III SA/Wa 3431/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Tarno, Sędziowie Asesor WSA Artur Kot (spr.), Asesor WSA Alojzy Skrodzki, Protokolant Urszula Hoduń, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2006 r. sprawy ze skargi L. Sp. z o.o. z siedzibą w T. na decyzję Ministra Polityki Społecznej z dnia [...] października 2005 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Ministra Pracy i Polityki Społecznej na rzecz skarżącej spółki kwotę 2000 zł (dwa tysiące złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Decyzją z [...] października 2005 r., działając na podstawie art. 49 ust. 1 i ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. Nr 123, poz. 776 ze zm.), a także art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania L. Sp. z o. o. z siedzibą w T., Minister Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z [...] grudnia 2004 r. określającą Spółce wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych. Uzasadniając swoje stanowisko, organ odwoławczy powołał się na art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej i stwierdził, że skoro Spółka "nie wywiązała się z zapłaty należności wobec Funduszu", to organ I instancji wydał decyzję zgodnie z dyspozycjami tego przepisu. Wyjaśnił, że postępowanie w sprawie określenia wysokości zaległości podatkowych (podkreślenie Sądu) wszczynane jest z urzędu. Odnosząc się do zarzutów podniesionych przez skarżącą w odwołaniu od decyzji organu I instancji powołał się na orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego i zauważył, że postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego i postępowanie w sprawie umorzenia należności podatkowych czy też w sprawie ich rozłożenia na raty, są odrębnymi postępowaniami, które nie mogą być prowadzone łącznie. W związku z tym postępowanie z wniosku skarżącej o udzielenie ulgi w spłacie zaległych wpłat na PFRON zostanie zakończone "dopiero po uprawomocnieniu się niniejszego rozstrzygnięcia", tj. jego ostatecznej w administracyjnym toku instancji decyzji. Spółka, niezadowolona z rozstrzygnięcia Ministra Polityki Społecznej, pismem z 28 listopada 2005 r. złożyła skargę na jego ostateczną decyzję z [...] października 2005 r. Wystąpiła o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania w sprawie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od listopada 2002 r. do sierpnia 2004 r. w kwocie [...] zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie [...] zł. W ocenie skarżącej, nie wystąpiły okoliczności powodujące konieczność wydania decyzji określającej wysokość jej zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON, gdyż wysokość tego zobowiązania jest bezsporna i wynika ze składanych przez nią deklaracji. Spółka wystąpiła natomiast z wnioskiem o udzielenie ulgi w spłacie przedmiotowych należności. Wniosek ten nie został jednak dotychczas rozpoznany. Z akt sprawy wynika, że postanowieniem z [...] października 2004 r. Prezes Państwowego Funduszu Osób Niepełnosprawnych – powoływany dalej jako Prezes PFRON – wszczął z urzędu postępowanie "dotyczące obowiązkowych wpłat" Spółki na PFRON. W uzasadnieniu podniósł, że skoro Spółka nie wywiązuje się ze swojego obowiązku, to "wszczyna się postępowanie z urzędu". Następnie, decyzją z [...] grudnia 2004 r., określił Spółce wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za okres od listopada 2002 r. do sierpnia 2004 r. w kwocie [...] zł, w tym zaległość w kwocie [...] zł oraz odsetki za zwłokę obliczone na dzień wydania decyzji w wysokości [...] zł. W uzasadnieniu decyzji podniósł zaś, że "Wobec braku należnych wpłat Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych określił Spółce (...) zobowiązanie tytułu wpłat na PFRON, w tym zaległość w kwocie [...] zł za okres od listopada 2002 r. do sierpnia 2004 r.". Wskazał nadto rachunek bankowy, na który należy dokonać wpłaty należności głównej z odsetkami za zwłokę. Odpowiadając na skargę, organ odwoławczy podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem (legalności). Ocenie Sądu podlegają zatem zgodność aktów administracyjnych (w tym przypadku decyzji) zarówno z przepisami prawa materialnego jak i procesowego. Kontrola sądów administracyjnych ogranicza się więc do zbadania, czy organy administracji w toku rozpoznawanej sprawy nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na jej wynik. Ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. Zgodnie z art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Kontroli Sądu poddana została decyzja Ministra Polityki Społecznej utrzymująca w mocy decyzję Prezesa PFRON, który określił Spółce wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON, a także wysokość zaległości z tego tytułu. W sentencji swojej decyzji Prezes PFRON podał wysokość zobowiązania, zaległości i odsetek za zwłokę za poszczególne miesiące objęte postępowaniem administracyjnym. Stan faktyczny sprawy wydaje się przy tym bezsporny. Spółka twierdzi, że składała stosowne deklaracje dotyczące wpłat na PFRON. Domaga się natomiast udzielenia ulgi w spłacie powstałych z tego tytułu zaległości. Strony nie prowadzą sporu co do tego, czy skarżąca deklarowała zobowiązanie w prawidłowej wysokości za poszczególne miesiące. Postępowanie podatkowe zakończone wydaniem zaskarżonej decyzji związane było z tym, że Spółka nie wpłacała deklarowanych kwot na rachunek PFRON. Z tej przyczyny organ I instancji postanowił z urzędu wszcząć postępowanie "dotyczące obowiązkowych wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych". Zauważyć zatem należy, że zgodnie z art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. W świetle natomiast art. 21 § 2 Ordynacji podatkowej, jeżeli przepisy prawa podatkowego nakładają na podatnika obowiązek złożenia deklaracji, a zobowiązanie podatkowe powstaje w sposób określony w § 1 pkt 1, podatek wykazany w deklaracji jest podatkiem do zapłaty, z zastrzeżeniem § 3. Stosownie zaś do tego przepisu, jeżeli w postępowaniu podatkowym organ podatkowy stwierdzi, że podatnik, mimo ciążącego na nim obowiązku, nie zapłacił w całości lub w części podatku, nie złożył deklaracji albo że wysokość zobowiązania podatkowego jest inna niż wykazana w deklaracji, organ podatkowy wydaje decyzję w której określa wysokość zobowiązania podatkowego. Podkreślenia przy tym wymaga, że od 1 stycznia 2003 r. przepis art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej stanowi podstawę do określania jedynie wysokości zobowiązania. W decyzji wydanej na podstawie powołanego przepisu nie określa się już wysokości zaległości oraz odsetek za zwłokę. Fakt ten najwyraźniej umknął uwadze organów obu instancji. Z sentencji decyzji Prezesa PFRON wynika jednoznacznie, że określa on Spółce wysokość zobowiązania, zaległości i odsetek za zwłokę. Rozstrzygnięcie w sprawie należy zatem uznać za niezgodne z dyspozycjami art. 21 § 3 Ordynacji podatkowej. W decyzji tej nie wskazano nadto powodu uzasadniającego jej wydanie. W aktach sprawy brak jest dowodów na to, że wysokość zobowiązania jest inna niż deklarowana przez Spółkę. Z oświadczenia skarżącej wynika, że wysokość zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON jest bezsporna. W aktach sprawy brak jest jednak deklaracji Spółki, co uniemożliwia Sądowi kontrolę dotyczącą zarówno zasadności wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji jak też uniemożliwia zbadanie przesłanek uzasadniających wszczęcie postępowania w sprawie. Jeżeli organ podatkowy nie kwestionuje deklarowanej przez podatnika wysokości zobowiązania podatkowego, to w świetle art. 21 § 2 i § 3 w związku z art. 208 § 1 Ordynacji podatkowej obowiązany jest umorzyć jako bezprzedmiotowe uprzednio wszczęte postępowanie w sprawie określenia wysokości zobowiązania podatkowego. Obowiązujące od 1 stycznia 2003 r. przepisy Ordynacji podatkowej nie przewidują możliwości określania wysokości zaległości podatkowych. Brak jest zatem przesłanek do wszczynania z urzędu – na podstawie art. 165 § 2 Ordynacji podatkowej – postępowania podatkowego w sprawie określenia wysokości zaległości podatkowych. W świetle powyższego, organ odwoławczy utrzymując w mocy wadliwą decyzję pierwszoinstancyjną, również naruszył prawo. Ponownie rozpoznając sprawę obowiązany będzie w pierwszej kolejności do wyjaśnienia przesłanek uzasadniających wszczęcie postępowania w sprawie, a następnie wydanie decyzji określającej wysokość zobowiązania, skoro wysokość tego zobowiązania deklarowana przez Spółkę nie jest kwestionowana przez organy podatkowe. Jeżeli zaś wysokość zobowiązania jest bezsporna, to brak jest podstaw do uchylania się od rozpatrzenia wniosku Spółki o udzielenie ulgi w spłacie zaległości z tytułu wpłat na PFRON. Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie zauważył, że z niewyjaśnionych powodów postępowanie odwoławcze zainicjowane pismem Spółki z 21 grudnia 2004 r. zakończone zostało dopiero 26 października 2005 r. Z dyspozycji art. 139 § 3 Ordynacji podatkowej wynika, że załatwienie sprawy w postępowaniu odwoławczym powinno nastąpić nie później niż w ciągu 2 miesięcy od dnia otrzymania odwołania przez organ odwoławczy. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy we właściwym terminie organ podatkowy obowiązany jest zawiadomić stronę, podając przyczyny niedotrzymania terminu i wskazując nowy termin załatwienia sprawy, zgodnie z art. 140 Ordynacji podatkowej. W aktach sprawy brak jest dowodu potwierdzającego wszczęcie z urzędu postępowania w sprawie. Zgodnie z art. 165 § 4 Ordynacji podatkowej, datą wszczęcia postępowania z urzędu jest dzień doręczenia stronie postanowienia o wszczęciu postępowania. Brak jest nadto dokumentów dotyczących sposobu zaliczania dokonywanych przez Spółkę wpłat na poczet deklarowanych przez nią zobowiązań. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał natomiast inną kwotę zaległości ([...] zł) od tej, którą określił w sentencji swojej decyzji ([...] zł).W tym miejscu należy zauważyć, że zgodnie z art. 62 § 4 Ordynacji podatkowej, w sprawie zaliczenia wpłaty na poczet zaległości podatkowych wydaje się postanowienie, na które służy zażalenie. W związku z powyższym, w ocenie Sądu warto podnieść jeszcze jedną kwestię, dotyczącą akt administracyjnych przekazywanych Sądowi przez organ administracji publicznej wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę. Akta te powinny być kompletne. Odzwierciedlają bowiem przebieg postępowania administracyjnego. Po zakończeniu postępowania sądowoadministracyjnego akta sprawy zwracane są organowi, który je Sądowi przekazał. Wskazane zatem jest, aby akta te składały się z oryginalnych dokumentów, a nie ich kopii, które bywają nieczytelne i utrudniają rozpoznanie sprawy. Mogą niekiedy świadczyć o tym, że w trakcie postępowania administracyjnego nie dokonano szeregu istotnych dla sprawy czynności. Skoro Sąd sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem aktów administracyjnych i ocena ta dokonywana jest na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu, to zdaniem Sądu, co do zasady ocena ta dokonywana być powinna na podstawie oryginalnych dokumentów, a nie ich światłokopii. Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i lit. c), art. 134 § 1, art. 152 oraz art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku.