IV SA/Wa 2144/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Alina Balicka (spr.), Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał, asesor WSA Anna Szymańska, Protokolant Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 marca 2006 r. sprawy ze skargi J. P. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej - oddala skargę - Zaskarżoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie decyzją z dnia [...] września 2005r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] czerwca 1995r. umarzającą postępowanie w sprawie nieruchomości rolnej o pow. 3,7673 ha położonej we wsi R., pow. W. W uzasadnieniu decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdził, że J. P. wystąpiła do Wojewody [...] z wnioskiem o wydanie decyzji na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / dz. U. Nr 10, poz. 51 /, stwierdzającej, że nieruchomość rolna stanowiąca własność T. i J. małż. L., zapisana w księdze wieczystej nr [...], obejmująca działki nr [...],[...]i [...], nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wojewoda [...] postanowił umorzyć postępowanie w sprawie, stwierdzając, że § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945r. odnosi swój tryb postępowania administracyjnego tylko do nieruchomości wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nie dotyczy on natomiast rozstrzygania sporów dotyczących np. nieruchomości przejętych na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b w/w dekretu. W odwołaniu od decyzji Wojewody [...] skarżąca podniosła, że w repertorium Wydziału Karnego Sądu Rejonowego w G. znajduje się zapis, że T. i J. małż. L. zostali uniewinnieni od przestępstwa za odstępstwo od narodowości polskiej w czasie II wojny światowej, a ponadto zostali ono zrehabilitowani w postępowaniu sądowym, co skutkowało zwolnieniem spod zajęcia i dozoru mienia tych osób. Organ odwoławczy stanął na stanowisku, że przejęcie na własność Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej nieruchomości rolnej położonej we wsi R. stanowiącej własność T. i J. małż. L. nastąpiło na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Nieruchomości takie przechodziły bezzwłocznie bez żadnego wynagrodzenia w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej. Przejecie nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b następowało z mocy samego prawa. Przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie przewidywały wydawania aktów administracyjnych stwierdzających ich nacjonalizację i dlatego brak jest podstaw prawnych do rozpatrzenia tej sprawy przez organy administracji rządowej. Dochodzenie realizacji postanowień sądowych uniewinniających osoby skazane za odstępstwo od narodowości polskiej może odbywać się wyłącznie na drodze postępowania cywilnego przed sądem powszechnym. Decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego J. P., podnosząc w skardze naruszenie art. 77 § 1 kpa poprzez nie wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego skutkujące przyjęciem, iż nieruchomość stanowiąca własność T. i J. małż. L. została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 1 w związku z art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Na wypadek nie uwzględnienia powyższego zarzutu, skarżąca zarzuciła naruszenie przepisu postępowania, mające istotny wspływ na wynik sprawy, a mianowicie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z art. 105 kpa, poprzez przyjęcie, iż zachodzi bezprzedmiotowość sprawy i należy ją umorzyć, podczas gdy zachodziły warunki do wydania decyzji stwierdzającej, iż nieruchomość stanowiąca własność T. i J. małż. L. nie podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. b dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych / Dz. U. Nr 153, poz. 1269 /, sądy administracyjne powołane są do kontroli działalności administracji publicznej i kontrolę tę sprawują pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Chodzi tutaj o kontrolę aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dokonywanej pod względem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, nie zaś według kryteriów odnoszących się do słuszności rozstrzygnięcia. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami ani wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną / art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /. Zadaniem Sądu w niniejszej sprawie było dokonanie oceny legalności decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] września 2005r. Rozpoznając skargę w świetle powołanych wyżej kryteriów należy uznać, że skarga jest niezasadna. Jak wynika z treści zaświadczenia [...] Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego z dnia [...] stycznia 1947r. Zn. Spr. Pr [...], nieruchomość ziemska pozostawiona przez Niemca T. L. i jego żonę J. , zapisana w księdze wieczystej R. tom [...], położona we wsi R., gminy R., pow. M., województwa [...] , o powierzchni 7,4819 ha, wraz z zabudowaniami i wszelkimi przynależnościami, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej. Wobec treści wyżej wskazanego zaświadczenia, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącej, że organ bezpodstawnie przyjął, iż nieruchomość należąca do jej rodziców T. i J. małż. L. została przejęta na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / Dz. U. z 1945r. Nr 3, poz. 13 /. Na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, na cele reformy rolnej przeznaczone zostały nieruchomości ziemskie stanowiące własność obywateli Rzeszy Niemieckiej, nie-Polaków i obywateli polskich narodowości niemieckiej. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie na własność Skarby Państwa i przewłaszczenie ich następowało z mocy samego prawa, z chwilą wejścia w życie tego dekretu to jest z dniem 13 września 1944r. Zarówno w samym dekrecie jak i w przepisach wykonawczych nie ma uregulowań, które uzależniałyby przejście na własność Skarbu Państwa wymienionych w art. 2 ust. 1 lit. b dekretu nieruchomości ziemskich , od wydania aktów stosowania prawa o charakterze konstytutywnym. Brak jest również uregulowań, które odraczałyby skutek przejścia na własność Skarbu Państwa tych nieruchomości ziemskich w czasie. Dekret z datą jego wejścia w życie, w zakresie nieruchomości ziemskich wymienionych w jego art. 2 ust. 1 lit. b wywoływał skutki rzeczowe w zakresie przejścia na własność Państwa tych nieruchomości ex legę. Zaistnienie skutków rzeczowych tego uregulowania w postaci przejścia majątków ziemskich na własność Państwa nie było uzależnione ani od wystawienia zaświadczenia wojewódzkiego urzędu ziemskiego stwierdzającego, że nieruchomość jest przeznaczona na cele reformy rolnej, ani od dokonania na jego podstawie wpisu w księdze wieczystej na zasadach określonych w art. 1 dekretu z dnia 8 sierpnia 1946r. o wpisywaniu w księgach hipotecznych prawa własności nieruchomości przejętych na cele reformy rolnej / Dz. U. Nr 39, poz. 233 ze zm. /. Skarżąca domagała się wydania decyzji, iż nieruchomość jej rodziców nr [...], obejmująca działki nr [...],[...],[...] nie podpadała pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sąd stanął na stanowisku, że przepisy wykonawcze do dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej tj. rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej / dz. U. nr 10, poz. 51 ze zm. /, w jego § 6 przewidziały dopuszczalność złożenia przez zainteresowaną stronę wniosku o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e. Wniosek taki w myśl § 5 tego rozporządzenia był rozpoznawany w postępowaniu administracyjnym i rozstrzygnięcie o tym czy nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej zapadało w formie decyzji administracyjnej, od której przysługiwało odwołanie do organu wyższego stopnia. Przewidziana w § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. decyzja może wyłącznie rozstrzygać o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W § 5 rozporządzenia, o czym była mowa wyżej, przewidziano drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych /własności/ do nieruchomości ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Ponieważ nieruchomość ziemska należąca do rodziców skarżącej, została przejęta na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele reformy rolnej na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu, to brak jest podstaw do stosowania § 5 rozporządzenia do rozstrzygania sporu dotyczącego praw rzeczowych / prawa własności / tej nieruchomości z uwagi na to, że tryb przewidziany w przepisie § 5 rozporządzenia ma zastosowanie wyłącznie do nieruchomości ziemskich przejętych na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Nie oznacza to, że w ogóle jest wyłączone dochodzenie roszczeń z tytułu prawa własności do tych nieruchomości ziemskich, które zostały przejęte przez państwo na podstawie art. 2 ust. 1 lit. b dekretu, bowiem ani sam dekret, ani wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze, nie wykluczyły dochodzenia tych roszczeń, o charakterze cywilnym, na właściwej dla nich drodze to jest w postępowaniu przed sadem powszechnym, czy to w drodze powództwa o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, czy w drodze powództwa windykacyjnego, czy też poprzez żądanie ustalenia prawa. Rozstrzygnięcie w przedmiotowej sprawie nie należy do zakresu prawa administracyjnego. W związku z tym wszczęcie postępowania w sprawie, która nie jest sprawą administracyjną prowadzi do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi / Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. / orzekł jak w sentencji wyroku.