w niniejszym postępowaniu w żaden sposób nie przesądza o uprawnieniach skarżącego do lokalu uzyskanego w trakcie trwania wspólności majątkowej małżeńskiej. Pełnomocnik J. W. zaskarżył powyższy wyrok w całości, wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania z tytułu pomocy prawnej udzielonej z urzędu .W skardze kasacyjnej podniesiono obrazę prawa materialnego - art. 1 ust. 2.art. 9 ust. 1 w zw. z art.10 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności w zw. z art. 201 Kodeksu cywilnego przez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu , iż pobyt K. L. wraz z dziećmi S., A. i Ad. W. w lokalu nr [...] przy ul.D. w W. pomimo, że zgodę na ich pobyt wydał jeden z dwóch współwłaścicieli wymienionego lokalu. Ponadto w skardze kasacyjnej zarzucono obrazę przepisów postępowania, a to art. 125 § 1 pkt 1 w zw. z art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającą na bezzasadnej odmowie zawieszenia postępowania sądowego do czasu rozstrzygnięcia sprawy o podział majątku między skarżącym a uczestniczką B. W. przez wadliwe uznanie, że wynik tego postępowania nie będzie miał wpływu na rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie przy braku wyjaśnienia w uzasadnieniu przesłanek takiego stanowiska. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, brak uzasadnionych podstaw kasacyjnych w konsekwencji rodzi obowiązek oddalenia skargi kasacyjnej. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 1 ust. 2 i art. 9 ust. 1 w zw. z art. 10 ust.1 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych(w dacie orzekania Dz.U. z 2001 r.,Nr 87,poz.960 ze zm.) i w zw. z art. 201 kodeksu cywilnego. Przepis art. 1 ust. 2 pow. ustawy określa na czym polega ewidencja ludności i tego przepisu Sąd nie naruszył, wyjaśniając, że rejestracja wskazanych tam danych nie rodzi i nie pozbawia praw do lokalu. Pozostałe wskazane w skardze kasacyjnej przepisy ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych -art. 9 ust. 1,art. 10 ust. 1 dotyczą obowiązku meldunkowego i warunków zgłaszania określonych danych, powołując się na te przepisy Sąd I instancji nie dokonał błędnej ich wykładni, nie można bowiem tych przepisów interpretować wykraczając poza ich. treść i wywodząc z nich uprawnienia jednego z współwłaścicieli mieszkania do zameldowania osób trzecich bez zgody drugiego z współwłaścicieli, Takie stanowisko Sądu potwierdza w pełni ustalony stan faktyczny , potwierdzony powołanymi przez Sąd Sygn. akt!! OSK 773/06 orzeczeniami sądów powszechnych. W Ich świetle należy podzielić dokonaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny wykładnię zgodnie z którą uprawniać do zameldowania w lokalu może jedynie pobyt legalny, związany z przebywaniem w lokalu na zasadach zgodnych z prawem, za wiedzą i zgodą osoby uprawnionej do dysponowania lokalem. Nie można czerpać uprawnień z zachowań sprzecznych z prawem ,nie może ich sankcjonować zameldowanie i pobyt w lokalu będące następstwem naruszenia posiadania czy miru domowego. Wolność wyboru miejsca zamieszkania nie może prowadzić do naruszenia prawa i praw innych osób poprzez uczynienie ich bezskutecznymi .W tym kontekście niezrozumiały jest zarzut naruszenia art.201 kc, stanowiącego o czynnościach zwykłego zarządu . Za niezasadne należy uznać także zarzuty procesowe. W uzasadnieniu wyroku Sąd wyjaśnił przesłanki odmowy zawieszenia postępowania a w świetle materiału dowodowego stanowisko Sądu było zasadne. Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153,poz. 1270 ze zrn.),należało orzec jak w sentencji, uwzględniając jedynie wniosek o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.