II SA/Go 790/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wlkp. w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ireneusz Fornalik, Sędziowie Sędzia WSA Grażyna Staniszewska (spr.), Asesor WSA Michał Ruszyński, Protokolant sekr. sąd. Monika Nowak, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 08 marca 2006 r. sprawy ze skargi P.S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...]5, II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącej kwotę 492,80 zł (czterysta dziewięćdziesiąt dwa złote 80/100) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2005r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło z urzędu nieważność orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1959r. znak [...] w części dotyczącej nadania i ustalenia granic części działki nr [...], po podziale [...], obecnie oznaczonej numerem [...] o powierzchni 0,0276 ha, zabudowanej budynkiem wielorodzinnym wraz z budynkiem gospodarczym od strony ul [...], nadanej na własność W.K., jako wydanego z rażącym naruszeniem prawa. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że aktem nadania Nr [...] z dnia [...] lipca 1953r., Powiatowa Komisja Ziemska, na podstawie art. 5 i 10 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (DZ.U. R.P. z 1951r., Nr 46, poz. 340), nadała W.K. grunty o powierzchni 1, 00 ha wraz zabudowaniami , na które składały się dom mieszkalny, obora i dwie przybudówki. Orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959r. znak [...] Prezydium Powiatowej Rady Narodowej, ustaliło szacunek gospodarstwa nadanego W.K. oraz określiło jego granice oznaczając numerami ewidencyjnymi działki wchodzące w skład tego gospodarstwa, tj. działki [...]. Wójt Gminy , pismem z dnia [...] stycznia 2005r., wniósł o stwierdzenie nieważności aktu nadania nr [...] z dnia [...] lipca 1953r. oraz orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959r. – w części dotyczącej działki o numerze ewidencyjnym [...]. Wniosek o stwierdzenie nieważności Wójt Gminy uzasadnił, tym że W.K. nadano na własność dom mieszkalny, oborę i dwie przybudówki, położone od strony ul. [...] i i przez niego zajmowane, natomiast na działce tej znajduje się również budynek wielorodzinny wraz z budynkiem gospodarczym, położone od ul. [...], które pozostały we władaniu gminy. W 1994r. z wniosku Gminy dokonany, został podział działki nr [...], w wyniku którego siedlisko zajmowane przez W.K., a następnie przez jego córkę - P.S.(która jest następcą prawnym zmarłego w dniu [...] sierpnia 1974r. W.K.), otrzymało nr [...], a obecnie – [...] i obejmowało grunt o powierzchni 0, 0217 ha wraz z zabudowaniami, natomiast działka będąca we władaniu Gminy otrzymała numer [...], a obecnie – [...] i obejmowała grunt o powierzchni 0, 0276 ha wraz zabudowaniami. Powołując się na treść art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu własności osadniczych gospodarstw chłopskich na obszarze Ziem Odzyskanych (DZ.U. z 1951r. Nr 46 poz. 340), w myśl którego osoby, które posiadają gospodarstwa rolne i prowadzą je osobiście lub przez członków rodziny żyjących z nimi we wspólności gospodarczej, a do dnia wejścia w życie tego dekretu (7 września 1951r.) nie nabyły ich własności, stają się z mocy prawa właścicielami tych gospodarstw, Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło, że w dniu 7 września 1951 r. zabudowania znajdujące się na działce nr [...] os strony ul. [...] tj. budynek wielorodzinny oraz zabudowania gospodarcze (po podziale położone na działce nr [...]), nie były w posiadaniu W.K.. W tym stanie rzeczy, jak wywodzi Kolegium, orzeczenie o wykonaniu aktu nadania w części określającej granice i oznaczenie działek nadanego W.K. gospodarstwa rolnego, tj. w całości działki nr [...] o powierzchni 1, 04 ha jest wadliwe, bowiem jego mocą nadano rolnikowi więcej niż posiadał , tj. całą działkę nr [...], zamiast jej części – obecnie oznaczonej jako nr [...]. W ten sposób doszło do istotnego naruszenia art. 2 ust. 1 i 2 wyżej cytowanego dekretu z dnia 6 września 1951r. P.S., reprezentowana przez E.S. i J.H., złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Strona zarzuca zaskarżonej decyzji organu I instancji naruszenie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez błędne przyjęcie, iż zachodzą przesłanki do stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959r., błąd w ustalenia faktycznych poprzez przyjęcie, iż w dacie wydania aktu nadania nie miał w posiadaniu całej działki nr [...], lecz jedynie jej część – obecnie po podziale – działkę nr [...], oraz naruszenie przepisu art. 10 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (DZ.U. z 1991r. Nr 30 poz. 127 ze zm.), poprzez oparcie się na podziale dokonanym w sprzeczności z tym przepisem. Decyzją z dnia [...] lipca 2005r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji organ II instancji podtrzymał w całości argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. P.S. wniosła skargę. W skardze skarżąca zarzuca naruszenie przepisów art. 7 i 77 k.p.a. poprzez nie przeprowadzenie dowodu z zeznań świadków - rodziny L., która w latach 60- tych ubiegłego stulecia użytkowała budynki znajdujące się od ul. [...] oraz poprzez pominięcie okoliczności, iż podział działki nr [...] przeprowadzony został w sposób niezgodny z przepisami prawa, ponadto zarzuca naruszenie art. 107 k.p.a.poprzez nieprecyzyjne określenie zakresu nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z dnia [...] lutego 1959r., nadto zarzuca organowi nieustosunkowanie się do samego aktu nadania i jego wykonania. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej oddalenie i podtrzymało swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd administracyjny zważył co następuje. Na wstępie należy stwierdzić, że sądy administracyjne powołane zostały do tego, aby sprawować kontrolę nad działalnością administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest poprzez orzekanie w sprawach skarg na decyzje, postanowienia i inne akty lub czynności z zakresu administracji publicznej oraz na bezczynność organów. Kontrola wykonywana przez sądy administracyjne sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Rozstrzygając daną sprawę sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Brak związania zarzutami i wnioskami skargi oznacza, że sąd bada w pełnym zakresie zgodność z prawem zaskarżonego aktu, czynności lub bezczynności organu administracji publicznej. Sąd może więć uwzględnić skargę z powodu innych uchybień niż, te które przytoczono w tym pismie procesowym, jak również stwierdzić, np. nieważność zaskarżonego aktu, mimi że skarżący wnosił o jego uchylenie (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, DZ.U. z 2002r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwaną dalej p.p.s.a.). Skarga jest zasadna. Aktem nadania z dnia 9 lipca 1953r. W.K. nadano grunty o powierzchni 1 ha wraz z domem mieszkalnym, oborą oraz dwoma przybudówkami, położone we wsi [...]. Następnie orzeczeniem o wykonaniu aktu nadania w części dotyczącej ustalenia ceny gospodarstwa z dnia [...] lutego 1959r., ustalono szacunek gospodarstwa nr [...] we wsi [...] nadanego W.K.. W uzasadnieniu orzeczenia o wykonaniu aktu nadania organ stwierdza, że granice gospodarstwa obejmują działki o numerach ewidencyjnych [...]. Następcą prawnym po zmarłym w dniu [...] sierpnia 1974r. W.K., jest jego córka P.S., która w dniu [...] listopada 1975r. wpisana została jako właścicielka nieruchomości posiadającej Księgę Wieczystą nr [...] PBN, obejmującej działki o numerach ewidencyjnych [...]. Postanowieniem z dnia [...] września 1994r. Wójt Gminy zaopiniował pozytywnie wstępny projekt podziału nieruchomości, stanowiącej własność P.S. oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...]. Ze zgromadzonego materiału dowodowego wynika, że P.S. nie była zawiadomiona o wszczęciu postępowania o podział nieruchomości stanowiącej jej własność, jak również nie doręczono jej postanowienia z dnia [...] września 1994r. o podziale nieruchomości. Bezspornym jest w sprawie, że na nieruchomości – działce o numerze ewidencyjnym [...] (przed podziałem), oprócz domu mieszkalnego, obory i dwóch przybudówek, wymienionych w akcie nadania, znajdował się również dom wielorodzinny wraz zabudowaniami gospodarczymi, które to budowle nie zostały w akcie nadania wymienione. Z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków wynika, że w latach 1945 – do około lat 1960 - tych, budynek ten zajmował S.L. wraz z rodziną. W oparciu o teść art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951r. organ administracyjny przyjął, że na dzień wejścia w życie tegoż dekretu, tj. na dzień 7 września 1951r. W.K. nie posiadał całości nieruchomości – działki numer [...] (po podziale [...]), gdyż budynek wielorodzinny usytuowany na tej działce od strony ul. [...] pozostawał we władaniu Gminy, dlatego orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959r. w części ustalającej granice nadanego gospodarstwa, a konkretnie – działki nr [...] - po podziale, zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do tak jednoznacznego stwierdzenia. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, iż akt sprawy jednoznacznie nie wynika na jakiej podstawie prawnej S.L. wraz z rodziną zajmował przedmiotowy budynek, czy zawarta została umowa najmu lokalu, kto był wynajmującym oraz ewentualnie na jakich zasadach lokal był zajmowany. Okoliczność ta, w świetle treści przepisu art. 2 dekretu z dnia 6 września 1951r., ma znaczenie dla sprawy, gdyż dotyczy okresu od roku 1945 do roku około 1960. Organ administracyjny w celu ustalenia tej okoliczności winien sięgnąć do wszelkich dostępnych źródeł dowodowych. Zasadniczą jednak okolicznością w niniejszej sprawie jest ustalenie, czy podział działki nr [...] został przeprowadzony zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Dopiero ustalenie, że postanowienie z dnia [...] września 1994r. o pozytywnym zaopiniowaniu wstępnego projektu podziału nieruchomości – działki nr [...], nie jest dotknięte żadną z wad, których mowa w art. 156 § 1 k.p.a., skutkującą stwierdzeniem nieważności decyzji, pozwoli na rozpatrywanie sprawy w pozostałym zakresie. Nie można bowiem stwierdzić nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania, w zakresie części nieruchomości, bez skutecznego wydzielenia tejże części nieruchomości, której dotyczyć ma orzeczenie o stwierdzeniu nieważności. W postępowaniu przed organem administracyjnym, tj. we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, pełnomocnik skarżącej podniósł zarzut wydania postanowienia o pozytywnym zaopiniowaniu wstępnego projektu podziału nieruchomości z dnia [...] września 1994r., stanowiącej własność P.S. – z naruszeniem art. 10 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (DZ.U. z 1991r. Nr 30 poz. 127). Organ administracyjny II instancji winien odnieść się do poniesionego zarzutu, czego nie uczynił. W wypadku stwierdzenia, że zarzut jest uzasadniony organ administracyjny, kierując się treścią art. 157 § 1i 2 k.p.a., winien wszcząć postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności wymienionego postanowienia z dnia [...] września 1994r., a postanowienie w tym przedmiocie doręczyć stronom postępowania. Rozstrzygnięcie w zakresie stwierdzenia nieważności wymienionego postanowienia z dnia [...] września 1994r. ma bezpośredni wpływ na treść decyzji w zakresie stwierdzenia nieważności orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959r. Sąd zwraca uwagę, że w świetle zgromadzonego materiału dowodowego prawidłowość procedury poprzedzającej wydanie przedmiotowego postanowienia, jak również jego treść budzą wątpliwości co do zgodności z prawem. Z bogatego i utrwalonego orzecznictwa sądowego na tle art. 10 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce nieruchomościami i wywłaszczeniu nieruchomości wynika, że z wnioskiem o zatwierdzenie podziału nieruchomości może wystąpić właściciel lub wieczysty użytkownik, gdyż tylko te podmioty są władne dysponować swą nieruchomością w ramach przysługującego im prawa (por. wyrok NSA z dnia 29 czerwca 1999r. sygn. akt ISA 1608/98, z dnia 30 kwietnia 1999r. sygn. akt ISA 1311/98, z dnia 22 pażdziernika 1998r. sygn. akt I SA 500/98). Dlatego należy zbadać, czy podział przedmiotowej nieruchomości został przeprowadzony zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce nieruchomościami (...), a następnie – w zależności od treści orzeczenia w tym zakresie - przeprowadzić postępowanie dowodowe w kierunku ustalenia okoliczności wyżej opisanych, a istotnych świetle treści w art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 6 września 1951r. o ochronie i uregulowaniu (...). Uchybienia w tym zakresie stanowią naruszenie art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. Sentencja decyzji organu I instancji została nieprawidłowo sformułowana, co stanowi naruszenie art. 107 § 3 k.p.a.. Należy zwrócić uwagę, że orzeczenie o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959r., o którym mowa w sentencji decyzji, w ogóle nie zawiera w swej treści sformułowania o nadaniu działki nr [...]. Orzeczenie w sentencji dotyczy szacunku nadanego gospodarstwa, a jedynie w uzasadnieniu orzeczenia wymienione zostały numery działek tworzących granice gospodarstwa. Sentencja decyzji winna odnosić się ściśle do treści aktu, który podlega stwierdzeniu nieważności. W uzasadnieniu orzeczenia jest mowa o tym, że granice gospodarstwa zostały ustalone prawomocnym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej. Dodać w tym miejscu należy, że zasadnym jest sięgnięcie do orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej o ustaleniu granic gospodarstwa, co pozwoli również dokonać oceny prawidłowości w tym zakresie orzeczenia z dnia [...] lutego 1959r. We wniosku z dnia [...] stycznia 2005r. Wójt Gminy wniósł o stwierdzenie nieważności aktu nadania z dnia [...] lipca 1953r. oraz orzeczenia o wykonaniu aktu nadania z dnia [...] lutego 1959r. - w określonej wyżej części. Organ administracyjny natomiast prowadził postępowanie jedynie w kierunku stwierdzenia nieważności orzeczenia z dnia [...] lutego 1959r, całkowitym milczeniem pomijając wniosek strony w pozostałej części. W zakresie wniosku o stwierdzenie nieważności aktu nadania, wniosek nie został rozpoznany, a z akt sprawy nie wynika, aby materiał dowodowy został ewentualnie wyłączony do odrębnego postępowania. Tym samym w tym zakresie sprawa nie została załatwiona, czym naruszone zostały przepisy art. 7, 8, 9 oraz 77 § 1 k.p.a. Z powyższych względów decyzje organów obydwu instancji, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) ustawy p.p.s.a, jako wydanych z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, zostały uchylone. Na podstawie art. 152 ustawy p.p.s.a orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, 205 ustawy p.p.s.a oraz § 18 ust. 1 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2001r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (DZ.U. z 2002r. Nr 163 poz. 1348 ze zm.).