II SA/Gd 1791/03

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Gorski (spr.) Sędzia NSA Anna Orłowska Asesor WSA Krzysztof Gruszecki Protokolant Kinga Czernis po rozpoznaniu w dniu 27 kwietnia 2005 r. na rozprawie sprawy ze skargi J. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia 18 listopada 2003 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia ze służby celnej oddala skargę. Dyrektor Izby Celnej decyzją z dnia 18 listopada 2003 r. nr [...] po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy swoją decyzję z dnia 27 października 2003 r. o zwolnieniu ze służby inspektora celnego J. K. Podstawą prawną decyzji był art. 25 ust. 1 pkt. 8b, art. 81 ustawy z dnia 24 lipca 1999 r. o Służbie Celnej (Dz.U. Nr 72, poz. 802 ze zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w związku z zastosowaniem przez Sąd Rejonowy w G. środka zapobiegawczego w postaci tymczasowego aresztowania wobec J. K. z powodu zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 228 § 3 k..k., została spełniona przesłanka do obligatoryjnego zwolnienia ze służby celnika, wymieniona w art. 25 ust. 1 pkt 8b ustawy o Służbie Celnej. Sam fakt tymczasowego aresztowania, niezależnie od potwierdzenia się stawianych zarzutów stanowi podstawę do takiego rozstrzygnięcia. Zgodnie a z art. 61 ust. 2, pkt 2 wskazanej ustawy dopiero w wypadku umorzenia postępowania karnego lub uniewinnienia prawomocnym wyrokiem sądu funkcjonariusza celnego przywraca się do służby. W skardze do Naczelnego Sądu Administracyjnego J. K. wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji z dnia 27 października 2003 r. Skarżący domagał się utajnienia rozprawy i dołączenia akt postępowania przygotowawczo-prokuratorskiego toczącego się w Prokuraturze Okręgowej w G. Utrzymywał też, że na rozprawie przedstawi wnioski dowodowe mające istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy i które wskazują na jego niewinność. J. K. zarzucił organowi naruszenie prawa przez nie zastosowanie się do reguł procesowych przewidzianych w k.p.a. W szczególności wskazał na wszczęcie postępowania bez udziału strony, naruszenie przepisów dotyczących terminów, doręczeń, pełnomocników i protokołów. Podkreślił, że przedmiotowym rozstrzygnięciem organ naruszył zasadę domniemania niewinności podejrzanego do czasu skazania prawomocnym wyrokiem sądu oraz prawo do obrony zagwarantowane w art. 42 Konstytucji RP. Zdaniem skarżącego naruszono również art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez skazanie w postępowaniu administracyjnym przed ukończeniem sprawy karnej prawomocnym orzeczeniem. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi powołując argumenty przytoczone w swojej decyzji. Podkreślił, że decyzje zostały wydane w zgodzie z obowiązującym prawem a większość zarzutów skarżącego stanowi polemikę prawną, nieznajdującą odzwierciedlenia w zaistniałym stanie faktycznym i prawnym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wskazać, że stosownie do art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. przepisy wprowadzające ustawę – Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.) sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 1 stycznia 2004 r. i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe wojewódzkie sądy administracyjne na podstawie przepisów ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sądy administracyjne zgodnie z ustawą z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Trybunału Konstytucyjnego w wyroku z dnia 19 października 2004 r. K-1/04 (OTK-A 2004/9/93) orzekł, że art. 2 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 2003 r. o zmianie ustawy-Kodeks celny oraz o zmianie ustawy o Służbie Celnej ( Dz.U. Nr 120, poz. 1122) jest zgodny z art. 32 oraz nie jest niezgodny z art. 42 ust. 3 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej. Przepisy będące przedmiotem rozważań Trybunału dodały do przepisu art. 25 ust. 1 ustawy o Służbie Celnej, normującego przesłanki obligatoryjnego zwolnienia funkcjonariusza celnego, nowe punkty 8a i 8b, które przewidują zwalnianie funkcjonariusza celnego ze służby w przypadku wniesienia aktu oskarżenia o umyślne popełnienie przestępstwa, ściganego z oskarżenia publicznego oraz tymczasowego aresztowania. W uzasadnieniu wyroku Trybunał zawarł rozważania dotyczące zgodności art. art. 25 ust. 1 pkt. 8b, ustawy o Służbie Celnej z konstytucyjną zasadą domniemania niewinności w szerokim znaczeniu (art.2 Konstytucji), zasadą równości (art. 32 Konstytucji) oraz zasadą demokratycznego państwa prawa. Kwestionowane przepisy, wobec braku regulacji przejściowych, znalazły zastosowanie także w stosunku do funkcjonariuszy celnych, którzy zostali tymczasowo aresztowani albo przeciwko nim został skierowany akt oskarżenia przed dniem 10 sierpnia 2003 r. tj datą wejścia w życie wskazanych przepisów. Trybunał stwierdził, że " na osobach pełniących służbę publiczną ciąży szczególny obowiązek troski o dobro wspólne. Idea dobra wspólnego zakłada pewną ofiarność z ich strony". Odnosi się to zwłaszcza do celników ze względu na skalę tzw. presji korupcyjnej, która pojawia się w wyjątkowym natężeniu. Sama ustawa o Służbie Celnej wyznacza liczne ograniczenia w korzystaniu z praw konstytucyjnych (np. zakaz uczestniczenia w strajku, zakaz należenia do partii politycznych, nakaz składania corocznych oświadczeń majątkowych). Stosunki służbowe celników nie są stosunkami pracy, ale mają charakter administracyjny. Specyfika pracy celnika powoduje, że wymagane są od nich wyższe wymagania jeżeli chodzi o kwalifikacje, cech osobowościowe i postawę moralną. Bardziej rygorystycznie w stosunku do innych profesji są ukształtowane też zasady utarty przez celników statusu pracowniczego. Niezależnie od konsekwencji karnych, do których zasada domniemania niewinności odnosi się w całej rozciągłości, ustawodawca może wprowadzić w stosunku do celników i innych funkcjonariuszy publicznych inne prawne środki zabezpieczające, które stosowane będą zanim zapadnie prawomocny wyrok w sprawie karnej. Z takimi rozwiązaniami uwzględniającymi specyfikę danej służby mamy do czynienia we wszystkich służbach mundurowych. Trybunał podkreślił, że zasada domniemania niewinności sama z siebie nie wyklucza wiązania z faktem toczącego się postępowania karnego jakichkolwiek konsekwencji prawnych w stosunku do podejrzanego lub oskarżonego. Podobnie zasada równości nie ma charakteru absolutnego i ustawodawca może przy spełnieniu pewnych warunków odstąpić od niej (zobacz szerzej w uzasadnieniu wyroku TK). Trybunał Konstytucyjny uznał, że omawiane przepisy nie naruszają konstytucyjnej zasady równości. Sąd w składzie orzekającym w pełni podziela poglądy wyrażone w wyroku i zauważa, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne (art. 190 ust. 1 Konstytucji RP). Należy skonstatować, że kwestia konstytucyjności przepisu art. 25 ust. 1 pkt 8b ustawy o Służbie Celnej została w ten sposób rozstrzygnięta. Zastosowanie tego przepisu w przedmiotowej sprawie nie oznacza naruszenie przez organ zasady domniemania niewinności. Trybunał Konstytucyjnym w kolejnym wyroku z dnia 21 grudnia 2004 r. Starosta Kwidzyński 19/03 (OTK-A 2004/11/118) zajął się również kwestią nie działania prawa wstecz na tle sprawy zwolnienia funkcjonariusza celnego, który został skazany wyrokiem w 1996 r., a następnie po kilku latach został zwolniony ze służby w oparciu art. 25 ust. 1 pkt 3 ustawy o Służbie Celnej. Trybunał stwierdził, że z uwagi na przepisy art. 2 pkt 3 i 5 ustawy o Służbie Celnej czas, w jakim doszło do skazania za przestępstwo popełnione umyślnie nie ma żadnego znaczenia przy podejmowaniu decyzji w oparciu o kwestionowany przepis. Zdaniem Sądu analogicznie należy interpretować przepisy art. 25 ust. 1 pkt. 8a i 8b powyższej ustawy. Przechodząc do dalszych zarzutów skargi Sąd uznał, że nie zostały w sprawie naruszone reguły procesowe przewidziane w k.p.a. i ustawie o Służbie Celnej. Wskazana przesłanka zwolnienia J. K. ze służby należy do katalogu przesłanek obligatoryjnych (art. 25 ust. 1 u.S.C.). Podstawą zwolnienia jest w tym przypadku fakt tymczasowego aresztowania. Organ otrzymując informację z prokuratury o tymczasowym aresztowaniu skarżącego nie musiał przeprowadzać postępowania wyjaśniającego ani tym bardziej badać zasadności aresztowania. Żaden przepis nie nakłada na organ obowiązku czy uprawnienia do ustalania winy funkcjonariusza celnego. Zatem postępowanie administracyjne w takiej sprawie z natury rzeczy jest bardzo ograniczone. Zdaniem Sądu, formalne wszczęcie postępowania administracyjnego w myśl art. 61 § 1 k.p.a. lub jego brak w żaden sposób nie wpływa na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy. Sąd, zatem odrzucił zarzut skarżącego w tym zakresie. Skarżący podkreśla swoją niewinność i domaga się przeprowadzenia postępowania z wykorzystaniem akt sprawy karnej. Sąd podkreśla, że te zagadnienia leżą poza zakresem postępowania administracyjnego, jak i poza kognicją sądów administracyjnych. Ustaleniu winy bądź niewinności skarżącego służy wyłącznie postępowanie karne prowadzone przed sądem powszechnym. Na zakończenie Wojewódzki Sąd Administracyjny przypomina, że zgodnie z art. 61 ust. 2 ustawy o Służbie Celnej w razie umorzenia postępowania karnego lub uniewinnienia prawomocnym wyrokiem sądu, na wniosek funkcjonariusza celnego przywraca się do służby. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.