IV SA/Po 453/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Makosz–Frymus Sędziowie WSA Danuta Rzyminiak–Owczarczak WSA Ewa Kręcichwost – Durchowska (spr.) Protokolant ref. staż. Krystyna Pietrowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 lutego 2006 r. przy udziale ze skargi T. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] marca 2004r. nr [...] w przedmiocie zasiłku stałego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] 2. określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus /-/D. Rzyminiak-Owczarczak Decyzją z dnia [...] stycznia 2003 r. nr[...]. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej, powołując przepisy art. 27 ust.1, 2 i 5, art.31b ust. 1 i 2, art. 35a, art. 38 ust. 2, art. 43 ust. 2a w zw. z art. 4ust. 1, art. 2 ust. 4 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm.), przyznał T.S.: w pkt 1 zasiłek stały z tytułu opieki nad dzieckiem od 1.01.2003 do 31.10.2005, w pkt 2 świadczenie w formie opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz zdrowotne od 1.01.2003 do 31.12.2003. Pismem z dnia 15.12.2003 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stosownie do art. 61 § 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst jednolity Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm - dalej kpa ) zawiadomiło T. S., że zostało wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...]stycznia 2003 r. nr [...]Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej. Decyzją nr [...]z dnia [...] stycznia 2004 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze stwierdziło nieważność decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia [...] stycznia 2003 r. nr [...], przyznającej T. S. zasiłek stały oraz świadczenie w formie opłacania składki na ubezpieczenie emerytalno-rentowe oraz zdrowotne. W uzasadnieniu organ podał, że syn T. S., K. S. przebywa w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym [...] od wtorku do piątku, który to Ośrodek zapewnia całodobową opiekę przez cały rok. Tymczasem zgodnie z art. 27 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm. ), zasiłek stały z tytułu opieki nad dzieckiem, które ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnieniu osób niepełnosprawnych ( Dz. U. nr 123, poz. 776 ze zm. ) nie przysługuje osobie, której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. W zakreślonym terminie T. S. wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu wskazała m.in., że syn przebywa w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym [...] od wtorku do piątku. Ośrodek jest oddalony o 80 km od ich miejsca zamieszkania, co wiąże się z koniecznością ponoszenia kosztów dojazdu. Skarżąca zdecydowała się na dowożenie syna do Ośrodka bowiem sama nie jest w stanie zapewnić synowi edukacji i rehabilitacji. Zasiłek stały jest przez skarżącą przeznaczany na opłacenie kosztów Ośrodka. Sama nie jest w stanie ponosić kosztów pobytu syna w Ośrodku bo ich rodzina utrzymuje się z zarobków męża w kwocie 588 zł oraz zasiłków rodzinnych i pielęgnacyjnych w kwocie 340 zł Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] marca 2004 r. nr [...]utrzymało w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2004 r. W uzasadnieniu organ powołał przepisy ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. Nr 64 poz. 414 ze zm. ) i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2001 r., sygn. akt I SA 2693/00. W skardze na powyższą decyzję T. S. wniosła o jej uchylenie. Wskazała, że odebranie jej zasiłku spowoduje konieczność zabrania syna z Ośrodka z powodu braku pieniędzy na pokrycie kosztów pobytu syna w Ośrodku. Uniemożliwi to dalszą rehabilitację i edukację jej syna. Syn przebywa w Ośrodku nie 5 lecz 4 dni i to zgodnie z zaleceniami lekarzy specjalistów. Syn ze względu na autyzm i upośledzenie umysłowe może przebywać w Ośrodku tylko 4 dni, ponieważ wymaga dodatkowych konsultacji i zajęć w rodzinie. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje. Skarga okazała się zasadną. W postępowaniu sądowo-administracyjnym obowiązuje zasada oficjalności, mająca obecnie umocowanie i określone granice w przepisach art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Zgodnie z tą zasadą, sąd administracyjny nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi, zawartą w skardze argumentacją- zobowiązany jest natomiast do oceny praworządności zachowań organów administracji w danej sprawie. Granice rozpoznania skargi przez sąd są z jednej strony wyznaczone przez kryterium legalności działań organów w konkretnej i zaskarżonej sprawie, z drugiej strony przez zakaz pogarszania sytuacji prawnej skarżącego. Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji, Sąd porównuje treść zastosowanych przez organ przepisów prawa z ustalonym przez ten organ stanem faktycznym. Z obrazą prawa materialnego mamy do czynienia wówczas, gdy w ustalonym stanie faktycznym została zastosowana subsumcja prawa tj. organ nie zastosował przepisu, który winien był zastosować lub też dokonał wadliwej wykładni zastosowanego prawa. Wydając decyzje, zarówno organ I instancji jak i organ II instancji, jako podstawę rozstrzygnięć powołały art. 27 ust. 1, 2 i 2a ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. z 1998 r. nr 64, poz. 414 ze zmianami). Przepis ten w wersji obowiązującej w dacie wydania decyzji, stanowił, że zasiłek stały przysługuje osobie zdolnej do pracy, lecz nie pozostającej w zatrudnieniu ze względu na konieczność sprawowania opieki nad dzieckiem wymagającym stałej pielęgnacji, polegającej na bezpośredniej, osobistej pielęgnacji i systematycznym współdziałaniu w postępowaniu leczniczym, rehabilitacyjnym oraz edukacyjnym, jeżeli dochód rodziny nie przekracza półtorakrotnego dochodu określonego zgodnie z art. 4, a dziecko ma orzeczoną niepełnosprawność wraz ze wskazaniami, o których mowa w art. 6b ust. 3 pkt 7 i 8 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 i Nr 160, poz. 1082, z 1998 r. Nr 99, poz. 628, Nr 106, poz. 668, Nr 137, poz. 887, Nr 156, poz. 1019 i Nr 162, poz. 1118 i 1126, z 1999 r. Nr 49, poz. 486, Nr 90, poz. 1001, Nr 95, poz. 1101 i Nr 111, poz. 1280, z 2000 r. Nr 48, poz. 550 i Nr 119, poz. 1249 oraz z 2001 r. Nr 39, poz. 459, Nr 100, poz. 1080, Nr 125, poz. 1368 i Nr 129, poz. 1444) lub ma orzeczony znaczny stopień niepełnosprawności. Osobie, o której mowa w ust. 1, przysługuje zasiłek stały również w wypadku, gdy opiekuje się pełnoletnim dzieckiem, o którym mowa w ust. 1. Ustęp 2a powyższego przepisu stanowił zaś, że zasiłek stały z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem, o którym mowa w ust. 1 i 2, nie przysługuje osobie: 1) której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu, 2) otrzymującej zasiłek dla bezrobotnych lub zasiłek przedemerytalny albo świadczenie przedemerytalne. Bezsporne w niniejszej sprawie jest, że syn skarżącej K. S. urodzony [...]października 1989 r. z uwagi na autyzm i upośledzenie umysłowe, orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Stopniu Niepełnosprawności z dnia [...] marca 2002 r. nr akt [...] został zaliczony do osób niepełnosprawnych do ukończenia 16 roku życia. W orzeczeniu wskazano, że wymaga: • stałego współdziałania na co dzień opiekuna dziecka w procesie leczenia, rehabilitacji i edukacji • stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji • korzystania z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji • sprawowania zwiększonej stałej opieki pielęgnacyjnej. W dacie wydania decyzji K. S. przebywał w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym [...]od wtorku do piątku. Ponieważ jest bardzo emocjonalnie związany z rodzicami i rodzeństwem dlatego wymaga dodatkowych konsultacji i zajęć w środowisku rodzinnym. Objęty jest indywidualną rehabilitacją, która wymaga by tylko 4 dni przebywał poza domem. Specjalny Ośrodek Wychowawczy [...] zapewnia całodobową opiekę przez cały rok. (akta administracyjne: orzeczenie o niepełnosprawności k. 2, zaświadczenia Dyrektora Specjalnego Ośrodka Wychowawczego [...] k. 4, 5, 10, orzeczenie kwalifikacyjne nr [...]do kształcenia specjalnego k. 22, akta sprawy : zaświadczenia lekarskie k. 10, 14 ) Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekający w niniejszej sprawie nie podzielił stanowiska reprezentowanego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 23 maja 2001 r. ( sygn. akt I SA 2693/00, LEX nr 79613 ) według, którego " Przepis art. 27 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 listopada 1990 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 1998 r. Nr 64, poz. 414 z późn. zm.) w sposób jednoznaczny stanowi, iż zasiłek stały z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem nie przysługuje osobie, której dziecko przebywa w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu. Brak możliwości otrzymania takiego zasiłku uzależniony jest nie od rzeczywistego czasu przebywania dziecka w placówce, ale od faktycznego zapewnienia przez placówkę opieki przez co najmniej 5 dni w tygodniu." Zdaniem Sądu orzekającego, dla ustalenia uprawnień do zasiłku stałego z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem istotne jest ustalenie ile faktycznie dni w tygodniu przebywa dziecko w całodobowym ośrodku rehabilitacyjnym lub innej placówce zapewniającej opiekę przez co najmniej 5 dni w tygodniu i czy liczba dni pobytu dziecka w placówce jest samodzielnie ustalana przez osobę występująca o zasiłek stały, czy też wynika z zaleceń lekarskich. Brak możliwości otrzymania zasiłku przez osobę, która kieruje się zaleceniami lekarza, działającej w interesie szeroko rozumianego dobra dziecka, tyko dlatego, że Ośrodek w którym przebywa dziecko świadczy całodobową opiekę, zdaniem Sądu nie da się pogodzić z treścią art. 3, 6 i 23 Konwencji o prawach dziecka (Dz.U. z 1991r., nr 120, poz. 526) • art. 3 ust. 1. Konwencji stanowi, że we wszystkich działaniach dotyczących dzieci, podejmowanych przez publiczne lub prywatne instytucje opieki społecznej, sądy, władze administracyjne lub ciała ustawodawcze, sprawą nadrzędną będzie najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka, Ust. 2. Państwa-Strony działają na rzecz zapewnienia dziecku ochrony i opieki w takim stopniu, w jakim jest to niezbędne dla jego dobra, biorąc pod uwagę prawa i obowiązki jego rodziców, opiekunów prawnych lub innych osób prawnie za nie odpowiedzialnych, i w tym celu będą podejmowały wszelkie właściwe kroki ustawodawcze oraz administracyjne. • art. 6 ust . 2. Państwa-Strony zapewnią, w możliwie maksymalnym zakresie, warunki życia i rozwoju dziecka. • art. 23 ust. 1. Państwa-Strony uznają, że dziecko psychicznie lub fizycznie niepełnosprawne powinno mieć zapewnioną pełnię normalnego życia w warunkach gwarantujących mu godność, umożliwiających osiągnięcie niezależności oraz ułatwiających aktywne uczestnictwo dziecka w życiu społeczeństwa. Ust. 2. Państwa-Strony uznają prawo dziecka niepełnosprawnego do szczególnej troski i będą sprzyjały oraz zapewniały, stosownie do dostępnych środków, rozszerzanie pomocy udzielanej uprawnionym do niej dzieciom oraz osobom odpowiedzialnym za opiekę nad nimi. Pomoc taka będzie udzielana na wniosek tych osób i będzie stosowna do warunków dziecka oraz sytuacji rodziców lub innych osób, które się nim opiekują. Ust. 3. Uznając szczególne potrzeby dziecka niepełnosprawnego, pomoc, o której mowa w ustępie 2 niniejszego artykułu, będzie udzielana bezpłatnie tam, gdzie jest to możliwe, z uwzględnieniem zasobów finansowych rodziców bądź innych osób opiekujących się dzieckiem, i ma zapewnić, aby niepełnosprawne dziecko posiadało skuteczny dostęp do oświaty, nauki, opieki zdrowotnej, opieki rehabilitacyjnej, przygotowania zawodowego oraz możliwości rekreacyjnych, realizowany w sposób prowadzący do osiągnięcia przez dziecko jak najwyższego stopnia zintegrowania ze społeczeństwem oraz osobistego rozwoju, w tym jego rozwoju kulturalnego i duchowego. Biorąc powyższe pod uwagę i gdy ponadto zważy się na ciężką sytuację finansową sześcioosobowej rodziny skarżącej, nie bez znaczenia będzie okoliczność, że syn skarżącej był dowożony i przebywał w powyższym Ośrodku tylko dlatego, że skarżąca otrzymywała zasiłek stały. Odebranie tego zasiłku w konsekwencji spowodowało rezygnację z pobytu dziecka w Ośrodku, co niewątpliwie odbije się na jego rozwoju i przerwie jego edukację i rehabilitację. Niezależnie od powyższego wskazać należy, iż organy nie ustaliły dlaczego syn skarżącej przebywał w Specjalnym Ośrodku Wychowawczym [...], czy dlatego, że jest położony najbliżej miejsca zamieszkania stron, czy dlatego, że jedynie w nim może być realizowana rehabilitacja syna skarżącej, czy też z innych względów. Z wymienionych przyczyn na podstawie wyżej wskazanych przepisów i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm.) należało uwzględnić skargę i uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego nr [...] z dnia [...] stycznia 2004 r. Sąd orzekł o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w trybie art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm. ). /-/E. Kręcichwost-Durchowska /-/E. Makosz-Frymus /-/D. Rzyminiak-Owczarczak MK