IV SA/Wa 1811/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Sędziowie sędzia NSA Otylia Wierzbicka, asesor WSA Agnieszka Miernik, Protokolant Artur Dral, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 8 marca 2006 r. sprawy ze skargi E. S. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] w przedmiocie przejęcia gospodarstwa rolnego na własność Państwa I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r.; II. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżącej E. S. kwotę 100 złotych (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi po rozpatrzeniu wniosku E. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2004 r., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Zaskarżona decyzja zapadła w następujących okolicznościach. Decyzją z dnia [...] września 1976 r. nr [...] Naczelnik Miasta i Gminy w A. orzekł o przejęciu na własność Państwa – bez odszkodowania - gospodarstwa rolnego o powierzchni 1,81 ha, stanowiącego własność E. S. – jako gospodarstwa opuszczonego. W wyniku odwołania E. S. Prezydent Miasta L. wydał decyzję z dnia [...] listopada 1976 r. nr [...] , utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji o przejęciu przedmiotowego gospodarstwa. Następnie, E. S. złożyła pismo z dnia [...] kwietnia 1981 r. zatytułowane "skarga" i określiła, iż pismo to "dotyczy ponownego rozpatrzenia prawidłowości wydanej decyzji [...] ". W uzasadnieniu podania wskazała, iż w 1976 r. została pozbawiona swojej własności bez odszkodowania, od decyzji o przejęciu odwoływała się, lecz bezskutecznie. Stwierdziła, że decyzja ta była krzywdząca i naruszała prawo. W związku z tym, wniosła o ponowne skontrolowanie błędnej decyzji i zwrot ziemi lub wypłatę odszkodowania. Powyższe podanie Prezydent Miasta L. potraktował jako wniosek o wznowienie postępowania i w dniu [...] maja 1981 r. wydał decyzję nr [...] , w której powołując się na przepisy art. 149 § 3, art. 150 § 1 i art. 151 § 1 pkt 1 kpa, odmówił wznowienia postępowania w sprawie zwrotu gospodarstwa przejętego na rzecz Państwa, zakończonego decyzją Prezydenta Miasta L. z dnia [...] listopada 1976 r. W uzasadnieniu decyzji organ podniósł m. in., że podanie z dnia [...] kwietnia 1981 r. o zwrot przedmiotowego gospodarstwa, względnie wypłacenie odszkodowania, nie daje podstaw prawnych do wznowienia postępowania, ponieważ w sprawie nie zachodzą nowe okoliczności istniejące w dniu przejęcia gospodarstwa, które stanowiłyby podstawę wznowienia postępowania w oparciu o art. 145 § 1 kpa. W dniu 19 lutego 1990 r. E. S. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] listopada 1976 r., zarzucając, że decyzja ta została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej po rozpoznaniu powyższego wniosku, decyzją z dnia [...] października 1990 r. nr [...] , odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] maja 1981 r. W uzasadnieniu decyzji organ podał m. in., iż Prezydent Miasta L. decyzją z dnia [...] maja 1981 r. odmówił wznowienia postępowania dotyczącego przejęcia na własność Państwa gospodarstwa rolnego. Następnie organ podał, że w dniu [...] lutego 1990 r. skarżąca wniosła skargę na decyzję z dnia [...] listopada 1976 r. utrzymującą w mocy decyzję o przejęciu na własność Państwa gospodarstwa rolnego. Dalej Minister stwierdził, że "Zaskarżona decyzja jest prawnie uzasadniona. Z materiału dowodowego wynika bowiem brak przesłanek do wznowienia postępowania w przedmiotowej sprawie". Następnie E. S. pismem z dnia 3 grudnia 2003 r. zwróciła się do Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi o stwierdzenie nieważności dwóch decyzji: 1) Naczelnika Miasta i Gminy A. nr [...] z dnia [...] września 1976 r. oraz 2) Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] października 1990 r. nr [...] . Wnioskodawczyni zarzuciła m. in., rażące naruszenie prawa, polegające na błędnym pouczeniu strony w decyzji z [...] października 1990 r., o nieprzysługiwaniu jej prawa do złożenia skargi do Sądu, z uwagi na to, że postępowanie zostało wszczęte przez dniem [...] września 1980 r. E. S. wskazała, że postępowanie nadzwyczajne, jest postępowaniem odrębnym i decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z 1990 r. została wydana wskutek złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji. Niewątpliwie zatem postępowanie w tej sprawie było wszczęte po dniu [...] września 1980 r., zatem skarżącej przysługiwało prawo do wniesienia skargi do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ponadto skarżąca zarzuciła organowi rażące naruszenie art. 9 i 10 kpa oraz art. 2 ustawy 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz. U. Nr 39, poz. 174) i § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz. U. Nr 39, poz. 198). Skarżąca zaznaczyła, że podniesione przez nią zarzuty dotyczącą obydwu decyzji, o których stwierdzenie nieważności wnosi, tj. zarówno decyzji z 1976 r. jak i decyzji z 1990 r. W decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. nr [...] Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi – jak wskazał – po rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] października 1990 r. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miast L. z dnia [...] maja 1981 r. – odmówił stwierdzenia nieważności wskazanej decyzji z dnia [...] października 1990 r. W uzasadnieniu orzeczenia Minister podniósł m. in., że przedmiotowe gospodarstwo rolne zostało przejęte na podstawie obowiązującego wówczas prawa. Następnie stwierdził, że z dokonanych w sprawie ustaleń wynika, że Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej w swojej decyzji z dnia [...] października 1990 r., słusznie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Miasta L. z dnia [...] maja 1981 r. W czasie wydania decyzji z dnia [...] maja 1981 r. nie zachodziła bowiem żadna z przesłanek wznowienia postępowania administracyjnego. Dlatego też – w ocenie organu – nie można stwierdzić nieważności decyzji z dnia [...] października 1990 r., ponieważ nie została ona wydana z naruszeniem art. 156 § 1 pkt 2 kpa. E. S. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej omawianą wyżej decyzja z dnia [...] grudnia 2004 r. Organowi zarzuciła, iż w ogóle nie odniósł się do argumentów zawartych w jej wniosku z dnia 3 grudnia 2003 r. Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] grudnia 2004 r. W uzasadnieniu swego orzeczenia organ argumentował, iż decyzja o przejęciu spornego gospodarstwa na własność Państwa została wydana zgodnie z prawem. Decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] lipca 2005 r. stała się przedmiotem skargi E. S. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Decyzji tej skarżąca zarzuciła naruszenie art. 7, 77, 80 i 107 kpa. W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi, wniósł o jej oddalenie wskazując jednocześnie, że szczegółowy stan prawny i faktyczny został zawarty w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że zasługuje ona na uwzględnienie, co prowadzi do uchylenia zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej. W niniejszej sprawie zaskarżone decyzje zostały wydane w trybie postępowania nadzwyczajnego, zainicjowanego wnioskiem skarżącej o stwierdzenie nieważności decyzji z 1976 r. o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Państwa oraz decyzji z 1990 r. wydanej w trybie nadzwyczajnym, tj. odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji o odmowie wznowienia postępowania w sprawie przejęcia przedmiotowego gospodarstwa. Stosownie do treści art. 157 § 2 kpa, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. W rozpatrywanej sprawie, jak to wskazano wyżej, skarżąca wystąpiła z wnioskiem z dnia 3 grudnia 2003 r., z którego wynikało, że domaga się stwierdzenia nieważności dwóch decyzji. Natomiast Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r. rozpoznał wniosek tylko w części, odmawiając stwierdzenia nieważności jedynie decyzji z dnia [...] października 1990 r., nie rozpoznając wniosku w zakresie dotyczącym decyzji z dnia [...] września 1976 r. Należy mieć na uwadze, że w przypadku postępowania, które organ wszczyna na żądanie strony, jest on obowiązany do precyzyjnego ustalenia zakresu żądania i wydania rozstrzygnięcia w wyznaczonym przez to żądanie zakresie. Organ w decyzji z dnia [...] grudnia 2004 r., odmawiając stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] października 1990 r. wskazał jedynie, że decyzja tą organ słusznie odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] maja 1981 r., gdyż w dniu wydania decyzji z dnia [...] maja 1981 r. nie zachodziła żadna z przesłanek wznowienia. W ocenie Sądu, takie uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia jest zbyt ogólnikowe i nie spełnia wymogów określonych w art. 107 kpa. Po pierwsze, Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w żaden sposób nie odniósł się do zarzutów podniesionych przez skarżącą, dotyczących braku pouczenia o możliwości zaskarżenia decyzji z dnia [...] października 1990 r. i uznania, że jest to decyzja ostateczna, gdyż postępowanie w sprawie zakończonej ww. decyzją zostało wszczęte przed [...] września 1980 r. Okoliczność ta został wskazana przez skarżącą jako jedna z podstaw stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji, tymczasem – jak wynika z treści zaskarżonych decyzji – organ w ogóle nie przeanalizował tego zarzutu. Po drugie, nie zwrócono uwagi na fakt, że decyzja z [...] października 1990 r. podjęta została wskutek wniosku skarżącej z dnia 19 lutego 1990 r., w którym żądała stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] listopada 1976 r. nr [...] , utrzymującej w mocy decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego na rzecz Skarbu Państwa. Tymczasem rozstrzygnięciem z dnia [...] października 1990 r. Minister Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydenta Miasta L. z dnia [...] maja 1981 r., a zatem rozstrzygał w sprawie decyzji, która nie była przedmiotem wniosku S. S. z dnia 19 lutego 1990 r. Przedmiotowy wniosek skarżącej dotyczył ostatecznej decyzji o przejęciu spornego gospodarstwa, natomiast organ orzekł, co do decyzji wydanej w trybie nadzwyczajnym – decyzją z dnia [...] maja 1980 r. odmówiono wznowienia postępowania w sprawie zakończonej decyzją o przejęciu gospodarstwa. Należy mieć na uwadze, że organ administracji publicznej, obowiązany jest w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa), co winno mieć odzwierciedlenie w szczegółowej i wyczerpującej analizie wyrażonej w uzasadnieniu rozstrzygnięcia. Z treści zaskarżonej oraz poprzedzającej ją decyzji nie wynika, aby organ zastosował się do powyższych wymogów. Podsumowując, należy zatem wskazać, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było wadliwie, z naruszeniem art. 7, 8 oraz 77 § 1 kpa. W tej sytuacji Sąd uznał, że naruszenie powołanych przepisów procesowych mogło mieć wpływ na wynik sprawy i orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 powołanej wyżej ustawy.