IV SA/Gl 993/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Zofia Borowicz, Sędziowie WSA Beata Kalaga-Gajewska, WSA Teresa Kurcyusz-Furmanik (spr.), Protokolant st. ref. Agnieszka Janecka, po rozpoznaniu w dniu 14 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie dodatku do zasiłku rodzinnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję organu I instancji z dnia [...] r. Nr [...]. Decyzją z dnia [...] r. działający z upoważnienia Prezydenta Miasta K. Kierownik Działu do spraw świadczeń Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w K. odmówił M. P. przyznania świadczenia w postaci dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka. Decyzja ta wydana została w oparciu o art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64 z późn. zm.) a z motywów zawartych w jej uzasadnieniu wynikało, iż wnioskodawczyni, jako pozostająca w związku małżeńskim i nie pobierająca na dzieci świadczenia z funduszu alimentacyjnego nie spełnia warunków do przyznania żądanego dodatku. M. P. odwołała się od przywołanej wyżej decyzji podnosząc, iż pozostaje w faktycznej separacji ze swoim mężem, wniosła pozew o rozwód a wyrok w sprawie alimentacyjnej zapadł w dniu [...] r. W pierwszej kolejności musiała wszcząć postępowanie i było rzeczą niemożliwą, by dzieci jej mogły otrzymywać świadczenia z zlikwidowanego funduszu alimentacyjnego co miało miejsce od [...] r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K., decyzją z dnia [...] r. Nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie wydane przez organ I instancji. Powołując się na treść przepisu art. 3 pkt 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64 z późn. zm.) Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, iż odwołująca będąc mężatką nie może traktowana być jako osoba samotna w rozumieniu art. 12 tej ustawy. Natomiast, jako pozostająca w związku małżeńskim, mogłaby otrzymywać żądane świadczenie wyłącznie w oparciu o przepis art. 60 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jednakże wyłącznie wtedy, gdyby otrzymywała na dzieci świadczenie z funduszu alimentacyjnego. Brak tej przesłanki uniemożliwił uwzględnienie jej wniosku, a zatem decyzja wydana w I instancji była prawidłowa. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, M. P. wniosła o przyznanie jej dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka wyrażając pogląd, iż organ właściwy ma prawo zweryfikować czy faktycznie jest ona osobą samotnie wychowującą dziecko. Na uzasadnienie swego poglądu przedstawiła przepis art. 23 pkt 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zaprezentowaną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Jak nakazuje art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ) – zwanej dalej p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej, która przeprowadzona jest pod względem zgodności z prawem (art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ). Przeprowadzając zatem ocenę zaskarżonej decyzji co do jej zgodności z prawem zarówno materialnym jak i procesowy, Wojewódzki Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, iż skarga zasługuje na uwzględnienie z przyczyn dostrzeżonych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w ramach jego działania nakreślonego treścią wskazanego art. 134 § 1 p.p.s.a. Podstawą materialną rozstrzygnięcia w kwestii odmowy przyznania skarżącej dodatku do zasiłku rodzinnego był art. 12 w związku z art. 3 pkt 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2005 r. Przedstawiona przez ustawodawcę definicja pojęcia osoby samotnie wychowującej dziecko ( art. 3 pkt 17 ), wykluczał z kręgu tych osób mężatkę nie pozostającą w sądownie orzeczonej separacji. Tym samym, skarżąca, jako pozostająca w związku małżeńskim nie spełniała przesłanek do uzyskania żądanego świadczenia na podstawie art. 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji Sąd musiał zatem uwzględnić wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 maja 2005 r. sygn. K 16/04 publ. OTK-A 2005/5/51, w którym art. 3 pkt 17, art. 8 pkt 3 i 4, art. 11 i art. 12 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. Nr 228, poz. 2255 oraz z 2004 r. Nr 35, poz. 305, Nr 64, poz. 593 i Nr 192, poz. 1963 ) uznano za niezgodne z art. 18, art. 32 ust. 1, art. 71 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 27 Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r. ( Dz. U. z 1991 r. Nr 120, poz. 526 oraz z 2000 r. Nr 2, poz. 11 ). Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego przepis art. 18 Konstytucji RP nakazuje podejmowanie przez państwo takich działań, które umacniają więzi między osobami tworzącymi rodzinę, a zwłaszcza więzi istniejące między rodzicami i dziećmi oraz między małżonkami. Poddane natomiast kontroli Trybunału przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych zostały ukształtowane w taki sposób, że faktycznie osłabiają te więzi, a nie umacniają je. Prawo do dodatku do zasiłku przysługuje w sytuacji, gdy oboje rodzice mają obowiązek wychowania dziecka, ale jedno z nich tego obowiązku nie wypełnia. Takie ujęcie tych przepisów zniechęca tego z rodziców, który wychowuje dziecko, do dochodzenia od drugiego rodzica realizacji obciążającego go obowiązku i utrwala się w społeczeństwie przekonanie, że zaniedbywanie obowiązków rodzicielskich aktualizuje obowiązek udzielenia pomocy socjalnej przez państwo a w konsekwencji wywołuje niepożądane skutki społeczne, nie sprzyja bowiem umocnieniu autorytetu instytucji małżeństwa, któremu z mocy art. 18 Konstytucji państwo ma zapewnić nie tylko ochronę, ale i opiekę. Trybunał Konstytucyjny we wskazanym wyroku określił, iż przepisy ustawy wymienione w punkcie 1 tracą moc obowiązującą z dniem 31 grudnia 2005 r. Należy przeto uznać, że w dacie rozpatrywania sprawy przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przepisy, które stanowiły podstawę prawną zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej, już nie obowiązywały. Zgodnie z art. 190 ust. 4 Konstytucji RP, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w innych przepisach właściwych dla danego postępowania. Przepisem art. 82 ustawy z dnia 1 sierpnia 1997 r. o Trybunale Konstytucyjnym ( Dz. U. Nr 102, poz. 643 ) wprowadzono do Kodeksu postępowania administracyjnego artykuł 145a stanowiący, iż można żądać wznowienia postępowania w przypadku, o jakim mowa w cyt. wyżej przepisie art. 190 § 4 Konstytucji RP. W konsekwencji, stwierdzona przez Trybunał Konstytucyjny już po wydaniu zaskarżonej decyzji utrata mocy obowiązującej wskazanych przepisów art. 3 pkt 17 i art. 12 ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być kwalifikowana przez Wojewódzki Sąd Administracyjny jako wadliwość dająca podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego zgodnie z przepisem art. 145 a § 1 kpa, w której to sytuacji zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b P.p.s.a. zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. W przypadku, gdy doszłoby do ponownego postępowania, po jego wznowieniu, organ weźmie pod uwagę, iż obecnie obowiązujący przepis art. 11a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie zawiera jako kryterium osób uprawnionych do dodatku z tytułu samotnego wychowywania dziecka ich stanu cywilnego.