I SA/Wa 723/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech (spr.) sędzia WSA Elżbieta Lenart asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Ilona Sułek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2006 r. sprawy ze skargi T. Z. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 r., 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz T. Z. kwotę 500 (pięćset) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. I SA/Wa 723/04 UZASADNIENIE Prezydent W. wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, decyzją nr [...] z dnia [...] czerwca 2003 r., działając na podstawie art. art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.) odmówił przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...]uregulowaną w księdze wieczystej [...], stanowiącą działkę nr [...] z nr hip [...]. W uzasadnieniu decyzji Prezydent W. przedstawił następujący stan sprawy: zgodnie z zaświadczeniem Sądu Rejonowego dla W. w W. z dnia 29 kwietnia 1992 r., działka nr [...] z nr hip. [...], położona w W. przy ul. [...], o pow. [...] m² stanowiła własność F. i M. małżonków J. Nieruchomość ta znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279) i wchodzi w skład skomunalizowanych działek ewidencyjnych nr [...] i [...], w obrębie [...]. Następstwo prawne po dawnych właścicielach przedmiotowej nieruchomości strony udowodniły przekładając: - postanowienie Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] lutego 1992 r., sygn. akt [...], o stwierdzeniu nabycia spadku po F. J., zgodnie z którym spadek ten nabyły dzieci: T. Z., J. J. oraz J. J., po 1/3 części każde z nich, zaś po jego żonie M. J. spadek odziedziczyła w całości córka T. Z., - postanowienie Sądu Rejonowego w W. z dnia [...] lipca 1992 r., sygn. akt [...] stwierdzające, iż spadek po J. J. nabyła w całości córka U. P., - postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia 1993 r., sygn. akt [...] stwierdzające, że spadek po J. J. nabyli żona Z. J. w [...] częściach, syn K. J. w [...] częściach, syn M. J. w [...] częściach, syn S. J. w [...] częściach, syn F. J. w [...] częściach, córka J. J. w [...] częściach, córka M. J. w [...] częściach; - postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] grudnia1993 r., sygn. akt stwierdzające, że spadek po Z. J. nabyły dzieci: K. J. w [...] części, M. J. w [...] części, S. J. w [...] części, J. J. w [...] części, M. J. w [...] części, oraz wnuki A. J. w [...] części, T. J. w [...] części i wnuczka T. S. w [...] części; - postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] lutego 1994 r., sygn. akt [...] [...] stwierdzające, że spadek po F. J. nabyła żona M. J. w [...] części oraz dzieci: A. [...] w [...] części, T. J., T. z domu J.S. w [...] części; - postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia 24 października 2000 r., sygn. akt [...] stwierdzające, iż spadek po M.J. nabyli: syn A. J., syn T. J. i córka T. S., każde z nich po [...] części. Decyzją Naczelnika Dzielnicy W. z dnia [...] kwietnia 1977 r., nr [...]na rzecz byłych właścicieli przedmiotowej nieruchomości ustalone zostało odszkodowanie za rośliny i grunt. W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że w toku postępowania nie ustalono miejsca zamieszkania tych osób. Na decyzji znajduje się adnotacja, że decyzja została ogłoszona poprzez wywieszenie w Urzędzie, w terminie od 28 kwietnia do 14 maja 1977 r. i stała się prawomocna w dniu 25 maja 1977 r. Dnia 30 kwietnia 1992 r. do Urzędu Dzielnicy-Gminy W. złożony został wniosek T. Z. o zwrot, ewentualnie o odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Pismem z dnia 11 września 1995 r. strona wystąpiła o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Naczelnika Dzielnicy W. z dnia [...] kwietnia 1977 r., nr[...], ustalającą odszkodowanie za rośliny i grunt przedmiotowej nieruchomości. Starosta Powiatu W. postanowieniem nr [...] z dnia [...] września 2000 r. wznowił postępowanie administracyjne o odszkodowanie za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], oznaczonej hip. [...] działki nr [...] nr hip. [...]. Z uwagi na fakt, że w sprawie podanie o wznowienie postępowania złożone zostało po upływie przewidzianego w art. 148 § 2 kpa 30-dniowego terminu od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji, sprawa została umorzona decyzją Starosty Powiatu W. nr [...] z dnia [...] maja 2001 r. Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2002 r. stwierdził nieważność decyzji Naczelnika Dzielnicy W. z dnia [...] kwietnia 1977 r., ustalającej odszkodowanie za grunt i rośliny na nieruchomości położonej w W., przy ul. [...], podając, że decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania, gdyż została skierowana do dawnych właścicieli, którzy zmarli przed jej wydaniem. W dniu 3 grudnia 2002 r. T. Z. wystąpiła o wypłatę odszkodowania na rzecz spadkobierców dawnych właścicieli. W dniu 27 stycznia 2003 r. Biuro Gospodarki Nieruchomościami, Geodezji i Katastru Urzędu W. wystąpiło do Archiwum W. o przesłanie materiałów dotyczących zabudowań na nieruchomości i przeznaczenia jej w planie z 1931 r. Zgodnie z przekazanym w dniu 22 stycznia 1993 r. przez Archiwum pismem Zarządu Miejskiego w W. z dnia 3 marca 1941r., działka nr [...] z nieruchomości nr hip. [...], zabudowana była bez pozwolenia budynkiem o jednej kondygnacji. Z przechowywanej przez Archiwum Państwowe W. w zespole akt Biura Odbudowy Stolicy, nr [...], karty lustracji nieruchomości dokonanej w dniu 30 września 1946 r., wynika, że na nieruchomości przy ul. [...] znajdował się jednokondygnacyjny nie uszkodzony budynek, I kat. wg [...]. W piśmie z dnia 22 stycznia 2003 r. G. Z. – pełnomocnik T. I. wyjaśnia, że na przedmiotowym gruncie wzniesiony został murowany, parterowy budynek pokryty papą, o powierzchni około [...] m2, składający się z części mieszkalnej i gospodarczej, w której przechowywano materiały budowlane. Wielodzietna rodzina A. tuż po wyzwoleniu W. samowolnie zasiedliła przedmiotową działkę i wprowadziła się do budynku, zamieszkując w nim do około 1960 r. Do działki doprowadzona była energia elektryczna i woda. Do tego pisma załączone zostały dwa wykazy nieruchomości dla celów podatkowych Dzielnicowej Rady Narodowej W., [...] Oddział [...], zawierające nakaz płatniczy podatku od nieruchomości za 1953 r. i 1954 r., z których wynika, że na nieruchomości znajdowała się stajnia o pow. [...] m2 i dom parterowy dwuizbowy o pow. [...]m2, zamieszkany przez W. A. W dowodzie ubezpieczeniowym wystawionym M. J. przez Państwowy Zakład Ubezpieczeń w dniu 8 maja 1958 r. również wymieniony jest dom parterowy murowany, pokryty papą oraz stajnia. Z dniem wejścia w życie dekretu, to jest w dniu 21 listopada 1945 r. grunty nieruchomości warszawskich - w tym grunt przedmiotowej nieruchomości - przeszły na własność gminy m.st. Warszawy, a od 1950 r. - na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - na własność Skarbu Państwa. Znajdujące się na gruncie budynki pozostały własnością dotychczasowych właścicieli. Na podstawie art. 7 ust. 1 dekretu dotychczasowi właściciele gruntu (również ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa ich reprezentujące) mogli w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie prawa wieczystej dzierżawy (obecnie użytkowania wieczystego) za czynszem symbolicznym. W przypadku nie przyznania byłym właścicielom prawa wieczystej dzierżawy do gruntu wszystkie budynki położone na tym gruncie przechodziły na własność gminy (Skarbu Państwa) - art. 8 wyżej wymienionego dekretu. Przejście własności budynków na rzecz Skarbu Państwa następowało z dniem uprawomocnienia się orzeczenia (decyzji) o odmowie przyznania prawa wieczystej dzierżawy. Zgodnie z informacją przekazaną w dniu 20 lutego 2003 r. przez [...] Urząd Wojewódzki w W., w rejestrze wpływu wniosków dekretowych nie ma zapisu dotyczącego złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, w trybie art. 7 ust. 1 powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. dotyczącego nieruchomości przy ul. [...], a zatem dawny właściciel nie złożył wniosku o przyznanie prawa własności czasowej przedmiotowej nieruchomości w terminie wskazanym przez ustawodawcę. Obecnie kwestię odszkodowań za nieruchomości objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. regulują przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ). W myśl art. 215 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, odszkodowanie może być przyznane tylko za: 1. gospodarstwo rolne, jeżeli poprzedni właściciele lub następcy prawni tych właścicieli, prowadzący je, zostali pozbawieni faktycznego władania gospodarstwem po dniu 5 kwietnia 1958 r., 2. dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., 3. działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Z powyższego wynika, że budynek znajdujący się na przedmiotowym gruncie przeszedł na własność gminy W. (a następnie Skarbu Państwa) w dniu 16 lutego 1949 r., to jest z dniem upływu 6-miesięcznego terminu do złożenia wniosku dekretowego, który rozpoczynał się z dniem ogłoszenia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę w Dzienniku Urzędowym Rady Miejskiej i Zarządu Miejskiego W. z [...] sierpnia 1948 r., nr [...]. a więc przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Nie został spełniony jeden z warunków umożliwiających przyznanie odszkodowania za budynek znajdujący się na przedmiotowej nieruchomości, ponieważ przeszedł on na własność Skarbu Państwa przed 5 kwietnia 1958 r. Warunki zawarte w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. dotyczące przyznania odszkodowania za działkę, a więc możliwość przeznaczenia jej przed wejściem w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne oraz pozbawienie poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. odnoszą się wyłącznie do działki niezabudowanej. W przypadku nieruchomości zabudowanych odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., Wojewoda [...] decyzją nr [...]z dnia[...] marca 2004 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. nr [...] r. Na decyzję W. M. złożyła skargę T. Z. i wniosła o stwierdzenie niezgodności z prawem wydanej decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego, wnikliwego rozpoznania w obu instancjach. W uzasadnieniu podniosła że rodzice jej F. i M. małżonkowie J. na przedmiotowej nieruchomości mieli prowizoryczną wiatę dla składowania materiałów budowlanych potrzebnych do wybudowania domu. Do budowy domu nie doszło, a materiały zostały wykorzystane przez małżonków A. "dzikich lokatorów" do wybudowania budynku mieszkalnego ze stajnią, a więc postępowanie wobec spadkobierców byłych właścicieli nie może opierać się na stanie faktycznym wprowadzonym przez "dzikich lokatorów". Natomiast działka nigdy dla jej właścicieli nie utraciła charakteru działki budowlanej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: skarga zasługiwała na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia stanowił przepis art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r., Nr 46, poz. 543 ze zm.), który w dacie wydania decyzji przez organ drugiej instancji stanowił, że przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciele bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego. Oznacza to, że warunkiem przyznania odszkodowania następcom prawnym byłych właścicieli jest spełnienie łącznie wszystkich przesłanek określonych w przepisie art. 215 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Zwrócić należy uwagę, że przepis ten zawiera dwie różne normy prawne. Warunkiem koniecznym przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny jest jego przejście na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. W tym celu należy ustalić czy w dniu wejścia w życie powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. działka zabudowana była domem jednorodzinnym. Ustalenie to winno zostać dokonane zgodnie z obowiązującymi w tamtym czasie przepisami prawa. Natomiast druga norma zawarta w art. 215 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami określa przesłanki do uzyskania odszkodowania za działkę. W celu ustalenia istnienia tych przesłanek konieczne jest wykazanie, że działka mogła być przeznaczona przed wejściem w życie dekretu pod budownictwo jednorodzinne, oraz że poprzedni właściciele zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W sprawie ustalone zostało, że nieruchomość położona w W. przy ul.[...], stanowiąca działkę nr [...] z nr hip. [...]położona jest na obszarze objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), oraz, że dokonano ogłoszenia o objęciu gruntów w posiadanie przez Gminę W. w Dzienniku Urzędowym Rady Miejskiej i Zarządu Miejskiego W. z dnia [...] sierpnia 1948 r. a obecnie wchodzi w skład skomunalizowanych działek nr [...] i [...] w obrębie[...]. Uznać też należy, że organy obu instancji zasadnie przyjęły, że w planie zagospodarowania przestrzennego z 1931 r. przedmiotowa działka nr [...] była przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. W celu dokonania oceny, która z norm art. 215 ust. 2 powołanej ustawy o gospodarce nieruchomościami mogłoby mieć zastosowanie w niniejszej sprawie ustalenia wymaga w pierwszej kolejności to, czy działka nr [...] w dniu wejścia w życie dekretu była zabudowana i jaki był charakter tej zabudowy. Wskazać bowiem należy, że odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, a nie za inne zabudowania. Skarżąca twierdzi, że na działce wybudowana była wiata na materiały budowlane, ale nie zostało ustalone kto i kiedy tą wiatę wybudował oraz kiedy i przez kogo została przebudowana na stajnie i mieszkanie. Z akt wynika, że w dniu 21 listopada 1945 r. nieruchomość była zabudowana budynkiem jednokondygnacyjnym postawionym bez zezwolenia w czasie wojny. Jeżeli zatem organ przyjmuje, że działka była zabudowana, to należało w sposób nie budzący wątpliwości ustalić czy był to dom jednorodzinny. W wypadku przyjęcia, że działka nie była zabudowana ustalenia wymaga kiedy byli właściciele lub ich następcy prawni zostali faktycznie pozbawieni możliwości władania nieruchomością. W tej ostatniej sytuacji nie jest bowiem istotne kiedy nieruchomość prawnie przeszła na mocy powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. na własność Gminy lub Skarbu Państwa, lecz faktyczne pozbawienie władania tą nieruchomością. Niewyjaśnienie tych okoliczności narusza przepisy postępowania administracyjnego, to jest art. 7, 77 § 1, 107 § 3 kpa, a naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych względów sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c oraz art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.