I SA/Wr 1773/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Maria Tkacz-Rutkowska (sprawozdawca) Sędziowie: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel Sędzia WSA Marta Semiczek Protokolant: Aleksandra Madej po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 marca 2006 r. sprawy ze skargi M. L. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości w zaliczkach na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2001 r. I. uchyla zaskarżoną decyzję, II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej we W. na rzecz pełnomocnika skarżącej adwokata R. O. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego z urzędu. Przedmiotem skargi M. L. jest decyzja Dyrektora Izby Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy w W. z dnia [...] nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia [...] nr [...] o odmowie umorzenia odsetek za zwlokę od zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. w kwocie [...] zł Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. decyzją z dnia [...] określił M.L. zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r w kwocie [...] i odsetki od nieuregulowanych w terminie płatności zaliczek na ten podatek w łącznej kwocie [...] zł. Odsetki od nieuregulowanych w terminie płatności zaliczek wyliczono za okres od terminu płatności zaliczek do dnia wydania decyzji. Pismem z dnia [...] podatniczka wystąpiła o umorzenie odsetek od zaległości w zaliczkach, wskazując na trudną sytuację materialną. Z oświadczenia złożonego w trakcie postępowania wynika, że jedynym dochodem 4 osobowej rodziny jest świadczenie przedemerytalne męża podatniczki w kwocie [...]zł miesięcznie, a w związku z zadłużeniem powstałym w trakcie prowadzonej przez podatniczkę działalności gospodarczej toczy się postępowanie egzekucyjne w ramach, którego zajęto dom podatniczki, a także jego wyposażenie. Rodzina ponosi wydatki na opłacenie energii elektrycznej, wody wywozu nieczystości w wysokości około [...] zł miesięcznie. Powstałe zadłużenie podatniczka wiąże z jednostronnym rozwiązaniem w dniu [...]umowy dzierżawy lokalu, w którym prowadziła działalność gospodarczą, zawartej [...] z A Motoryzacyjnej SA w D.Z. Decyzją z dnia [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od nieterminowo płaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2001 r. Wskazał, iż zgodnie z art. 67 §1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.) organ podatkowy może umorzyć zaległość podatkową, odsetki za zwlokę lub opłatę prolongacyjną w przypadku uzasadnionym ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Organ stwierdził, iż przyczyną powstania zaległości było nie wywiązywanie się podatniczki z obowiązków wynikających z przepisów podatkowych, a nie jak twierdzi wypowiedzenie umowy najmu lokalu, w którym prowadziła działalność gospodarczą. Wypowiedzenie umowy najmu pozbawiło podatniczkę możliwości dalszego prowadzenia działalności, w związku z tym wystąpiła na drogę sądową, domagając się rekompensaty za poniesione straty. Organ ustalił, iż w 2001 r. średni miesięczny dochód rodziny podatniczki wynosił około [...] zł, w 2002 r. około [...] zł, w 2003 r. - [...] zł, w 2004 r. - [...] zł. Trudną sytuację finansową pogarsza fakt, iż podatniczka zalega z płatnościami wobec wielu wierzycieli. Organ uznał, że sytuacja podatniczki jest aktualnie bardzo trudna, jednak nie daje podstaw do rezygnacji przez budżet państwa z przysługujących odsetek od zaległości podatkowych. Podatniczka dochodzi odszkodowania od wynajmującego, który wypowiedział umowę najmu i jak twierdzi spowodował jej obecne trudności finansowe. W tym stanie faktycznym rezygnacja z dochodów budżetu byłaby nieuzasadniona. W odwołaniu podatniczka wniosła o uchylenie decyzji odniosła się krytycznie do rozstrzygnięcia zawartego w decyzji nie przedstawiła jednak konkretnych zarzutów. Wskazała, iż nie ma zaległości w podatku a jedynie zalega z płatnością odsetek od zaliczek na podatek. Organ odwoławczy utrzymał w mocy zaskarżoną decyzje, podzielając stanowisko Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. stwierdził, iż trudna sytuacja materialna rodziny podatniczki nie dowodzi istnienia obiektywnie, ważnego interesu podatnika, który skutkowałby udzieleniem ulgi. Uwzględnienie wniosku w ocenie organu stawiałoby podatniczkę w sytuacji uprzywilejowanej w stosunku do tych podatników, którzy poprawnie wywiązują się z obowiązku podatkowego. W konsekwencji sankcjonowałoby nieprawidłowości w prowadzonej ewidencji i naruszało zasadę równości i powszechności opodatkowania. W ocenie organu znaczenie w sprawie mają także okoliczności, w jakich doszło do powstania zaległości. W rozpatrywanej sprawie nie były to okoliczności nadzwyczajne, niezależne od woli strony, ale uchybienia w prowadzonej ewidencji księgowej. Zatem przyczyny zależne od woli strony. W tym stanie faktycznym brak w ocenie organu odwoławczego podstaw do uwzględnienia odwołania. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu M. L. wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie odsetek, przedstawiła krytykę rozstrzygnięcia nie precyzując konkretnych zarzutów przeciwko decyzji. W uzupełnieniu skargi z dnia [...], sporządzonym przez pełnomocnika skarżącej wyznaczonego z urzędu zarzucono: 1) naruszenie prawa materialnego przez błędne zastosowanie art. 67 §1 Ordynacji podsatkowej 2) naruszenie w postępowaniu zasady zaufania obywateli do organów podatkowych wyrażonej w art. 121 Ordynacji podatkowej, przez wprowadzenie w błąd podatniczki i tym samym uniemożliwienie skorzystania z uprawnień z art. 200 Ordynacji podatkowej W uzasadnieniu wskazano, iż postanowienie wydane przez Dyrektora Izby Skarbowej Ośrodek Zamiejscowy w W. w trybie art. 200 §1 Ordynacji podatkowej zawierało pouczenie sugerujące, iż podatnik wypowiedzieć się w sprawie zebranego materiału dowodowego może wyłącznie w siedzibie organu. Na takie zrozumienie pouczenie wskazuje wniosek podatniczki z dnia [...], w którym prosi o przedłużenie terminu o miesiąc ze względów zdrowotnych uniemożliwiających stawiennictwo w siedzibie organu. Organ odmówił przedłużenia terminy tym samym podatniczka nie mogła skorzystać z przysługujących uprawnień, zatem w ocenie skarżącej nie wyjaśniono dokładnie sprawy. Skarżąca nie zgadza się także z argumentacją organu zawartą w decyzji, iż umorzenie odsetek spowoduje uprzywilejowanie skarżącej wobec innych podatników. Przy takim rozumieniu instytucji umorzenia zastosowanie jej jest wykluczone, tymczasem uprzywilejowanie podatnika jest możliwe ze względu na ważny interes podatnika. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i przytoczył dotychczasowa argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Na wstępie stwierdzić trzeba, iż stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę zgodności z prawem i tylko naruszenie prawa, które ma lub może mieć wpływ na wynik sprawy uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji (art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). W odniesieniu do spraw objętych tzw. uznaniem administracyjnym kognicja sądu nie wkracza w zakres tego uznania, ograniczając się do kontroli prawidłowości prowadzonego postępowania. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organów podatkowych w ich kompetencjach. W rozpatrywanej sprawie przedmiotem sporu jest rozstrzygnięcie pojęte w trybie art. 67 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), oparte właśnie na uznaniu administracyjnym. Z brzmienia art. 67 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, iż organ może umorzyć zaległości podatkowe oraz odsetki za zwłokę od tych zaległości w sytuacji zaistnienia powołanych w tym przepisie przesłanek, tj. ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego. Oznacza to, iż nawet, jeśli w wyniku analizy sytuacji wnioskodawcy okaże się, iż zaistnieją wskazane wyżej przesłanki organ może, ale nie musi umorzyć istniejących zaległości. W rozpatrywanej sprawie podatniczka wystąpiła o umorzenie odsetek za zwlokę od niezapłaconych w terminie płatności zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych za 2001 r. Organ podatkowy przyznając, iż sytuacja materialna podatniczki jest wyjątkowo trudna odmówił umorzenia odsetek od zaległości podatkowych stwierdzając, iż sytuacja ta może ulec zmianie w wyniku korzystnego dla skarżącej rozstrzygnięcia w procesie o odszkodowanie. Badając prawidłowość przeprowadzonego postępowania Sąd stwierdził, iż zarzut skargi o naruszeniu art. 121 Ordynacji podatkowej jest uzasadniony. Dyrektor Izby Skarbowej we W. Ośrodek Zamiejscowy w W. postanowieniem z dnia [...] nr [...] wydanym, w trybie art. 200 Ordynacji podatkowej, wyznaczył wnioskodawczyni 7 dniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodnego. W uzasadnieniu tego postanowienia stwierdził "...organ podatkowy zobowiązany jest zapewnić Stronie czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić Jej wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Z powyższych uprawnień Strona może skorzystać w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia niniejszego postanowienia w siedzibie Ośrodka Izby Skarbowej w W., ul. U. [...], pok.[...]..." W związku z treścią tego postanowienia podatniczka uznała, że celem wypowiedzenia się w sprawie niezbędne jest jej stawiennictwo w siedzibie organu odwoławczego. O takim właśnie rozumieniu treści postanowienia świadczy wniosek z dnia [...] "o wydłużenie terminu zgłoszenia się do wskazanego pokoju w waszym biurze celem udzielenia ostatecznych wyjaśnień ze względu na fizyczną niemożliwość z mojej strony z powodów zdrowotnych." Do wniosku tego organ odwoławczy ustosunkował się w decyzji wyjaśniając, iż nie mógł przychylić się do wniosku strony ponieważ termin podany w art. 200 Ordynacji podatkowej jest terminem ustawowym i jako taki nie może być przedłużany, ponadto wskazał, iż strona z przysługującego prawa mogła skorzystać w inny sposób tj. bez konieczności osobistego stawienia się w siedzibie organu odwoławczego. W art. 121 Ordynacji podatkowej wyrażono zasadę pogłębiania zaufania do organów podatkowych oraz obowiązku organów podatkowych udzielania informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego. W ocenie Sądu organ odwoławczy w prowadzonym postępowaniu zasady te naruszył. Uzasadnienie postanowienia o prawie wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego wprowadziło podatniczkę w błąd, co do formy i miejsca tej wypowiedzi, jednoznacznie wynika to z treści złożonego przez nią wnioski z dnia [...]. W tym stanie faktycznym pozostawienie wniosku bez odpowiedzi i ustosunkowanie się do niego dopiero w decyzji, uniemożliwiło skarżącej skorzystanie z przysługującego uprawnienia ustosunkowania się do zebranego w sprawie materiału dowodowego. Organ podatkowy zobowiązany jest udzielać niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem postępowania. Jesli udzielona informacja została przez podatnika zrozumiana w sposób niezgodny z intencjami organu, organ ten zobowiązany jest wyjaśnić stronie zaistniałe nieporozumienie przed ostatecznym rozstrzygnięciem sprawy. W sprawie będącej przedmiotem rozpoznania organ przed wydaniem decyzji wiedział, iż podatniczka, w związku z treścią postanowienia z dnia [...], prawo do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego wiąże z obecnością w siedzibie organu podatkowego, która nie jest możliwa w wyznaczonym terminie. Mimo to nie podjął żadnych czynności zmierzających do wyjaśnienia stronie, iż z przysługującego uprawnieni może skorzystać także w innej formie i nie wyznaczył nowego terminu w tym celu. Działaniem takim organ odwoławczy naruszył obie zasady zawarte w art. 121 Ordynacji podatkowej. Udzielił, bowiem informacji o przysługujących stronie postępowania uprawnieniach w sposób nieprecyzyjny, czym naruszył art. 121 §2 Ordynacji podatkowej. Wniosku strony z dnia [...]. nie rozpoznał przed wydaniem decyzji, czym naruszył zasadę działania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych. Ponownie prowadząc postępowanie organ winien jednoznacznie określić przysługujące stronie uprawnia w zakresie wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego i umożliwić dokonanie takiej czynności przed wydaniem decyzji. Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 §1 pkt 1 lit.c) ustawy Prawo o postępowaniu przed Sądami administracyjnymi, uchylił zaskarżoną decyzje jako naruszającą przepisy postępowania podatkowego w sposób mogący mieć istotny wpływ na wynika sprawy. Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania uzasadnia art. 200 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.