III SA/Wa 3179/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie Asesor WSA Artur Kot, Asesor WSA Alojzy Skrodzki (spr.), Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2006 r. sprawy ze skargi Stowarzyszenia B. z siedzibą we W. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu niewykorzystanej dotacji do budżetu państwa oraz wydatkowanej niezgodnie z przeznaczeniem 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Finansów na rzecz skarżącego kwot 1428 zł 60 gr. (tysiąc czterysta dwadzieścia osiem złotych sześćdziesiąt groszy) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm.), Minister Finansów utrzymał w mocy decyzję Wojewody D. z dnia [...] lipca 2005 roku Nr [...] nakazującą Stowarzyszeniu B. we W. zwrot niewykorzystanej dotacji oraz dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. W dniu 28 maja 2004 r. Wojewoda D. zawarł ze Stowarzyszeniu B. umowę w sprawie realizacji zadań rządowego "Programu na rzecz społeczności romskiej w Polsce". Wojewoda zlecił Skarżącemu realizację zadania zgłoszonego we wniosku do programu na rok 2004 r. pod nazwą punkt Informacyjny Stowarzyszeniu B. we W. dla Romów. W zakresie organizacji Punktu Informacyjnego Biura Porad Obywatelskich na w. B. Skarżący miał m.in. znaleźć lokal, wyposażyć go w sprzęt komputerowy, przeszkolić i zatrudnić osoby pochodzenia romskiego w celu zatrudnienia jako asystenta, nawiązać współpracę z pracownikami socjalnymi pracującymi na B. oraz lokalnymi liderami romskimi w celu zdiagnozowania potrzeb środowiska i dotarcia do potencjalnych klientów. Na realizację powyższych zadań Wojewoda przeznaczył [...]zł. dotacji. Termin wykonania zadania określono na 31 grudnia 2004 r. Skarżący zobowiązał się także do przedstawienia sprawozdania końcowego, co do sposobu wydatkowania pobranej dotacji do dnia 30 stycznia 2005 r. Po przedłożeniu przez Skarżącego w/w sprawozdania Wojewoda poinformował Skarżącego, że w związku z niemożnością uruchomienia punktu informacyjnego wymaganego na mocy zawartej umowy, Skarżący będzie zobowiązany do częściowego zwrotu pobranej dotacji. W wyniku tego Skarżący przekazał Wojewodzie szczegółowe rozliczenie otrzymanej dotacji. Wojewoda pismem z dnia 17 maja 2005r. poinformował Skarżącego o wszczęciu wobec niego postępowania administracyjnego w zakresie dotacji pobranej w nadmiernej wysokości oraz wykorzystania części dotacji niezgodnie z przeznaczeniem. Organ wskazał, że w jego ocenie Skarżący nie wykonał najważniejszego punktu umowy, czyli otwarcia punktu porad obywatelskich w dzielnicy B. Następnie Wojewoda D. decyzją z dnia [...] lipca 2005 r. nakazał Skarżącemu zwrot dotacji nadebranej w wysokości [...]zł., oraz zwrot dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem w kwocie [...] zł. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, że dotacja została wykorzystana niezgodnie z przeznaczeniem tj. na funkcjonowanie biura na ul. S., a nie jak to było ustalone w zawartej umowie na otwarcie biura na B.. Ponadto zostało pobrane nieuzasadnione wynagrodzenie za koordynację biura w wysokości 20% kwoty dotacji, a przedstawione sprawozdanie obejmuje pozycje nieobjęte umową. Dodatkowo Wojewoda wskazał na faktury dokumentujące wydatki, których nie uznał jako zgodne z zawartą umową. Od decyzji tej Skarżący wniósł odwołanie, w którym zarzucił jej naruszenie art. 10 kpa, gdyż organ nie dał Skarżącemu możliwości wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego przed zakończeniem sprawy oraz naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez niewskazanie dowodów na których oparł się organ, a którym odmówił wiarygodności. Ponadto podniesiono naruszenie art. 93 ust 1 ustawy o finansach publicznych oraz art. 743 kodeksu cywilnego poprzez ich błędną wykładnię Skarżący zaznaczył, że nie kwestionuje tego, że nie doszło do otwarcia punktu informacyjnego na B., jednakże stało się tak z powodu braku odpowiedniego lokalu, a porady dla Romów udzielane były w biurze Porad Prawnych na ul. S.. W związku z powyższym Skarżący uznał, że sama lokalizacja nie ma znaczenia i korzystał z przedmiotowej dotacji udzielając porad Romom w Biurze na ul. S.. Minister Finansów nie uznał zrzutów zawartych w odwołaniu i zaskarżoną decyzją, wydaną na podstawie art. 138 §1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 z późn. zm., dalej Kpa) utrzymał w mocy decyzję Wojewody D. z dnia [...] lipca 2005 roku Nr [...] nakazującą Stowarzyszeniu B. zwrot niewykorzystanej dotacji oraz dotacji wykorzystanej niezgodnie z przeznaczeniem. W uzasadnieniu decyzji organ stwierdził, że z przedstawionych dokumentów wynika, że dotacja powinna zostać zwrócona, ponieważ nie została wydatkowana zgodnie z umową podpisaną z Wojewodą. Z decyzja tą nie zgodził się Skarżący i wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżący w skardze powtórzył zarzuty zawarte w odwołaniu i wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o oddalenie skargi powtarzając argumentacje zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sąd administracyjny stosownie do art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sprawuje kontrolę legalności zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), powoływanej dalej jako p.p.s.a., jak również orzeka w sprawach skarg na bezczynność organów administracji publicznej (art. 3 § 2 pkt 8 w związku z pkt 1-4 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizacji wyrażonej w tym przepisie zasady prawdy obiektywnej służy przepis art. 77 § 1 Kpa stanowiący, że organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Ocena materiału dowodowego następuje natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, określoną w art. 80 Kpa, co nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie, gdyż organ II instancji nie odniósł się do nowych okoliczności powołanych przez Skarżącego, jak też nie ustosunkował się do powoływanych przez niego przepisów. W ocenie Sądu stanowi to o przekroczeniu przez organ granic prawa do swobodnej oceny dowodów. O przekroczeniu takim można mówić wtedy, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego (wyrok NSA z 14 stycznia 1994r., III SA 491/93). W związku z powyższym wskazać należy, że organ II instancji podejmując rozstrzygnięcie powinien odnieść się do całości wniosku Skarżącego, podać w uzasadnieniu decyzji, co wzięto pod uwagę przy jej wydawaniu, jak również odnieść się szczegółowo do zarzutów Skarżącego i do dokumentów złożonych do akt sprawy. Organ nie ustosunkował się do materiału przedłożonego przez Skarżącego. Samo lakoniczne odniesienie się do umowy z dnia 28 maja 2004 r. oraz do złożonego przez Skarżącego sprawozdanie nie jest w ocenie sądu wystarczające. Organ winien był ustosunkować się szczegółowo do złożonego przez Skarżącego szczegółowego wyliczenia się z wydatków poniesionych w ramach udzielania porad prawnych na ul. S.. Ponadto organ winien zbadać czy w rzeczywistości Skarżący wykazał się wystarczającą starannością w wykonaniu zawartej z Wojewodą umowy, w tym w szczególności poszukiwania odpowiedniego lokalu na B., nawiązania współpracy z pracownikami socjalnymi, pracującymi na B., gdyż Sąd zauważa, że w aktach sprawy znajduje się pismo Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia 30 maja 2005r., w którym to stwierdzono, że koordynatorka programu Pani M. Y. nie współpracowała z Ośrodkiem w sprawie społeczności romskiej. Organ nie ustosunkował się też w żaden sposób do oświadczenia D.P., która podkreśliła, że wbrew przedmiotowej umowie, Skarżący nie prowadził działań mających na celu zdiagnozowanie potrzeb społeczności romskiej poza przekazaniem Romom informacji o projekcie w ulotce informacyjnej oraz szkoleniem z zakresu wypełniania wniosków przez organizacje pozarządowe. Ponadto w myśl art. 10 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Przesłanki odstąpienia od tego obowiązku określone zostały w art. 10 § 2 Kpa. Żadna z nich nie wystąpiła w niniejszej sprawie. Obowiązek ten ciąży na każdym organie administracji - także na organie odwoławczym. W niniejszej sprawie nie został on dopełniony. Oznacza to, że Skarżący nie tylko nie miał możliwości dokonania i przedstawienia swojej oceny kompletności zebranego materiału dowodowego, ale i zapoznania się z dowodami zgromadzonymi w postępowaniu poprzedzającym wydanie decyzji. Warto zaznaczyć, że strona nie wiedziała o dowodach, które organ zebrał. Wypowiedzenie się w kwestii materiału dowodowego wymaga bowiem uprzedniego zapoznania się z nim. Przepisy kodeksu postępowania administracyjnego nie precyzują obowiązków organów administracji poprzez wskazanie, iż stronie należy wyznaczyć termin, w którym może ona zrealizować swoje prawo. Jednakże, zdaniem Sądu z przepisu tego wynika obowiązek organu poinformowania strony o zakończeniu postępowania dowodowego i możliwości wypowiedzenia się co do okoliczności wskazanych w art. 10 § 1 Kpa, a są to przecież okoliczności, które będą stanowić podstawę faktyczną decyzji. Natomiast wyznaczenie stronie terminu na wypowiedzenie się uzasadnione jest koniecznością określenia czasu, w jakim organ administracji oczekiwać powinien na jej stanowisko w tym względzie. To, czy strona skorzysta z przysługującego jej prawa zależy wyłącznie od jej woli. Rzeczą organu jest umożliwienie jej skorzystania z tego prawa. Zważyć należało również i to, że niewywiązanie się przez organ z obowiązków nałożonych art. 10 § 1 Kpa ma wpływ na możliwość uznania podnoszonych przez niego okoliczności faktycznych za udowodnione i oparcie na nich rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z art. 81 Kpa okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów, chyba że zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 10 § 2 Kpa. Zdaniem Sądu, jeżeli nawet organ prowadzący postępowanie może przypuszczać, że okoliczności, stanowiące podstawę rozstrzygnięcia, a ustalone w toku postępowania dowodowego, znane są stronie, to nie jest to równoznaczne z jej świadomością, iż będą one uwzględniane przy podejmowaniu decyzji. Także z tego względu istotne jest umożliwienie jej zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym. Opisane wyżej naruszenie przepisów postępowania w sprawie niniejszej jest szczególnie istotne z uwagi na fakt, że z obowiązków określonych w art. 10 Kpa nie wywiązały się organy obu instancji. Niewykonanie przez organ obowiązku wynikającego z art. 10 § 1 Kpa stanowi naruszenie przepisów postępowania, które może skutkować uchyleniem decyzji. Rzeczą Sądu jest ocena, czy w konkretnej sprawie takie naruszenie przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Zgodnie bowiem z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. inne niż dające postawę wznowienia naruszenie przepisów postępowania skutkuje uchyleniem decyzji lub postanowienia organu administracji tylko wtedy, gdy wpływ taki mieć mogło. Jednakże możliwość dokonania takiej oceny przez Sąd w żadnym razie nie zwalnia organu orzekającego z obowiązku wypełnienia dyspozycji art. 10 § 1 Kpa. Naruszenia przez organ przepisów prawa procesowego, które skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji, nie zmieniają faktu, iż dotacje z budżetu państwa są środkami publicznymi i dowolne dysponowanie nimi jest zabronione. Środki dotacji jakie otrzymało Stowarzyszenie powinny być wydatkowane zgodnie z zawartą umową i przepisami wynikającymi z ustawy o finansach publicznych. W niniejszej sprawie po zapoznaniu strony z materiałem zgromadzonym w sprawie i umożliwienia jej odniesienia się do tego materiału, organ rozstrzygnie czy dotacja została wykorzystana zgodnie z prawem czy też wbrew przepisom prawa. Uchylając zaskarżoną decyzję i dokonując jej oceny Sąd nie przesądza, co do prawidłowości wydanego przez organ rozstrzygnięcia. Zgodnie bowiem z przepisem art. 1 § 2 ustawy prawo o ustroju sądów administracyjnych, sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem ich zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd nie ma kompetencji do zmiany merytorycznej wydanego przez organ, zaskarżonego rozstrzygnięcia, a jedynie do zbadania, czy w toku jego wydania nie doszło do naruszeń przepisów postępowania, lub niewłaściwej wykładni przepisu materialnoprawnego. W związku z powyższym, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) w związku z art.152 i art. 200 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.