III SA/Wr 517/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Józef Kremis, , Protokolant, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 marca 2006 r. sprawy ze skargi Gminy Miejskiej w O. na decyzję Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. z dnia 23 września 2005 r. nr [...] w przedmiocie opłaty za czynności wykonane w związku z wydaniem opinii w sprawie obowiązku sporządzenia raportu o oddziaływaniu planowanej inwestycji na środowisko I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia 3 sierpnia 2005 r. (Nr [...]); II. zasądza od Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W. na rzecz strony skarżącej 100 (sto) zł kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że decyzje wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu. Zaskarżoną decyzją Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. - powołując jako podstawę prawną art. 12 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tekst jednolity Dz. U. z 1998 r. Nr 90, poz. 575 z późn. zm.) oraz art. 138 § 1 pkt 1 kpa - utrzymał w mocy decyzję Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia 3 sierpnia 2005 r. (Nr [...]), obciążającą Gminę Miejską O. opłatą w kwocie 151,20 zł za czynności związane z wydaniem opinii w sprawie obowiązku sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko dla inwestycji celu publicznego, polegającej na przebudowie istniejącej oczyszczalni ścieków w O. W uzasadnieniu organ wywiódł, że wydanie przez Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. postanowienia z dnia 19 lipca 2005 r. (Nr [...]) stwierdzającego obowiązek sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, nastąpiło na wniosek Burmistrza Miasta O. z dnia 23 czerwca 2005 r. (Nr [...]), który - powołując się na art. 51 ust. 3, art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U Nr 62, poz. 627 z późn. zm.), art. 106 § 1 i 2 kpa, w związku z § 3 ust. 1 pkt 72 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 listopada 2004 r. w sprawie określenia rodzajów przedsięwzięć mogących znacząco oddziaływać na środowisko oraz szczegółowych uwarunkowań związanych z kwalifikowaniem przedsięwzięcia do sporządzenia raportu o oddziaływaniu na Środowisko (Dz. U. Nr 257, poz. 2573 z późn. zm.) - wystąpił do Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. o opinię, czy dla inwestycji polegającej na przebudowie istniejącej oczyszczalni ścieków w O., obejmującej przebudowę osadników wtórnych wraz z wymianą zgarniaczy oraz budowę zagęszczacza mechanicznego osadu w miejsce istniejącego grawitacyjnego, wymagane jest sporządzenie raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. Uzasadniając obciążenie Gminy Miejskiej O. wspomnianą opłatą Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wskazał na art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, według którego za czynności wykonywane w związku ze sprawowaniem zapobiegawczego nadzoru sanitarnego pobiera się opłaty w wysokości kosztów ich wykonania. W art. 3 tej ustawy ujęto ogólny zakres działania Państwowej Inspekcji Sanitarnej w dziedzinie zapobiegawczego nadzoru sanitarnego, nie określając szczegółowych czynności wykonywanych w granicach tego nadzoru. Wspomnianą kwestię reguluje art. 10 ust. 2 z dnia 14 marca 1985 r. stanowiący, że Państwowa Inspekcja Sanitarna wykonuje zadania zgodnie z kompetencjami określonymi również w przepisach szczególnych, przy czym zadania te są ściśle związane z zadaniami przewidzianymi w art. 3 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Przepis art. 57 ust. 1 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska, jako unormowanie odrębne, precyzuje kompetencje organów Inspekcji. Zdaniem Państwowego Wojewódzkiego Inspektora Sanitarnego we W., na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, koszty związane z wydaniem opinii w sprawie obowiązku sporządzenia raportu ponosi inwestor, czyli w rozpatrywanym przypadku - Gmina Miejska w O. Dlatego też zasadnie - według tego organu - Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w O. wydał decyzję obciążającą wspomnianą Gminę opłatą w kwocie 151,20 zł, ustaloną na podstawie rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie opłat za badania laboratoryjne oraz inne czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 20, poz. 193), zarządzenia Nr 3/2005 Dyrektora Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w O. z dnia 15 lutego 2005 r. w sprawie ustalenia wysokości opłat za czynności wykonywane w ramach nadzoru przez pracowników Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w O. oraz zarządzenia Nr 17/2005 r. Dyrektora Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w O. z dnia 10 września 2004 r. w sprawie wprowadzenia zmiany stawek godzinowych pracowników PSSE w O. Według przywołanego zarządzenia, stawka godzinowa pracownika działu Zapobiegawczego Nadzoru Sanitarnego PSSE w O. wynosi 25,20 zł. Ponieważ czynność wykonano w czasie sześciu godzin, koszt tej czynności wyniósł 151,20 zł. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu Gmina Miejska w O. wniosła o uchylenie decyzji organów sanitarnych obu instancji oraz o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania. Zdaniem strony skarżącej, decyzje obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa, a mianowicie - art. 3 i art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Opłaty należą się za badania laboratoryjne oraz inne czynności wykonywane w związku ze sprawowaniem bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego. Z treści art. 3 wymienionej wcześniej ustawy wynika, że są to czynności polegające na "uzgadnianiu" a nie na "opiniowaniu", jak w niniejszej sprawie. Ponadto, według art. 36 ust. 2 tejże ustawy, nie pobiera się opłat za badania laboratoryjne i inne czynności wykonywane w związku ze sprawowaniem bieżącego nadzoru sanitarnego, jeżeli w ich wyniku nie stwierdzono naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych. W rozpatrywanym przypadku nie nastąpiło - zdaniem strony skarżącej - naruszenie tych wymagań, a zatem naliczenie opłaty jest pozbawione podstaw prawnych, co uzasadnia wniosek o uchylenie decyzji organów obu instancji. W odpowiedzi na skargę Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny we W. wniósł o oddalenie skargi i podtrzymał stanowisko oraz argumenty zawarte w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 36 ust. 2 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, organ stwierdził, że przepis ten stanowi o możliwości zwolnienia z opłat w przypadku, gdy nie stwierdzono naruszenia wymagań higienicznych i zdrowotnych, ale tylko w związku ze sprawowaniem bieżącego nadzoru sanitarnego, nie zaś - jak w niniejszej sprawie - w związku ze sprawowaniem zapobiegawczego nadzoru, w ramach którego zajęto stanowisko wyrażone w postanowieniu. Organ drugiej instancji stwierdził ponadto, że uzgodnienie jest tylko formą opinii a nie nazwą odrębnej czynności. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził, co następuje: Według art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2 tej ustawy). Zakres kontroli administracji publicznej obejmuje również orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 1 w związku z § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej w skrócie "u.p.p.s.a."), w tym także na decyzje wydawane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej. Kryterium legalności przewidziane w art. 1 § 2 ustawy ustrojowej umożliwia sądowi administracyjnemu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno decyzji administracyjnej uchybiającej prawu materialnemu, jeżeli naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy [art. 145, § 1 pkt 1 lit. a)], jak też rozstrzygnięcia dotkniętego wadą warunkując wznowienie postępowania administracyjnego [lit. b)], a także wydanego bez zachowania reguł postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy [lit. c)]. Zaskarżona decyzja pozostaje w związku z udziałem organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej w - przewidzianym w rozdziale 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska - postępowaniu w sprawie oceny oddziaływania na środowisko planowanych przedsięwzięć. Według art. 51 ust. 3 tej ustawy, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach stwierdza obowiązek sporządzenia raportu i określa jego zakres po zasięgnięciu opinii organu ochrony środowiska oraz organu, o którym mowa w art. 57, czyli - w zależności od rodzaju przedsięwzięcia - państwowego wojewódzkiego inspektora sanitarnego (art. 51 ust. 1 pkt 1) lub państwowego powiatowego inspektora sanitarnego (art. 51 ust. 1 pkt 2). Oprócz bowiem przykładowo wyliczonych w art. 3 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej zadań w dziedzinie zapobiegawczego nadzoru sanitarnego, do kompetencji jej organów należą również działania przewidziane w odrębnych przepisach, czego przykładem są wymienione regulacje ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Opiniotwórcza rola organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej w sprawie, z którą wiąże się ustalona opłata, polegała na wydaniu postanowienia stwierdzającego obowiązek sporządzenia raportu oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w związku z planowaną przez Gminę Miejską O. przebudową oczyszczalni ścieków. Za tę właśnie czynność organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej obciążyły Gminę sporną opłatą, powołując się na art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 14 marca 1985 r. o Państwowej Inspekcji Sanitarnej i stwierdzając, że w myśl tego przepisu, koszty związane z wydaniem opinii ponosi inwestor. Wobec zawisłego sporu między Gminą a organami Państwowej Inspekcji Sanitarnej, rola sądu administracyjnego przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji sprowadza się do odpowiedzi na pytanie, czy w rozpoznawanej sprawie zaistniały ustawowe przesłanki do obciążenia inwestora opłatą za wskazane w kwestionowanym rozstrzygnięciu czynności. Ponieważ podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, przeto niezbędne staje się rozważenie, czy organy wykazały spełnienie przewidzianych w tym przepisie warunków ustawowych do obciążenia Gminy Miejskiej O. wspomnianą opłatą. Opłaty, o których mowa w art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, pobiera się za "badania laboratoryjne" oraz "inne czynności wykonywane przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej w związku ze sprawowaniem bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego", przy czym ponosi je osoba lub jednostka organizacyjna obowiązana do przestrzegania wymagań higienicznych i zdrowotnych. Z takiego sformułowania art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej wynika, że obciążenie opłatą wymaga wykazania przez organ administracji sanitarnej wykonania "badań laboratoryjnych" lub dokonania "innych czynności" w rozumieniu omawianego przepisu. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie wskazano, by organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej prowadziły jakiekolwiek badania laboratoryjne w związku z uzgadnianą inwestycją. Pozostaje zatem do rozważenia, czy organy te dokonały "innych czynności" związanych "ze sprawowaniem bieżącego i zapobiegawczego nadzoru sanitarnego. Przedstawione sądowi akta administracyjne a także uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie pozwalają jednak ustalić, jakież to "inne czynności" wykonał organ sanitarny, by na ich podstawie wydać postanowienie stwierdzające obowiązek sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko. W materiale dowodowym nie można odnaleźć śladu "innych czynności". które poprzedzałyby wyrażenie opinii w proceduralnej formie postanowienia. Jedynym aktem świadczącym o aktywności organu inspekcji sanitarnej w postępowaniu dotyczącym celowości i zakresu sporządzenia raportu o oddziaływaniu przeć wzięcia (inwestycji) na środowisko jest postanowienie Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O. z dnia 19 lipca 2005 r. Jednakże samego postanowienia nie można uznać za "inną czynność" w rozumieniu art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (tym bardziej - co oczywiste - za "badanie laboratoryjne", o którym mowa w tym przepisie), gdyż stanowi ono indywidualny akt organu administracji publicznej o charakterze orzeczniczym. Tymczasem z treści art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz z wydanego na podstawie art. 36 ust. 4 tej ustawy rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r. w sprawie opłat za badania laboratoryjne oraz inne czynności wykonywane przez organu Państwowej Inspekcji Sanitarnej (Dz. U. Nr 20, poz. 193) wynika, że w unormowaniach tych chodzi o czynności faktyczne, nie zaś o akty orzecznicze wydane w trybie procedury administracyjnej. Na takie rozumienie "innych czynności" wskazuje kontekst językowy, w jakim użyto tego określenia. Należy bowiem zauważyć, że omawiane opłaty pobiera się za "inne czynności" "w wysokości kosztów ich wykonania" (art. 36 ust. 1 u.p.i.s.), zaś "wysokość opłat za badania laboratoryjne oraz inne czynności ustala się na podstawie bezpośrednich i pośrednich kosztów ich wykonania" (§ 2 rozporządzenia Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r.). Do kosztów bezpośrednich zalicza się średnie wynagrodzenie pracowników stacji sanitarao-epidemiologicznych wykonujących badania laboratoryjne lub inne czynności, koszty materiałowe (w szczególności koszty odczynników i innych materiałów pomocniczych), koszty podróży służbowych wspomnianych pracowników oraz koszty związane z działalnością rzeczoznawców do spraw sanitarnohigienicznych (§ 3 rozporządzenia), koszty pośrednie obejmują natomiast m. in. koszty usług pocztowych, telekomunikacyjnych i pralniczych, koszty zużytej energii, wody i gazu, koszty zakupu, zużycia i konserwacji aparatury i sprzętu laboratoryjnego, koszty transportu (§ 4 rozporządzenia). Także wskazane przez organy inspekcji sanitarnej zarządzenia Dyrektora Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w O. odnoszą się do czynności faktycznych wykonywanych przez pracowników Stacji, jako jednostki pomocniczej (zob. art. 15 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej) Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w O., nie zaś do działań orzeczniczych tegoż organu. Przywołane unormowania pozwalają twierdzić, że opłaty "za badania laboratoryjne oraz inne czynności" według art. 36 ust 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej odnoszą się wyłącznie do czynności faktycznych organów Państwowej Inspekcji Sanitarnej oraz ich jednostek pomocniczych (stacji sanitarno-epidemiologicznych), na co wskazuje charakter kosztów określonych w rozporządzeniu Ministra Zdrowia z dnia 4 lutego 2004 r., nie obejmują natomiast czynności administracyjno-prawnych, przybierających postać indywidualnych aktów wydanych w trybie procedury administracyjnej. Jeżeli zatem organy orzekające w rozpoznawanej sprawie nie wykazały, jakie czynności faktyczne - i związane z nimi koszty bezpośrednie i pośrednie - poprzedziły wydanie postanowienia stwierdzającego obowiązek sporządzenia raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, przeto w tak ustalonym stanie faktycznym wydanie decyzji obciążającej stronę skarżącą opłatami, o których mowa w art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, było co najmniej przedwczesne. Nie można również zaakceptować zaskarżonych decyzji w części dotyczącej wskazanych w rozstrzygnięciu podstaw prawnych. Trzeba przede wszystkim zauważyć, że akty nazwane zarządzeniami Dyrektora Powiatowej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej w O. (Nr 3/2005 z dnia 15 lutego 2005 r., Nr 7/2004 z dnia 1 kwietnia 2004 r. i Nr 17/2004 z dnia 10 września 2004 r.) nie mieszczą się w katalogu źródeł powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Według bowiem art. 87 ust. 1 Konstytucji RP, takim źródłami prawa są: Konstytucja, ustawy, ratyfikowane umowy międzynarodowe oraz rozporządzenia, a ponadto akty prawa miejscowego, obowiązujące na obszarze działania organów, które je ustanowiły (art. 87 ust. 2 Konstytucji), nie zaś wskazane przez organy zarządzenia. Skoro wszczęte skargą Gminy Miejskiej O. postępowanie sądowe pozwoliło stwierdzić naruszenie przez organy Państwowej Inspekcji Sanitarnej prawa materialnego -a mianowicie art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej ustawy, przez przyjęcie, że na podstawie tego przepisu można obciążyć podmiot opłatami za sam fakt wydania postanowienia - oraz dopatrzyć się uchybień proceduralnych polegających na niewyjaśnieniu i niewykazaniu czynności faktycznych, za które ewentualnie należna byłaby opłata przewidziana w art. 36 ust. 1 ustawy o Państwowej Inspekcji Sanitarnej (co pozostaje w dysharmonii z dyrektywą proceduralną ujętą w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.), przeto - stosownie do dyspozycji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) u.p.p.s.a. - należało zakwestionowaną decyzję wyeliminować z obrotu prawnego (punkt I sentencji). Podstawę orzeczenia o kosztach postępowania stanowi art. 200, zaś rozstrzygnięcie zawarte w punkcie III wyroku znajduje umocowanie w art. 152 u.p.p.s.a. Sąd rozpoznał sprawę w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie jednego sędziego (art. 120 u.p.p.s.a.), gdyż strona skarżąca zgłosiła taki wniosek, a Państwowy Wojewódzki Inspektor Sanitarny - zawiadomiony prawidłowo o wniosku strony skarżącej - nie sprzeciwił się takiej procedurze (art. 119 pkt 2 u.p.p.s.a.).