III SA/Wa 3054/05
WyrokWSA w Warszawie2006-03-24
Skład orzekający: Krystyna Chustecka, Ewa Radziszewska-Krupa, Hieronim Sęk
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy Prezes ZUS, rozpatrując wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy dotyczącej umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, naruszył przepisy postępowania administracyjnego, w szczególności zasady czynnego udziału strony i prawidłowego uzasadnienia decyzji?Ratio decidendi
Prezes ZUS, utrzymując w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu składek, naruszył przepisy postępowania administracyjnego. Organ nie odniósł się wyczerpująco do przesłanek umorzenia określonych w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i rozporządzeniu wykonawczym, a także nie zapewnił stronie czynnego udziału w postępowaniu, co uniemożliwiło prawidłowe ustalenie jej sytuacji materialnej i osobistej. W konsekwencji, zaskarżona decyzja została uchylona.Stan faktyczny
Z. T. zwrócił się do ZUS o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy z uwagi na trudną sytuację materialną i rodzinną. Po odmowie umorzenia przez ZUS i uchyleniu pierwszej decyzji przez Sąd Okręgowy, ZUS ponownie odmówił umorzenia, wskazując na możliwość egzekucji z posiadanych przez stronę nieruchomości. Prezes ZUS utrzymał tę decyzję w mocy. Strona skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, w tym brak umożliwienia czynnego udziału w postępowaniu i nieprawidłowe uzasadnienie decyzji.Rozstrzygnięcie
Uchyla zaskarżoną decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, oraz zasądza od Prezesa ZUS na rzecz strony skarżącej kwotę 65 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędziowie Asesor WSA Ewa Radziszewska-Krupa (spr.), Asesor WSA Hieronim Sęk, Protokolant Lidia Wasilewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 marca 2006 r. sprawy ze skargi Z. T. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i Fundusz Pracy 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) stwierdza, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości, 3) zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. na rzecz strony skarżącej kwotę 65 zł (sześćdziesiąt pięć złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Z. T. pismem z 20 października 2002r. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) w C. o umorzenie zaległości z tytułu składek za okres od czerwca 1994r. do grudnia 1998r. ze względu na bardzo trudną sytuację materialną i rodzinną. W uzasadnieniu oświadczył, iż zadłużenie względem ZUS powstało na skutek nieznajomości przepisów prawa. Zobowiązany jest rolnikiem od 1981r., podlegającym ubezpieczeniu w Kasie Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: KRUS) oraz mimo rozpoczęcia działalności gospodarczej w zakresie usług rolniczych od 30 kwietnia 1992r. nadal opłacał składki na KRUS. W dniu 17 kwietnia 1998r. został wyłączony z ubezpieczenia w KRUS w okresach od 1 marca 1993r. do 29 grudnia 1997r. oraz od 10 kwietnia 1998r. do 30 maja 1999r. Zobowiązano go również do opłacenia składek na ZUS za powyższe okresy wraz z należnymi odsetkami za zwłokę.
Strona przyznała ponadto, iż ZUS rozłożył jej zaległości na raty, ale ze względu na zaciągnięty kredyt nie była w stanie sprostać spłatom. Wnioskodawca oświadczył ponadto, iż jest jedynym żywicielem sześcioosobowej rodziny, jego dochód wynosi ok. 600 zł miesięcznie, żona nie pracuje zawodowo. Najmłodsze dziecko chorowało na przewlekłe zapalenie płuc i musiało przejść rehabilitację. Wyjaśnił też, iż z istniejącego zadłużenia spłacił już 4.280,64 zł.
ZUS decyzją z [...] stycznia 2003r. odmówił umorzenia wnioskowanych należności, powołując się na nie wyczerpanie wszystkich możliwości ich wyegzekwowania.
W odwołaniu strona zarzuciła ww. decyzji brak uzasadnienia faktycznego i prawnego, w związku z nie wskazaniem przesłanek, którymi kierował się organ przy jej wydawaniu, co stanowi naruszenie art. 107 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 998, poz. 1071 ze zm., dalej: K.p.a.). Powtórzyła ponadto argumentację prezentowaną we wniosku o umorzenie.
Sąd Okręgowy w G. wyrokiem z [...] kwietnia 2003r. zmienił zaskarżoną decyzję, umarzając stronie zaległości z tytułu składek za okres od czerwca 1994r. do grudnia 1997r. oraz za grudzień 1998r. wraz z odsetkami za zwłokę. Sąd Apelacyjny w K. wyrokiem z [...] lutego 2005r. uchylił zaskarżony wyrok oraz poprzedzającą go decyzję organu rentowego i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez ZUS.
ZUS decyzją z [...] lipca 2005r., wydaną na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm., dalej: u.s.u.s.), odmówił umorzenia wnioskowanych należności. W uzasadnieniu stwierdził, iż analiza zgromadzonego materiału dowodowego wskazuje, że w sprawie nie występuje przesłanka całkowitej nieściągalności określona w art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Z kontroli stanu majątkowego strony wynika, iż jest ona właścicielem kilku nieruchomości. Można więc dochodzić należności w drodze egzekucji. Zaznaczono też, iż wydając decyzję w przedmiocie umorzenia składek organ rentowy bierze pod uwagę sytuację materialną i życiową dłużnika i tylko w przypadkach nadzwyczajnych może dokonać umorzenia całości zadłużenia. Podniesione przez stronę argumenty we wniosku o umorzenie mogą natomiast stanowić przesłankę do rozłożenia zaległości na raty.
Strona we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy z 8 sierpnia 2005r. ponownie przywołał argumentację prezentowaną we wniosku o umorzenie. Oświadczył, iż aktualnie ma na utrzymaniu dwójkę dzieci w wieku szkolnym, jego żona nadal zajmuje się prowadzeniem gospodarstwa domowego. Wyjaśnił, iż nigdy nie ukrywał faktu posiadania nieruchomości, więc tej okoliczności nie można zatem uznać za nową. Pokreślił, iż skutecznie stara się o spłatę powstałego zadłużenia.
Prezes ZUS decyzją z [...] września 2005r., wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. oraz art. 83 ust. 4 u.s.u.s. utrzymał w mocy decyzję ZUS z [...] lipca 2005r. W uzasadnieniu stwierdził, iż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy strona nie załączyła nowych istotnych dokumentów potwierdzających trudną sytuację materialną i finansową jej rodziny, a ponowna analiza zgromadzonych dokumentów wskazuje, iż nie zachodzi przesłanka całkowitej nieściągalności. Strona posiada nieruchomości, z których można prowadzić egzekucję.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący stwierdził, iż nie umożliwiono mu czynnego udziału w postępowaniu poprzedzającym wydanie zaskarżonej decyzji. Organ w uzasadnieniu decyzji powołał się na nie załączenie do wniosku o ponowne rozparzenie sprawy dokumentów potwierdzających ciężką sytuację materialną strony, ale sam nie wzywał do uzupełnienia tych braków. Nie wezwał też do zapoznania się z aktami sprawy i do wypowiedzenia się, co do zebranego materiału dowodowego. Skarżący powtórzył również argumentację prezentowaną w toku postępowania administracyjnego, dotyczącą jego sytuacji materialnej i rodzinnej. Podniósł ponadto, iż ZUS dokonał już wpisu hipoteki przymusowej na dwóch posiadanych przez niego nieruchomościach. Wyjaśnił też, że zadłużenie z tytułu składek nie powstało na skutek zamierzonego działania, lecz braku znajomości odpowiednich przepisów prawa oraz nieudzielania informacji przez urzędników państwowych. Strona nie miała natomiast możliwości skorzystania z pomocy prawnej. Obecnie spłaca pożyczkę bankową w wysokości 15.000 zł, przeznaczoną na niezbędny remont domu, w którym zamieszkuje.
Prezes ZUS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Podniósł dodatkowo, iż w sprawie nie zachodzą, oprócz przesłanki całkowitej nieściągalności, również i inne okoliczności uzasadniające umorzenie, określone w art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie.
Sąd zauważa na wstępie, iż sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę legalności działań podejmowanych przez administrację publiczną, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 153, poz. 1269).
Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. - powoływanej dalej jako "P.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które nie zostały w niej podniesione. Kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 P.p.s.a., sprawowana jest na zasadzie kryterium zgodności z prawem.
W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego (uchylić) akt wydany przez organ administracyjny, wystarczające jest stwierdzenie przez Sąd, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 1 i 2 P.p.s.a.). Sąd, na mocy art. 135 P.p.s.a., podejmuje też środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów wydanych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne do końcowego jej załatwienia.
Sąd, rozpoznając niniejszą sprawę, dopatrzył się naruszeń prawa procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, które uzasadniały jej wyeliminowanie z obrotu prawnego, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a.
Postępowanie poprzedzające wydanie przez ZUS decyzji w przedmiocie umorzenia należności prowadzone jest stosownie do unormowań zawartych w przepisach K.p.a., o czym stanowi art. 180 § 1 tej ustawy. Dotyczy to również postępowania odwoławczego od tych decyzji (z wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy), prowadzonego przez Prezesa ZUS. Zgodnie bowiem z art. 83 ust. 4 u.s.u.s. do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wnoszonego od decyzji ZUS do Prezesa ZUS, stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w K.p.a.
Oznacza to, że organ wydający decyzję na skutek prawidłowo złożonego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, a więc wydający decyzję o charakterze odwoławczym, obowiązany jest ponownie rozpatrzeć i rozstrzygnąć sprawę, która już raz została rozstrzygnięta przez organ pierwszej instancji.
Warunkiem wydania poprawnej formalnie decyzji jest poprzedzenie jej postępowaniem prawidłowo przeprowadzonym. Wymóg ten wynika choćby z ogólnych zasad procedury administracyjnej, a w szczególności z art. 6 K.p.a. który stanowi, że organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów prawa. W związku z tym każdy organ prowadzący postępowanie jest zobligowany do prawidłowego stosowania przy rozpatrywaniu i rozstrzygnięciu sprawy administracyjne przepisów, nie tylko prawa materialnego, ale też prawa procesowego. W konsekwencji zaskarżoną decyzję, wydaną przez Prezesa ZUS, oceniać należy także w kategoriach obowiązków nałożonych przez K.p.a.
Jednym z tych obowiązków jest właściwe skonstruowanie decyzji zapadającej w wyniku przeprowadzonego postępowania, tak by odpowiadała ona wymogom z art. 107 § 1 K.p.a. Zgodnie z tym przepisem decyzja administracyjna powinna zawierać m.in. uzasadnienie wydanego rozstrzygnięcia. Uzasadnienie jest bowiem jednym z integralnych elementów prawidłowej decyzji administracyjnej i powinno się składać z uzasadnienia faktycznego, jak i prawnego. W sytuacji ,gdy nie wiadomo, jak należy rozumieć ww. pojęcia, należy sięgnąć do § 3 art. 107 K.p.a. Z jego treści wynika, iż uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.
Prawidłowe uzasadnienie decyzji ma na celu ograniczenie konieczności stosowania środków przymusu przy jej wykonaniu. Powinno ono zmierzać do wyjaśnienia stronie, stosownie do art. 11 K.p.a. wyrażającego tzw. zasadę przekonywania, zasadności przesłanek, którymi kierował się organ przy załatwieniu sprawy, aby w ten sposób w miarę możliwości doprowadzić do wykonania przez stronę decyzji, bez konieczności stosowania środków przymusu. Zasada przekonywania nie zostanie zrealizowana, gdy organ pominie milczeniem niektóre twierdzenia lub nie odniesie się do faktów lub okoliczności istotnych dla danej sprawy.
Odnosząc powyższe do realiów rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż Prezes ZUS, który ponownie rozpatrywał sprawę, w decyzji z [...] września 2005r. nie odniósł się w sposób wyczerpujący i nie przedstawił sytuacji skarżącego oraz nie przytoczył wszystkich przepisów prawnych stanowiących podstawę jej wydania.
W sprawie należało bowiem wziąć pod uwagę zarówno dyspozycję art. 28 ust. 1 - 3 u.s.u.s., jak też art. 28 ust. 3a u.s.u.s.
Zgodnie z pierwszym ze wskazanych przepisów, a w szczególności stosownie do ust. 1 i 2 tego unormowania, należności z tytułu składek, pod którym to pojęciem należy rozumieć składki, odsetki za zwłokę, koszty egzekucyjne, koszty upomnienia i dodatkową opłatę (art. 24 ust. 2 u.s.u.s.), mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W tym miejscu stwierdzić należy, że rzeczywiście – tak jak twierdzi organ w zaskarżonej decyzji - w przypadku, gdy strona posiada nieruchomości, z których możliwe jest prowadzenie postępowania egzekucyjnego, trudno mówić, iż zachodzi warunek całkowitej nieściągalności składek.
Niemniej jednak warto zwrócić uwagę organu, iż w każdej ze spraw, w której strona wniosła o umorzenie zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, i to wyłącznie w zakresie należności osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek (definicję ustawową płatnika składek zawiera art. 4 pkt 2 u.s.u.s.), organ ma obowiązek rozważenia także przesłanek z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W przepisie tym przewidziano możliwość umorzenia należności w uzasadnionych przypadkach, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Warunki umorzenia tychże należności wynikają natomiast (zostały określone) w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365, dalej: rozporządzenie z 2003r.). Zgodnie z tym przepisem składki mogą zostać umorzone, gdy zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuacje rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. W szczególności jako okoliczności uzasadniające umorzenie wskazano przypadki: 1) możliwość pozbawienia zobowiązanego i jego rodziny możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych w związku z opłaceniem należności z tytułu składek, 2) poniesienie strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności, 3) przewlekła choroba zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Powyższy katalog, na co wskazuje wykładnia językowa powyższej regulacji, jest otwarty, co oznacza, iż dopuszczalne jest umorzenie zaległych składek, również w sytuacjach innych niż wyżej wskazane, jeżeli zobowiązany nie byłby w stanie opłacić należności osób ubezpieczonych, będących równocześnie płatnikami składek, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla niego i jego rodziny.
W tym miejscu warto zauważyć, iż warunkiem umorzenia zaległości na podstawie § 3 rozporządzenia z 2003r. jest wykazanie przez wnioskodawcę, że ich opłacenie pociągnęłoby za sobą zbyt ciężkie skutki dla jego rodziny. Prawidłowe postępowanie, prowadzone na skutek złożenia wniosku o umorzenie, powinno więc zmierzać do ustalenia czy w sprawie występuje całkowita nieściągalność zaległości, lub czy pomimo jej braku istnieją inne okoliczności uzasadniające umorzenia wskazane w rozporządzeniu z 2003r.
W rozpatrywanej sprawie Prezes ZUS skoncentrował się wyłącznie, na niektórych elementach stanu faktycznego zmierzając do udowodnienia, iż w sprawie brak jest przesłanki całkowitej nieściągalności. W tym zakresie wskazano na fakt posiadania przez skarżącego nieruchomości. W zaskarżonej decyzji brak jednak jakiegokolwiek odniesienia się do przesłanek umorzenia wskazanych w rozporządzeniu z 2003r. W szczególności nie przedstawiono analizy sytuacji materialnej i osobistej wnioskodawcy. Stwierdzenie, iż "organ rentowy, wydając decyzję o ulgowej spłacie zobowiązań bierze pod uwagę sytuację materialną i życiową dłużnika i tylko w nadzwyczajnych przypadkach może dokonać umorzenia całości zadłużenie", nie może zostać uznane, zdaniem Sądu, za prawidłowe uzasadnienie braku przesłanek uzasadniających umorzenie, mimo nie stwierdzenia całkowitej nieściągalności. Wręcz przeciwnie ograniczenie się przez organ administracyjny (Prezesa ZUS) do powyższego stwierdzenia, dowodzi braku przeprowadzenie postępowania w innym zakresie niż brak całkowitej nieściągalności składek, oraz braku analizy przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzenia z 2003r. Organ administracyjny natomiast, nawet w sytuacji, gdy zapadło orzeczenie sądu powszechnego, nakreślające zakres prowadzonego postępowania, ma obowiązek wziąć pod uwagę przesłanki materialnoprawne i procesowe. wynikające z przepisów obowiązujących, w chwili wydawania zaskarżonej decyzji, mimo iż w wyroku sądu powszechnego nie ma stwierdzeń tych kwestii dotyczących. Analizę przesłanek, które doprowadziły organ do rozstrzygnięcia sprawy w sposób zawarty w sentencji, należy zawrzeć w uzasadnieniu decyzji, w formie, którą prawo na tą okoliczność przewidziało (art. 7 K.p.a. w związku z art. 107 § 1 i 3 K.p.a. w związku z art. 77 K.p.a.). Podmiot, do którego adresowana jest decyzja, ma prawo wiedzieć, jakimi przesłankami kierował się organ, który wydawał zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie (art. 11 K.p.a.). W związku z tym należy w uzasadnieniu przedstawić informacje o przeprowadzeniu analizy i wnioskach, do jakich ona doprowadziła. W zaskarżonej decyzji ww. elementów zabrakło, choć zadaniem organu w niniejszej sprawie dokładnie i wszechstronnie wyjaśniono wszystkie okoliczności, które mogłyby mieć znaczenie dla końcowego rozstrzygnięcia.
Za niedopuszczalne uznać należy również stwierdzenie Prezesa ZUS, iż do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie załączył nowych istotnych dokumentów potwierdzających sytuację materialną i finansową jego rodziny. W tym zakresie Sąd stwierdza, iż to na organie, zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a., spoczywa obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego. Jeżeli Prezes ZUS uznawał, iż materiał dowodowy jest niewystarczający powinien wezwać stronę do jego uzupełnienia, np. przez złożenie odpowiednich wyjaśnień. Dopiero w przypadku braku reakcji na takie wezwanie organ mógłby powoływać się na brak dowodów potwierdzających powoływane przez skarżącego okoliczności.
Sąd stwierdza dodatkowo, że organ rentowy w trakcie postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji, na co prawidłowo zwróciła uwagę strona w skardze, ani nie wzywał do przedłożenia stosownej dokumentacji, ani - wbrew dyspozycji art. 10 § 1 K.p.a., który wyraża ogólną zasadę czynnego udziału strony w każdym stadium postępowania – nie umożliwił stronie wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów i materiałów. Powyższy przepis nakłada natomiast na organy administracji publicznej obowiązek zapewnienia stronom czynnego udział w każdym stadium postępowania, a przede wszystkim przed wydaniem zaskarżonej decyzji, na mocy której organ administracyjny ma możliwość naprawić wszelkie wadliwości, których dopuścił się organ pierwszej instancji. Wyznaczenie stronie odpowiedniego terminu do zapoznania się i wypowiedzenia w sprawie zebranego materiału dowodowego jest o tyle istotne, że stosownie do art. 81 K.p.a., normującego przebieg prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego, okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możność wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Zaznaczyć przy tym należy, iż w sprawie brak było okoliczności wyłączających obowiązek z art. 10 § 1 K.p.a., gdyż w aktach sprawy nie utrwalono, stosownie do treści art. 10 § 3 K.p.a., w drodze adnotacji, przyczyny odstąpienia od zastosowania tego przepisu, tzn. gdy załatwienie sprawy nie cierpi zwłoki ze względu na niebezpieczeństwo dla życia lub zdrowia albo ze względu na grożącą niepowetowaną szkodę materialną. Tym samym nie można twierdzić, że zaszła okoliczność wymieniona w § 2 art. 10 K.p.a.
Uchybienia przepisom powyższym wiążą się więc z naruszeniem zasady czynnego udziału strony w postępowaniu, wyrażonej w art. 10 K.p.a. i czyni postępowanie prowadzone przed Prezesem ZUS wadliwym. Sąd stwierdza ponadto, że umożliwienie stronie wypowiedzenia się co do zebranego w sprawie materiału dowodowego mogłoby doprowadzić do uzyskania przez Prezesa ZUS informacji koniecznych do przeprowadzenia prawidłowej analizy sytuacji materialnej i osobistej strony. Organ mógłby w szczególności uzyskać informacje o okolicznościach stanowiących przesłanki, bądź brak przesłanek do umorzenia zaległych składek, o których mowa w § 3 rozporządzeniu z 2003r.
Za niewystarczające z punktu widzenia prawidłowości wskazania podstawy prawnej Sąd uznał też zamieszczenie w zaskarżonej decyzji, oprócz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., jedynie art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Należało również powołać art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 rozporządzenia z 2003r.
Sąd wyjaśnia jednocześnie, że uznając, iż zakres postępowania odwoławczego (w tym treść art. 138 K.p.a.) umożliwia organowi drugiej instancji wyeliminowanie błędów popełnionych przez organ pierwszej instancji, uchylił wyłącznie decyzję organu odwoławczego, umożliwiając tym samym wydanie rozstrzygnięcia zgodnego z prawem.
Mając na uwadze powyższe okoliczności, zasadne było, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a., wyeliminowane z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji (punkt pierwszy sentencji).
Rozstrzygniecie z punktu drugiego ma swoje uzasadnienie w dyspozycji art. 152 P.p.s.a.
O zwrocie kosztów postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 P.p.s.a. Co prawda skarżący był zwolniony z ponoszenia kosztów sądowych na mocy art. 239 pkt 1 lit. e), jednakże na rozprawie okazał Sądowi bilet autobusowy na przejazd z miejsca zamieszkania do siedziby Sądu. Zgodnie natomiast z art. 205 § 1 P.p.s.a. koszty przejazdu strony do siedziby Sądu zaliczane są do niezbędnych kosztów postępowania, zasądzanych od organu administracji w przypadku uwzględnienia skargi.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło