II SA/Ol 21/05

WYROK W [MIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 marca 2006 r. • Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tadeusz Lipiński Asesor WSA Bogusław Jażdżyk Asesor WSA Beata Jezielska (spr.) Protokolant Małgorzata Krajewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2006 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie zasiłku celowego I. oddala skargę; II. przyznaje od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na rzecz adwokata W. W. kwotę 292,80 zł. (dwieście dziewięćdziesiąt dwa złote osiemdziesiąt groszy), w tym VAT, z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia "[...]" Kierownik Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej odmówił przyznania J. W. zasiłku celowego na zakup żywności. W uzasadnieniu wskazano, iż podaniami z dnia 3, 6, 9 i 13 września 2004r. wnioskodawca zwrócił się o udzielenie mu pomocy na żywność. Ustalono, iż od 2001r. jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Nie uzyskuje żadnych dochodów. Zamieszkuje z matką, lecz prowadzi oddzielne, jednoosobowe gospodarstwo domowe. Od lipca 2001r. korzysta z pomocy społecznej. Wskazano, iż w złożonym oświadczeniu majątkowym przed wydaniem decyzji podał, iż posiada działkę o powierzchni 0,16 ha, zabudowaną budynkiem mieszkalnym, samochód "[...]" rocznik "[...]" oraz sprężarkę nurkową. Podano, iż informacje te nie pokrywają się z wcześniejszymi danymi wykazywanymi we wcześniejszych oświadczeniach majątkowych. Wskazano, iż wnioskodawca ponosi samodzielnie koszty zużycia energii związane z budynkiem. W związku z tym w ocenie organu istnieje dysproporcja między udokumentowanym brakiem stałego dochodu, a faktyczną sytuacją majątkową. Wskazano, iż zamieszkując z matką zainteresowany posiada jednocześnie majątek w postaci działki i domu mieszkalnego. Ma zatem możliwość zmiany swojej sytuacji przy wykorzystaniu własnych zasobów w celu usamodzielnienia finansowego, a dotychczas możliwości tych nie wykorzystał, systematycznie ubiegając się o pomoc z Ośrodka. Ponadto wskazano, iż organ pomocy przedłożył zainteresowanemu ofertę pracy, a także wielokrotnie przyznawał świadczenia na dojazdy do pracodawców do O. oraz wykonanie karty zdrowia, a mimo to wnioskodawca nie podjął zatrudnienia. Wszystkie te okoliczności świadczą w ocenie organu o braku współpracy w celu rozwiązania trudnej sytuacji życiowej. Podniesiono także, iż fakt zatajenia stanu majątkowego oznacza, iż dotychczasowe świadczenia były przyznane na podstawie nieprawdziwych informacji i jako takie mają charakter świadczeń nienależnie pobranych. Mając zatem na uwadze ustalenia dotyczące sytuacji strony oraz działań w zakresie rozwiązywania swoich problemów, a także podstawowe cele pomocy społecznej postanowiono odmówić przyznania zasiłku. Wskazano przy tym, iż obowiązkiem organu pomocy jest branie pod uwagę nie tylko potrzeb wnioskodawców, ale także uwzględnienie ilości osób ubiegających się o pomoc ich sytuację materialną oraz własne możliwości finansowe organu. Wyjaśniono, iż Ośrodek dysponuje tak ograniczonymi środkami, iż w pierwszej kolejności kieruje je do rodzin wielodzietnych, z małymi dziećmi i osób całkowicie niezdolnych do pracy. Powołując się na konkretne dane liczbowe dotyczące środków finansowych pozostających w dyspozycji Ośrodka oraz ilość osób ubiegających się o pomoc stwierdzono, iż nie ma możliwości udzielenia pomocy wszystkim osobom ubiegającym się o wsparcie. Od decyzji tej odwołał się J. W., zarzucając naruszenie prawa. Podał, iż składał kilka wniosków o przyznanie pomocy na żywność, lecz wszystkie zostały rozpatrzone łącznie. Nie wzięto przy tym pod uwagę stanu w jakim się znajduje i przekręcono fakty, co stawia go w negatywnym świetle. Odwołujący się wyjaśnił, iż jest zarejestrowany w urzędzie pracy od 1994r. Jak podał - nie jest prawdą iż od lipca 2001r. jest objęty nieprzerwaną pomocą, gdyż przyznawane świadczenia są niewielkie i zostały zużyte na lekarstwa, opłaty na mieszkanie i żywność. Odnośnie stanu majątkowego wyjaśnił, iż to rodzina zakupiła działkę budowlaną na jego nazwisko i zaczęła stawiać dom, który obecnie jest w stanie surowym i który na prośbę rodziny dogląda. Zaprzeczył, iż ponosi koszty energii związane z nieruchomością. W ocenie odwołującego się ani data nabycia działki, ani jej wielkość nie mają jednak żadnego znaczenia. Zakwestionował także fakt istnienia dysproporcji między dochodami a stanem majątkowym, gdyż w jego ocenie nie posiada majątku ani domu mieszkalnego. Podał, iż należące do niego ruchomości i nieruchomości nie są zasobami, które da się wykorzystać w celu zmiany sytuacji materialnej. Nie miał także możliwości zaoszczędzenia środków finansowych ze świadczeń udzielanych przez organ pomocy. Zarzucił, iż nie jest prawdą, iż zamieszkuje wspólnie z matką., a także zakwestionował twierdzenia dotyczące pomocy udzielanej mu na znalezienie pracy. Podał, iż pomimo jego prośby Ośrodek nie zawarł z nim kontraktu socjalnego w celu rozwiązania jego trudnej sytuacji. Zarzucił także, iż organ pomocy dokonuje własnej interpretacji przepisów prawa. Decyzją z dnia "[...]" Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Wskazano, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Oznacza to, iż świadczenie to nie jest obligatoryjne i jest przyznawane w ramach uznania administracyjnego. W związku z tym decyzja w tej sprawie winna być poprzedzona postępowaniem wyjaśniającym. W ocenie organu odwoławczego wymogi te zostały spełnione. Ustalono bowiem, iż odwołujący się spełnia warunki do otrzymania bezzwrotnych świadczeń z pomocy społecznej. Jednakże organ pomocy musi mieć na uwadze nie tylko potrzeby osoby ubiegającej się o pomoc ale także uwzględniać własne możliwości finansowe. Organ pomocy wykazał zaś, iż w chwili wydawania decyzji nie dysponował wystarczającymi środkami finansowymi na realizację świadczeń z zakresu zadań własnych o charakterze uznaniowym. Wobec ograniczonych zasobów finansowych i dużej ilości osób ubiegających się o pomoc zainteresowany nie może oczekiwać, że wszystkie jego potrzeby zostaną zaspokojone. Ponadto wskazano, iż odwołujący się jest objęty pomocą organu od 2001r. Kwoty świadczeń jakie uzyskał wskazują, iż w miarę skromnych możliwości Ośrodek wspiera go w przezwyciężeniu trudnej sytuacji materialnej. Wskazano przy tym, iż świadczenia te mają być jedynie wsparciem, a nie całkowitym wyręczeniem strony w zdobywaniu środków finansowych, gdyż taki cel wynika z samej definicji pomocy społecznej. Odnosząc się do kwestii zamieszkiwania z matką wskazano, iż zarzut ten nie ma znaczenia, gdyż z ustaleń organu pomocy i tak wynika, iż prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Ponadto w wywiadach środowiskowych zapisano jedynie iż zamieszkuje w mieszkaniu matki. Wskazano także, iż nie jest zasadny zarzut odnośnie braku postępowania co do nieruchomości. Organ ustalił bowiem iż odwołujący się jest właścicielem nieruchomości, natomiast nie mógł zweryfikować wersji, iż został pobudowany ze środków finansowych rodziny, gdyż odwołujący się odmówił udzielenia odpowiedzi na to pytanie. Zgodnie zaś z prawem odwołujący jako właściciel działki jest także właścicielem domu mieszkalnego, który na niej stoi. W związku z tym w ocenie organu odwoławczego decyzja organu znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych sprawy. Wskazano przy tym, iż nie jest możliwe przyznanie świadczenia bez możliwości jego realizacji. Na powyższą decyzję skargę wniósł J. W., ponownie zarzucając naruszenie prawa. Podał, iż organ zlekceważył jego sytuację rozpatrując kilka wniosków łącznie, a także nie pozwolił mu na złożenie wyjaśnień. Ponadto zakwestionował interpretację przepisów prawa dokonywaną przez organy. Skarżący podniósł, iż kwalifikuje się do uzyskania pomocy, co potwierdziło orzeczenie Kolegium, a w związku z tym w jego ocenie wszystkie inne okoliczności, w tym także fakt posiadania nieruchomości, nie mają znaczenia. Poza tym nie wskazano mu jak mógłby wykorzystać posiadane nieruchomości i ruchomości, a stwierdzenia o dysproporcji są gołosłowne. Skarżący podniósł także, iż nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia brak środków finansowych. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze wniosło o jej odrzucenie bądź oddalenie. Kolegium uzasadniło wniosek o odrzucenie skargi tym, została wniesiona za pośrednictwem organu pierwszej instancji, co w ocenie organu odwoławczego jest niedopuszczalne. Natomiast odnosząc się do wniosku o oddalenie skargi podano, iż zasadne było łączne rozpoznanie wszystkich wniosków skarżącego, gdyż wpłynęły one do organu w krótkich odstępach czasu. Zatem przyczyniło się to do przyspieszenia postępowania. Wskazano także, iż nie znajdują potwierdzenia zarzuty skarżącego odnośnie braku możliwości przedstawienia swoich racji. Skarżący uczestniczył w sporządzaniu wywiadu środowiskowego i składał oświadczenia o swoim stanie majątkowym i osobistym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Podnieść należy, iż w myśl art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) sądy administracyjne sprawują kontrolę wykonywania administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Rozpoznając skargę na decyzję Sąd dokonuje oceny, czy przy jej wydaniu nie zostały naruszone przepisy prawa materialnego bądź też procesowego, obowiązujące w dacie orzekania przez organ administracji. W niniejszej sprawie Sąd nie dopatrzył się naruszenia prawa. Na wstępie należy wyjaśnić, iż wniosek Kolegium o odrzucenie skargi nie jest zasadny. Wprawdzie została ona przesłana przez organ pierwszej instancji, lecz czynność ta została dokonana w terminie do wniesienia skargi (data nadania skargi w urzędzie pocztowym przez Ośrodek). W związku z tym sam fakt, iż skarga nie wpłynęło bezpośrednio do organu odwoławczego nie czyni skargi niedopuszczalną. Art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. Nr 64, poz. 593, z późn. zm.) stanowi, iż zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej. Jak zatem słusznie podniesiono w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia decyzja w przedmiocie zasiłku celowego jest wydawana w ramach uznania administracyjnego. W takim przypadku decyzja jest zgodna z przepisami prawa, o ile została poprzedzona przeprowadzeniem postępowania wyjaśniającego, przy wydawaniu rozstrzygnięcia organ wziął pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne sprawy, a motywy podjętego orzeczenia znajdują wyraz w uzasadnieniu decyzji. W niniejszej sprawie wszystkie powyższe wymogi zostały zachowane. Przed wydaniem decyzji organ sporządził aktualizację wywiadu środowiskowego, w którym ustalił stan faktyczny. Wezwał także stronę do złożenia oświadczenia majątkowego. W aktach sprawy znajduje się ponadto oświadczenie skarżącego odnośnie jego sytuacji mieszkaniowej i materialnej. Nie można zatem podzielić zarzutu skarżącego, iż nie miał możliwości wypowiedzenia się w sprawie. Ponadto stan faktyczny, który organy uwzględniły przy orzekaniu jest zgodny z danymi podawanymi przez stronę. Jedyna rozbieżność polega na tym, iż skarżący przypisuje niektórym faktom znaczenie drugorzędne lub też w ogóle je pomija, natomiast organy uwzględniają całokształt okoliczności sprawy, co jest zgodne z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Dotyczy to faktu posiadania nieruchomości, którą skarżący bagatelizuje, uznając iż nie ma ona żadnego znaczenia, bowiem spełnia on warunki kwalifikujące go do świadczeń z pomocy społecznej. Natomiast organy na okoliczność tę się powołują. Należy jednak podnieść, iż głównym powodem odmowy przyznania żądanego świadczenia, co zostało zwłaszcza wyeksponowane w decyzji organu odwoławczego, jest brak wystarczających środków finansowych niezbędnych do zaspokojenia żądań wszystkich osób ubiegających się o pomoc. Przy czym podnieść należy, iż liczby podawane przez organ pierwszej instancji rzeczywiście wskazują na skromne środki budżetowe organu i konieczność przyjęcia określonych kryteriów przy rozdziale świadczeń. W związku z tym uznanie przez organy, iż żądanie skarżącego nie może być załatwione pozytywnie, gdyż jest on objęty systematyczną pomocą, a aktualne zasoby finansowe Ośrodka nie pozwalają na zaspokojenie jego żądań nie wykracza poza ramy uznania administracyjnego. Jak słusznie bowiem wskazano w uzasadnieniu decyzji organu odwoławczego świadczenia przyznawane z pomocy społecznej mają służyć jedynie wspieraniu działań samego świadczeniobiorcy w celu zmiany sytuacji materialnej, a nie wyręczać go w tych działaniach. Ponadto zgodnie z art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Nie jest zatem zasadny zarzut skarżącego, iż brak środków na sfinansowanie wszystkich świadczeń nie może stanowić podstawy do odmowy ich przyznania, zwłaszcza jeżeli są to świadczenia o charakterze fakultatywnym. Nie jest także naruszeniem prawa rozpoznanie kilku wniosków łącznie, jeżeli dotyczą tego samego świadczenia i wpłynęły w terminie miesiąca, a zatem zakreślonym ustawowo terminie do rozpatrzenia wniosku. Nie można także zarzucić organom, iż niezasadnie uwzględniły fakt posiadania nieruchomości przez skarżącego. Należy podkreślić, iż zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Nie można zatem pominąć faktu, iż skarżący posiada nieruchomość, która ma określoną wartość majątkową. Ponadto wymaga podkreślenia fakt, iż pomoc społeczna jest realizowana ze środków publicznych. Zatem na organie pomocy ciąży obowiązek szczególnej staranności przy rozdziale środków na świadczenia i kierowania ich do osób znajdujących się w najtrudniejszej sytuacji materialnej. Niewątpliwie zaś w odczuciu społecznym są to osoby, które nie tylko na posiadają żadnego – jak skarżący - źródła dochodu, ale i też nie mają żadnego majątku. Zatem w ocenie Sądu zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa. W tym stanie rzeczy skargę jako nieuzasadnioną należało oddalić na podstawie art. 151 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O wynagrodzeniu pełnomocnika skarżącego orzeczono zgodnie z art. 250 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.