IV SA/Wa 1691/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, sędzia WSA Małgorzata Miron (spr.), Protokolant Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 3 marca 2006 r. sprawy ze skargi Z. B. i M. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia majątku na własność Państwa 1. ze skargi M. B. – stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji; 2. oddala skargę Z. B.. Decyzją z dnia [...] stycznia 2005r. Wojewoda [...] na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 10, poz. 51 ze zm.), po rozpatrzeniu sprawy wszczętej z wniosku M. B., stwierdził, iż zespół pałacowo-parkowy położony w D., gmina S., powiat S., działka nr [...] (aktualne oznaczenie), o powierzchni 2,5700 ha, zapisana w księdze wieczystej nr [...], będący przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością S. B., zapisany w dniu przejęcia w księdze wieczystej D. i D., nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. nr 3, poz. 13 ze zm.). Organ wydający decyzję w pouczeniu wskazał, iż od decyzji stronie przysługuje prawo odwołania się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi w terminie siedmiu dni od daty doręczenia decyzji, za pośrednictwem Wojewody [...]. Po otrzymaniu wyżej wymienionej decyzji będąca uczestnikiem postępowania administracyjnego Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P., pismem z dnia 10 lutego 2005r. wniosła o uzupełnienie ewentualne sprostowanie decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2005r. co do prawa odwołania poprzez wskazanie prawidłowego, 14-dniowego terminu do wniesienia odwołania od decyzji (art. 111 § 1 kpa.). Postanowieniem z dnia [...] lutego 2005r. Wojewoda [...], działając na podstawie art. 111 § 1 w związku z art.123 § 1 i 2 kpa., nie uwzględnił wniosku Agencji. Pismem z dnia 10 marca 2005r. Agencja Nieruchomości Rolnych Oddział Terenowy w P. wniosła odwołanie od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2005r. stwierdzającej, że zespół pałacowo-parkowy położony w D., gmina S., powiat S. nie podpadał pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W wyniku rozpoznania przedmiotowego odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] czerwca 2005r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 105 § 1 kpa., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i umorzył postępowanie przed organem I instancji. W uzasadnieniu organ wskazał, iż przedmiotowa nieruchomość została przejęta na Skarb Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia6 września 1944r. Zgodnie z tym przepisem, pod działanie dekretu podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województwa poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W przypadku ustalenia, że dana nieruchomość posiadała wyżej wymienione cechy, nieruchomość taka przechodziła z mocy prawa bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa, była obejmowana niezwłocznym zarządem państwowym wraz z budynkami i całym inwentarzem żywym i martwym oraz znajdującymi się na tych nieruchomościach przedsiębiorstwami przemysłu rolnego. Pełnomocnicy zaś, po objęciu zarządu, usuwali dotychczasowych właścicieli w terminie 3 dni - stanowi o tym art. 7 dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zgodnie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r., w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, orzekanie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust.l lit. e należy w I instancji do kompetencji wojewódzkich urzędów ziemskich. Przepis ten jasno stanowi, iż wojewódzki urząd ziemski (obecnie wojewoda) orzekał o całej nieruchomości, nie zaś o jej części. Jeśli strona kwestionowała, iż nieruchomość ziemska której była właścicielem słusznie przeszła na własność Państwa z mocy prawa, musiała udowodnić, iż nieruchomość ta nie spełniała norm obszarowych, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit e dekretu, tj. 100 ha powierzchni ogólnej bądź 50 ha użytków rolnych. Natomiast jak stanowi § 6 ww. rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. - strona, ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e, winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, a w braku takich dowodów zwrócić się do wojewódzkiego urzędu ziemskiego o sporządzenie dowodów pomiarowych na swój koszt. W ocenie organu z przepisu tego, wynika ponad wszelką wątpliwość, iż tylko w przypadku kwestionowania całego obszaru przejętej nieruchomości, można było domagać się jej wyłączenia spod przejęcia na cele reformy rolnej. Przepis ten nie dopuszczał natomiast możliwości kwestionowania prawidłowości przejęcia na rzecz Państwa budynków czy też zespołów pałacowo-parkowych. Oznacza to, że wyłączenie spod przejęcia przykładowo budynku mieszkalnego było, i z racji tego, że przedmiotowy dekret nie został uchylony, jest nadal niedopuszczalne. Organ odwoławczy wskazał, że Wojewoda [...] w zaskarżonej decyzji stwierdzającej, iż zespół dworsko-parkowy położony w D., będący częścią składową majątku ziemskiego S. B., nie podpadał pod przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej orzekł co do części nieruchomości ziemskiej, nie zaś co do całości, podczas gdy w przepisach administracyjnego prawa materialnego brak jest normy kompetencyjnej, upoważniającej organ do podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Skargi o tożsamej treści na opisaną wyżej decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli M. B. i Z. B.. W uzasadnieniach skarg podnieśli, iz zaskarżona decyzja jest dla nich krzywdząca i niezrozumiała. Twierdzili, że zespół pałacowo-parkowy "nie miał nic wspólnego z pozostałą częścią majątku". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi i poparł argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz.U. nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Mając na względzie powyższe unormowanie Sąd uznał, że skarga M. B. zasługuje na uwzględnienie, jednakże z innych przyczyn niż w niej wskazane. Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została podjęta z rażącym naruszeniem przepisów postępowania w rozumieniu art. 156§1 pkt 2 kpa. Obowiązkiem każdego organu odwoławczego rozpoznającego odwołanie (a także zażalenie) od rozstrzygnięcia organu I instancji jest w pierwszej kolejności zbadanie czy odwołanie to spełnia warunki formalne do jego merytorycznego rozpoznania tj. czy zostało wniesione przez podmiot posiadający przymiot strony w tym postępowaniu oraz czy został zachowany ustawowy termin do jego wniesienia. Brak którejkolwiek z wyżej wymienionych przesłanek skutkuje wydaniem stosownego rozstrzygnięcia o charakterze procesowym (umorzenia postępowania odwoławczego lub stwierdzenie, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu); jednocześnie skutkuje to brakiem możliwości merytorycznego rozpoznania odwołania. Zgodnie z treścią art. 129 § 2 kpa odwołanie wnosi się w terminie 14 dni od dnia doręczenia decyzji stronie a jeżeli decyzja została ogłoszona ustnie od dnia jej ogłoszenia. Odnosząc powyższe do okoliczności niniejszej sprawy wskazać, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając odwołanie Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w P. nieprawidłowo przyjął, iż przedmiotowe odwołanie wniesione zostało w terminie. Jak bowiem wynika ze znajdującego się w aktach administracyjnych zwrotnego potwierdzenia odbioru decyzji organu I instancji, decyzję tę doręczono stronie odwołującej się w dniu 3 lutego 2005r. Czternastodniowy termin do wniesienia odwołania upłynął zatem 17 lutego 2005r. Odwołanie natomiast zostało złożone w dniu 10 marca 2005r. (data nadania pisma w urzędzie pocztowym). Co prawda, jak słusznie podnosiła strona odwołująca się, w treści pouczenia organ błędnie wskazał, iż termin do wniesienia odwołania wynosi siedem dni, to jednak należy podnieść, iż obowiązkiem Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w P. było zachowanie terminu czternastodniowego. Tymczasem odwołanie zostało złożone znacznie po upływie terminu do jego wniesienia. Brak również w aktach sprawy wniosku Agencji Nieruchomości Rolnych Oddziału Terenowego w P. o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania. Złożenie dnia 14 lutego 2005 r. pisma zawierającego wniosek o "uzupełnienie ewentualnie sprostowanie decyzji Wojewody [...]" nie zwalniało strony od wniesienia odwołania w ustawowym terminie. Należy zwrócić uwagę, że z treści pisma wynika, że Agencji Nieruchomości Rolnych znany jest termin w jakim powinno być wniesione odwołanie. Uzasadnienie pisma w żaden sposób nie odnosi się do treści decyzji organu I instancji co skutkuje tym, że nie można go potraktować jako odwołania. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy winien był stwierdzić, że odwołanie zostało wniesione z uchybieniem terminu i nie rozpoznawać sprawy merytorycznie. Zgodnie bowiem z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego w tym zakresie - merytoryczne rozpoznanie odwołania wniesionego z uchybieniem ustawowego terminu skutkuje naruszeniem zasady trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych wyrażonej w art. 16 kpa a to z kolei prowadzi do stwierdzenia, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa (vide: wyrok NSA z dnia 10.09.2001r II SA 1726/00 Lex 51233). Stwierdzenie naruszenia przez organ odwoławczy zasady trwałości decyzji ostatecznych musiało prowadzić do stwierdzenia przez Sąd nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2005r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa. Odnosząc się natomiast do skargi Z. B. Sąd uznał, iż skarga ta nie może zostać uwzględniona i podlega oddaleniu bowiem skarżąca nie wykazała istnienie jej interesu prawnego w sprawie. W doktrynie i orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, iż interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa powinien być analizowany w płaszczyźnie prawa materialnego. W ocenie Sądu interes prawny może wynikać nie tylko z przepisów prawa materialnego administracyjnego lecz również z prawa cywilnego i musi bezpośrednio dotyczyć sfery prawnej podmiotu. Od tak pojmowanego interesu prawnego odróżnić należy interes faktyczny, to jest stan, w którym podmiot wprawdzie jest bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem sprawy administracyjnej, jednakże nie może tego zainteresowania poprzeć przepisami prawa powszechnie obowiązującego, mającymi stanowić postawę skutecznego żądania stosownych czynności organu administracji. W ocenie Sądu - wobec powyższych rozważań - brak jest podstaw do uznania istnienia interesu prawnego skarżącej w rozpoznawanej sprawie. Skarżąca wniosła skargę w swoim imieniu jednak nie wykazała, aby przysługiwało jej obecnie lub w dacie przejęcia nieruchomości - zespołu pałacowo-parkowy położonego w D., gmina S., powiat S. - jakiekolwiek prawo do przejętej nieruchomości. Ze znajdujących się w aktach sprawy odpisów postanowień Sądów Rejonowych w: G., S. oraz P. o stwierdzeniu nabycia spadku po właścicielu nieruchomości w dacie jej przejęcia – S. B. oraz po jego spadkobiercach nie wynika, aby skarżąca mogła wywodzić swój interes prawny w niniejszej sprawie z faktu nabycia spadku po którejkolwiek z tych osób. Mając powyższe na uwadze Sąd: na podstawie art. 145 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) w wyniku skargi M. B. stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji natomiast na podstawie art. 151 powołanej ustawy skargę Z. B. oddalił.