IV SA/Wa 2126/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Krzycki (spr.), Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Małaszewska-Litwiniec, asesor WSA Anna Szymańska, Protokolant Piotr Jędrasik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2006 r. sprawy ze skargi M. w S. na orzeczenie Społecznej Komisji Rewindykacyjnej z dnia [...] maja 2003 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu majątku utraconego w wyniku wprowadzenia stanu wojennego - uchyla zaskarżone orzeczenie - Zaskarżonym do Sądu Administracyjnego orzeczeniem z dnia [...] maja 2005 r. Społeczna Komisja Rewindykacyjna, zwana dalej "SKR", oddaliła wniosek M. w S. o zwrot utraconego majątku, w myśl ustawy z dnia 25 października 1990 r. o zwrocie majątku utraconego przez związki zawodowe i organizacje społeczne w wyniku wprowadzenia stanu wojennego (Dz.U. z 1996 r. Nr 143, poz. 661 ze zm), zwanej dalej ustawą o zwrocie majątku. Wniosek o zwrot majątku Komisji Zakładowej [...] w S. Fabryce Urządzeń Przemysłowych w S. został złożony w dniu [...] lutego 1991 r. SKR orzekała wcześniej w przedmiocie wniosku m.in. orzeczeniami z dnia [...] listopada 1991 r., [...] lutego 1992 r., postanowieniem z dnia [...] maja 1992 r., potem orzeczeniami z dnia [...] lipca 1992 r., [...] sierpnia 1997 r., [...] czerwca 1999 r., i [...] sierpnia 1999 r., które następnie zostały wyeliminowane z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie ich nieważności bądź uchylenie prawomocnymi wyrokami Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyroki sygn. akt I SA 1579/92, I SA 2006/93 i II SA 242/02) przy czym: odnośnie postanowienia z dnia [...] maja 1992 r. Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za bezskuteczne (wyrok sygn. akt I SA 1579/92), odnośnie orzeczenia z dnia [...] sierpnia 1997 r., zostało ono uchylone jedynie częściowo, co do pkt 1 (wyrok sygn. akt II SA 242/02), orzeczenie z dnia [...] listopada 1992 r. zostało uchylone orzeczeniem SKR z dnia [...] grudnia 1996 r. Przed późniejszym wyeliminowaniem z obrotu, zostało wykonane orzeczenie SKR z dnia [...] lipca 1992 r.. Na jego mocy [...] wyegzekwował od [...] Pracowników zwrot kwoty 7 844, 20 zł. Na dzień orzekania w niniejszej sprawie, poza zaskarżonym orzeczeniem, pozostawały w mocy orzeczenie SKR z dnia [...] grudnia 1996 r. oraz pkt 2 orzeczenia SKR z dnia [...] sierpnia 1997 r. odnośnie, którego oddalono skargę prawomocnym wyrokiem NSA sygn. akt II SA 242/02. W tym samym wyroku Sąd wskazał, iż sprawa wniosku o zwrot majątku ma być ponownie zapoznana. Stwierdzono w nim także, iż z art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku nie wynika jednoznacznie jakoby waloryzacji podlega waluta polska zgromadzona tylko i wyłącznie na koncie bankowym należącym do wnioskodawcy. Mogło to dotyczyć także środków zgromadzonych na rachunkach zakładów pracy. Wyłączając z waloryzacji inne środki finansowe niż zgromadzone na rachunkach bankowych ustawodawca miał na uwadze "żywą gotówkę", która znajdowała się w posiadaniu związków zawodowych , a nie była zdeponowana na koncie bankowym. Wskazano także na potrzebę rozważenia zarzutów dotyczących uwzględnienia w wyliczeniu, kwoty wypłaconej na rzecz [...] w 1992 r. Uzasadniając zaskarżone orzeczenie SKR, którym oddalono wniosek o zwrot utraconego majątku Komisji Zakładowej [...], wskazano, iż majątek [...] w zakładzie stanowiła kwota 10,39 zł (po denominacji) zgromadzona na koncie bankowym związku oraz kwota 45,92 zł (po denominacji) zdeponowana w kasetce w kasie. W ocenie SKR jedynie kwota zgromadzona na rachunku bankowym związku podlega waloryzacji w myśl art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku. Wobec tego, po dokonaniu właściwego wyliczenia, według stanu na dzień orzekania przez SKR, zwrotowi na rzecz Związku powinna podlegać kwota 24 570, 26 zł., przy czym 92, 66 zł z tej kwoty powinien zwrócić [...] Pracowników, który przejął majątek [...]. Uwzględniając jednak, iż [...] otrzymał orzeczona wcześniej kwotę 7 844, 20 zł. a zakończenie jej spłacania nastąpiło w dniu 9 września 1992 r., biorąc pod uwagę wartość otrzymanej wówczas kwoty po waloryzowaniu na dzień orzekania, trzeba uznać, iż zwrócono już kwotę stanowiącą różnowartość 65 969, 72 zł. Kwota ta przewyższa wskazaną wcześniej należność wnioskodawcy. Dodatkowo wskazano iż orzeczona do zwrotu w 1992 kwota 7 844, 20 zł. została obliczona poprzez waloryzowanie zarówno środków znajdujących się na koncie bankowym Komisji Zakładowej jak i środków zdeponowanych w kasetce w kasie Komisji. Stwierdzono także, iż ustalając należną sumę do zwrotu nie uwzględniono kwoty 4 031, 40 zł., która została przekazana na rzecz [...] w dniu 11 lutego 1992 r., gdyż nie stanowiła ona zwrotu utraconego majątku. Pismem z dnia [...] czerwca 2003 r. M. w S, nie zgadzając się z treścią orzeczenia, wezwała SKR do usunięcia naruszenia prawa. SKR nie odpowiedziała na wezwanie. W skardze M. w S zarzuciła wydanie orzeczenia SKR z naruszeniem art. 3 ust. 1 (omyłkowo przywołano także art. 3 ust. 5, który w ustawie nie występuje) ustawy o zwrocie majątku. Podniosła, iż waloryzacji powinny podlegać utracone kwoty także zgromadzone na rachunkach innych niż związku zawodowego, co potwierdza poprzednie orzeczenie w tej samej sprawie (wyrok sygn. akt. II SA 242/02). W rozpoznawanej sprawie środki zdeponowane w kasie Komisji Zakładowej [...] znalazła się następnie na rachunku bankowym zakładu pracy, co jest bezsporne. Z literalnego brzmienia art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku nie wynika aby środki musiały być zdeponowanej na rachunku bankowym w dniu wprowadzenia stanu wojennego. Ponadto Skarżąca zakwestionowała uwzględnienie przez SKR, w celu wyliczenia należnej kwoty zwrotu, waloryzacji kwoty, którą Związek otrzymał w 1992 roku. Podniesiono, iż dla takiej waloryzacji nie ma stosownej podstawy prawnej, przy czym podkreślono, iż sprawa toczy się od 12 lat. Wniesiono także o zasądzenie przez Sąd zwrotu na rzecz Związku należnej mu kwoty z tytułu utraconego majątku w wysokości 125 069, 23 zł. bądź co najmniej 16 633,40 zł. W odpowiedzi na skargę SKR wniosła o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonym orzeczeniu. W przedmiocie skargi orzekał już Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem sygn. akt II SA 3152/03. Wyrok ten został uchylony wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (sygn. akt OSK 1337/04), którym przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia. Przyczyną uchylenia było pominięcie w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym strony postępowania przed SKR tj. związku "M." przy S. Fabryce Urządzeń Przemysłowych. Wojewódzki Sad Administracyjny, rozpatrując ponownie sprawę uwzględnił udział w sprawie p. W. T., będącego likwidatorem MZZ "M." w S. Fabryce Urządzeń Przemysłowych S.A. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżone orzeczenie zostało wydane z naruszeniem prawa. W rozpoznawanej sprawie trwającej od 15 lat bezsporne są ustalenia faktyczne tj. posiadanie przez Komisję Zakładową [...] określonych kwot pieniędzy, przy czym w czasie wprowadzenia stanu wojennego (12/13 grudnia 1981 roku) część tej kwoty była zgromadzona na rachunku bankowym natomiast cześć zdeponowana w kasetce. Bezsporne jest także, iż pieniądze zdeponowane w kasetce zostały komisyjnie przejęte przez przedstawicieli zakładu pracy w dniu [...] stycznia 1982 r. (t. I k. 11 akt) a następnie zdeponowane na koncie tego zakładu (t. I k. 4 i 26 akt), a w końcu, w 1983 r większość z nich została przekazana nowo powstałym związkom zawodowym (t. I k. 26 i 45 akt). Zagadnieniem spornym jest kwestia, czy do kwoty zdeponowanej w kasetce znajdują zastosowanie przepisy art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku, który stanowi o waloryzacji waluty polskiej znajdującej się na rachunkach bankowych. Jak trafnie podniesiono w skardze przepis ten nie precyzuje, czy waloryzacji podlega tylko waluta pozostająca na rachunku organizacji związkowej domagającej się zwrotu majątku, czy także zasoby tej organizacji znajdujące się na innych rachunkach bankowych (np. zakładu pracy) oraz czy decydującym dla ustalenia czy waluta podlega waloryzacji jest stan według daty wprowadzenia stanu wojennego (12/13 grudnia 1981 r.) bądź faktycznego pozbawienia majątku (w rozpoznawanej sprawie komisyjne przejęcie pieniędzy w dniu [...] stycznia 1982 r.). Poszukując, w powyższym zakresie, właściwej wykładni art. 3 ust. 1 zd. 1 ustawy o zwrocie majątku należy odnieść się do celów wprowadzenia aktu normatywnego. Ustawa miała generalnie zapewnić zwrot majątku przejętego w związku z wprowadzeniem stanu wojennego, przy czym w przypadku braku możliwości zapewnienia zwrotu utraconego majątku organizacjom miało przysługiwać odszkodowanie na zasadach określonych ustawą (art. 1 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku). Wynika stąd, iż jednoznacznie wyrażonym w ustawie celem ustawodawcy było generalnie zrekompensowanie związkom zawodowym i innym organizacjom społecznym strat majątkowych, jakie poniosły w wyniku wprowadzenia stanu wojennego. Rekompensując te straty ustawodawca musiał mieć na względzie szczególne uwarunkowania dotyczące możliwości wyrównania strat wynikających z utraconych środków pieniężnych, w szczególności wobec olbrzymiej dewaluacji waluty polskiej, jaka miała miejsce w latach 80-tych ubiegłego wieku oraz w szczególności na przełomie lat 80 i 90-tych. W tej sytuacji ustawa wprowadziła mechanizm waloryzacji waluty polskiej odnosząc go jedynie do kwot zdeponowanych na rachunkach bankowych. Oznacza to, iż przyjęto zasadę zwrotu realnej wartości kwot, które znajdowały się na rachunkach, były wykorzystywane, a więc mimo dewaluacji nie następowała zasadniczo utrata ich wartości nabywczej. Z zasady waloryzacji wyłączono natomiast kwoty, które zostały utracone przez organizacje, lecz nie zdeponowane na koncie utraciły wartość. Wyłącznie zasady waloryzacji tych kwot, wynikające ze względów pragmatycznych, stanowi wyłom od wynikającej z ustawy ogólne zasady kompensowania rzeczywistych szkód. Regulacja ta, ze względu na swój wyjątkowy charakter, nie może być interpretowana rozszerzająco. Dodatkowo trudno byłoby znaleźć racjonalne uzasadnienie odmiennego traktowania, w kontekście waloryzacji, realnie przejętych kwot pieniężnych, tylko dlatego, iż w dniu przejęcia jedna z nich była zdeponowana na koncie natomiast druga została na nim zdeponowana dopiero w wyniku jej przejęcia. Powyższe stanowisko podzielił także Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, w wyroku zapadłym wcześniej w przedmiotowej sprawie (sygn. akt II SA 242/02), iż waloryzacji mogą podlegać także kwoty zdeponowane na rachunku innym niż rachunek organizacji związkowej oraz, iż waloryzacji nie podlega wyłącznie "żywa gotówka" pozostająca w posiadaniu związku zawodowego. Niezmiernie trafna ocena prawna wyrażona w tym wyroku była wiążąca zarówno dla organu orzekającego w niniejszej sprawie jak i Sądu z uwagi na treść art. 30 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym (Dz.U. Nr 74, poz. 368 ze zm.) i art. 99 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1271 ze zm.). W świetle niespornych okoliczności sprawy niewątpliwie utracone w wyniku wprowadzenia tanu wojennego środki Związku zostały zdeponowane na rachunku bankowym, choć nie był to rachunek związku. Nie stanowiły one też "żywej gotówki" w posiadaniu Związku, gdyż zostały przejęte protokolarnie z kasetki w kasie Związku. W tym świetle zastosowanie w zaskarżonym orzeczeniu art. 3 ust. 1 ustawy o zwrocie majątku, jako przepisu dopuszczającego jedynie waloryzację kwoty pozostającej na koncie Związku w chwili wprowadzenia stanu wojennego stanowi naruszenie prawa materialnego, które ma wpływ na wynik sprawy a jednocześnie uchybia wskazanym art. 30 ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym i art. 99 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W tym zakresie zarzuty skargi są uzasadnione, co prowadzi do uchylenia zaskarżonego orzeczenia. Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie jest kwestia, iż, jak wskazano w zaskarżonym orzeczeniu SKR, określając należną kwotę do zwrotu dla [...], w 1992 roku zwaloryzowano zarówno kwotę znajdującą się w 1981 roku na koncie Związku jak i zdeponowaną w kasetce w kasie. Orzeczenie z [...] lipca 1992 r. bowiem, pomimo jego wykonania (zwrotu orzeczonych kwot), zostało następnie wyeliminowane z obrotu orzeczeniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z przyczyn formalnych (wyrok sygn. akt I SA 1579/92) i aktualnie nie rodzi skutków prawnych. Uznanie przez SKR wypłaconej wówczas [...] "S." kwoty w części za nienależną, może mieć znaczenie z punktu widzenia słusznego interesu strony. Natomiast nietrafny jest zarzut skargi, co do wadliwości orzeczenia z uwagi na uwzględnienie waloryzowanej wartości kwoty, która została zwrócona wnioskodawcy w 1992 r. Generalnie obowiązek rozważenia zwrotu tej kwoty przy orzekaniu przez SKR w przedmiocie zwrotu utraconego majątku wynikał z prawomocnego wyroku sygn. akt. II SA 242/02. Mając na uwadze cel ustawy, jakim jest faktyczne skompensowanie strat poniesionych w wyniku wprowadzeniu stanu wojennego orz biorąc pod uwagę, iż nie reguluje ona szczegółowo zasad postępowania w przypadku potrzeby orzekania o zwrocie majątku, gdy określone kwoty zostały już zwrócone, organ orzekający trafnie uznał, iż dla ustalenia rzeczywistej kwoty, jaka powinna ewentualnie podlegać jeszcze zwrotowi na dzień orzekania, kwota zwrócona wcześniej powinna zostać waloryzowana według zasad określonych w art. 3 ust. 1 zd. 2 ustawy o zwrocie majątku, tak aby mogła być ona realnie porównana z kwotą otrzymaną poprzez waloryzowanie tym samym współczynnikiem całej kwoty należności. Jeszcze raz należy podkreślić, iż zadaniem SKR, było ustalenie, czy pomimo dokonania określonego zwrotu majątku w 1992 roku można uznać, iż realnie cały utracony majtek nie został zwrócony oraz określenie, jaka różnica powinna podlegać zwrotowi. Organ musiał przy tym uwzględnić zasady waloryzacji wskazane ustawą. Sąd nie uwzględnił wniosku o zasądzenie określonych w skardze kwot z tytułu zwrotu utraconego majątku, gdyż sąd administracyjny jest jedynie uprawniony do kontroli legalności działania organów władzy publicznej, co wynika z treści art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). Nie ma natomiast kompetencji do orzekania w przedmiocie spraw pozostających we właściwości organów władzy publicznej (w rozpoznawanym przypadku SKR, na mocy art. 5 ustawy o zwrocie majątku). Orzekając w niniejszej sprawie Sąd nie podzielił stanowiska Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego orzekającego uprzednio w niniejszej sprawie wyrokiem sygn. akt II SA3152/03, którym oddalono skargę. W ocenie Sądu, orzekając poprzednio w sprawie, przede wszystkim niezbyt trafnie zinterpretowano wskazówki zawarte w orzeczeniu Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt. II SA 242/02. W uzasadnieniu stwierdzono, iż nie znajdą one zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Tymczasem na etapie orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny były nie sporne okoliczności faktyczne odnośnie zdeponowania przejętej w kasie gotówki Związku na rachunku bankowym zakładu. Można to wnosić po tym, iż uchylając orzeczenie Sąd nie nakazał przeprowadzenia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego. W tej sytuacji trudno uznać, aby w zapadłym wówczas wyroku, zawarto wskazówki interpretacyjne, które, w świetle bezspornych faktów, nie miałyby, w ocenie Sądu orzekającego, znaleźć zastosowania w rozpoznawanej sprawie. Pewne wątpliwości może także nasuwać, zawarte w uchylonym wyroku Sądu Wojewódzkiego stwierdzenie, iż w świetle zebranego materiału dowodowego nie jest wystarczająco pewny fakt zdeponowania środków Związku na koncie zakładu pracy. Faktycznie okoliczności te były potwierdzone wskazanymi wcześniej dowodami, w tym faktem przekazania tych środków nowopowstałym związkom zawodowym w 1983 roku. Nie wydają się też przekonywujące wywody uzasadnienia dotyczące braku możliwości uwzględnienia waloryzowania środków zdeponowanych na kontach innych podmiotów niż związki zawodowe, w kontekście ochrony interesu Skarbu Państwa, w sytuacji gdy odmienny pogląd w tej kwestii wyraził jednoznacznie Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku sygn. akt II SA 242/02. Ocena tego Sądu w tym zakresie jest wiążąca przy orzekaniu w niniejszej sprawie (wskazany art. 99 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Z przytoczonych wyżej przyczyn Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), w zw. z art. 97 § 1 ustawy - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Rozpatrując ponownie sprawę, uwzględniając ocenę prawną wyrażoną w niniejszym orzeczeniu, SKR ustali czy uzyskana w 1992 roku kwota stanowiła pełne zaspokojenie roszczeń [...] z tytułu przejęcia majątku Komisji Zakładowej [...] w S. Fabryce Urządzeń Przemysłowych, co do waluty polskiej zgromadzonej na koncie Związku oraz zdeponowanej w kasetce w kasie, a następnie orzeknie w przedmiocie wniosku o zwrot utraconego majątku.