II SA/Rz 124/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Józefczyk /spr./ Sędziowie NSA Anna Lechowska NSA Stanisław Śliwa Protokolant: sekr. sądowy Ann Mazurek-Ferenc po rozpoznaniu w dniu 21 marca 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi H. i W. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] w przedmiocie stosunków wodnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy z dnia [...] września 2004 r. Nr [...]. II SA/Rz 124/05 U Z A S A D N I E N I E Decyzją z dnia [...] listopada 2004 r. Nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpatrzeniu odwołania W. G. od decyzji Wójta Gminy z dnia [...] września 2004 r. Nr [...] orzekającej o utrzymaniu zbiornika wodnego na działce nr 426 w Z., należącego do W. i H. B. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia powołując jako podstawę prawną przepis art. 138 § 2 k.p.a. Jak wynika z akt administracyjnych Wójt Gminy orzekł o utrzymaniu zbiornika wodnego na działce nr 426 w Z. należącego do W. i H. B., ponieważ nie doszło do naruszenia przepisu art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne /Dz. U. Nr 115, poz. 1229/. W odwołaniu od tej decyzji W. G. naprowadził, iż ustalenia organu I instancji nie są poparte zebranym materiałem dowodowym. Jego zdaniem należało zasięgnąć opinii biegłego ds. stosunków wodnych powołanego przez orzekający organ. W decyzji nie wyjaśniono również dlaczego pominięto argumentację odwołującego "iż powodem podtapiania nieruchomości są groble otaczające staw, powodujące przekierowania wód" – jak pisze W. G. Organ pominął także fakt, że zastrzeżenia do kierunku spływu wód zgłosili także inni sąsiedzi i nie zostali przesłuchani w charakterze świadków, a to: H. C. oraz E. i M. W. Dodatkowo odwołujący naprowadził, iż nie może mieć związku z tą sprawą stan rowu przebiegającego przez jego nieruchomość ponieważ położony jest poniżej grobli i nie jest prawdą, aby był zanieczyszczony. W odwołaniu W. G. domaga się, aby organ administracji zakazał p.p. B. naruszania jego praw i nakazał im przywrócenie poprzedniego stanu wód na gruncie przez zasypanie stawu. Organ odwoławczy wydał decyzję kasacyjną w oparciu o przepis art. 138 § 2 k.p.a. W uzasadnieniu naprowadził, iż podstawą decyzji pierwszoinstancyjnej był przepis art. 29 ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne /Dz. U. Nr 115, poz. 1229, ze zm./. Obejmuje on sytuacje, gdy właściciel gruntu zmienia stan wody na gruncie, a zmiana ta powoduje szkody dla gruntów sąsiednich. Wszelka niekorzystna zmiana podlega kontroli powołanych do tego organów administracji państwowej i do ich obowiązków należy rozstrzyganie, czy zaistniała sytuacja wyczerpuje znamiona objęte przepisem art. 29 cyt. ustawy. Właściciel gruntu – o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej – nie może: 1st. zmieniać stanu wody na gruncie, a zwłaszcza kierunku odpływu znajdującej się na jego gruncie wody opadowej, ani kierunku odpływu ze źródeł ze szkodą dla gruntów sąsiednich, 2nd. odprowadzać wód ze ścieków na grunty sąsiednie – przepis art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy. Jeżeli zaś spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta może w drodze decyzji nakazać właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających powstawaniu szkody – przepis art. 29 ust. 3 ustawy. Z treści przepisu wynika, że niedozwolona zmiana może polegać na zmianie kierunku wód opadowych oraz kierunku odpływu wód ze źródeł, ale zawsze powinna wywoływać szkodę na gruntach sąsiednich. Pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem na grunty sąsiednie musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Dokonanie zmian stanu wody na gruncie nie wywołujące opisanych wyżej skutków wyklucza możliwość zastosowania przepisów art. 29 cyt. ustawy. Wynika to z ogólnej zasady prawa, polegającej na możliwości wykonywania prawa bez szkodliwego uszczerbku dla innych osób. W każdym przypadku organ musi ustalić, czy istnieje, a jeżeli tak, to jakiego rodzaju, szkodliwe oddziaływanie na nieruchomości sąsiadujące, będące następstwem zmian. Zdaniem organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie ustalenia wymaga, iż szkody powstałe na działce sąsiedniej mają związek ze stawem i groblą wybudowanych przez p.p. B. Podnoszone okoliczności, iż szkody powstają z powodu niekonserwowania rowu na działce W. G. jest niewystarczająca, aby przyjąć, iż związek przyczynowo-skutkowy został wykazany. Poza tym organ I instancji nie skorzystał z możliwości przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego posiadającego wiadomości specjalne w sprawie stosunków wodnych – art. 84 k.p.a. Zatem konieczność uzupełnienia postępowania o przeprowadzenie tych dowodów uzasadnia wydanie decyzji kasacyjnej. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożyli H. i W. B. wnosząc o jej uchylenie. W motywach skargi naprowadzili, iż zbiornik nie zalewa sąsiedniej działki, a zarzuty strony przeciwnej są bezpodstawne. Podtopienia, które miały miejsce w 2002 r. spowodowane były powodzią, a później już nigdy się nie powtórzyły. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z przyczyn wywiedzionych w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, chociaż z innych względów niż podnoszą skarżący. Rozpoznając skargę Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną /art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm./. Bezspornym jest, iż w kwietniu 2003 r. W. G. skierował do Starostwa Powiatowego w S. pismo w sprawie wybudowania na sąsiedniej działce przez H. i W. B. ogroblowanego stawu, który jest przyczyną podtopień jego działki na skutek "przekierowania wód". Staw o wymiarach 26x28 m wybudowano bez pozwolenia wodno-prawnego jesienią 2002 r. i do chwili obecnej hodowane są w nim ryby. Zatem nie budzi wątpliwości, iż materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia winna stanowić ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne /Dz. U. Nr 115, poz. 1229, ze zm./. Przepis art. 9 cytowanej ustawy będący tzw. "słowniczkiem", definiuje m. in. pojęcie "urządzeń wodnych – rozumie się przez to urządzenia służące kształtowaniu zasobów wodnych oraz korzystaniu z nich, a w szczególności: stawy" – przepis art. 9 pkt 1 c ustawy. W dalszej kolejności ustawa przewiduje, iż na wykonanie urządzeń wodnych wymagane jest pozwolenie wodno-prawne – art. 122 ust. 1 pkt 3 ustawy, a organem właściwym jest starosta wykonujący to zadanie jako zadanie z zakresu administracji rządowej – art. 140 ust. 1 ustawy. Wobec takiego brzmienia przepisów w pierwszej kolejności starosta winien dać odpowiedź na pytanie co to jest za staw, który wybudowali skarżący. W aktach znajduje się informacja iż na zebraniu prowadzonym na wniosek Wójta Gminy w Z. w dniu [...] kwietnia 2003 r. obecny był również Starosta, wówczas zobowiązano inwestorów do uzyskania w zakreślonym terminie pozwolenia wodno-prawnego. Skarżący złożyli taki wniosek o wydanie pozwolenia wodno-prawnego dołączając sporządzony uprzednio operat wodno-prawny, lecz postępowanie zostało zawieszone w oczekiwaniu na rozstrzygniecie przez Sąd w przedmiocie naruszenia stosunków wodnych na podstawie art. 29 prawa wodnego. Udzielanie odpowiedzi na pytanie, czy przedmiotowy staw jest urządzeniem wodnym w rozumieniu ustawy jest warunkiem sine qua non do rozstrzygnięcia w tej sprawie. Jeżeli w wyniku przeprowadzonego postępowania administracyjnego prowadzący postępowanie starosta ustali, iż przedmiotowy staw nie jest urządzeniem wodnym, wówczas postępowanie staje się bezprzedmiotowe i należy je umorzyć. Wobec takiego rozstrzygnięcia możliwe jest dalsze prowadzenie postępowania przez Wójta Gminy pod katem naruszenia przepisów art. 29 ustawy, który jest przepisem szczególnym. Analiza przepisów ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. – Prawo wodne /Dz. U. Nr 115, poz. 1229, ze zm./ zwłaszcza w kontekście Działu II pt.: "Korzystanie z wód /art. 31-37/, i Działu VI rozdział 4 pt.: "Pozwolenia wodnoprawne" /art. 122-141/ nie pozwala na przyjęcie, iż pojęcie "urządzeń wodnych" rozumiane jest szeroko. Ustawodawca rozróżnia korzystanie z wód powszechne, zwykłe i szczególne, definiując każde z nich oddzielnie. Powszechne korzystanie z wód służy do zaspokajania potrzeb osobistych, gospodarstwa domowego lub rolnego, bez stosowania specjalnych urządzeń technicznych, a także do wypoczynku, uprawiania turystyki, sportów wodnych, amatorskiego połowu ryb /art. 34 ust. 2 ustawy/. Obejmuje ono również korzystanie z wód mające na celu zaspokojenie potrzeb każdego gospodarstwa rolnego, jeżeli pobieranie wody jest dokonywane bez specjalnych urządzeń technicznych bez względu na wielkość poboru. Powszechne korzystanie z wody jest wyłączone, gdy dotyczy wydobywania kamieni, żwiru, piasku oraz innych materiałów /.../ oraz wycinania roślin z wód lub brzegu, wydobywania kamienia i żwiru z potoków górskich – wówczas wymaga uzyskania pozwolenia wodnoprawnego /art. 122 ust. 2 pkt 3 ustawy/. Jednakże, gdy wydobywanie tych materiałów oraz wycinanie roślin ma służyć utrzymaniu wód szlaków żeglownych /.../ pozwolenie wodnoprawne nie jest wymagane /art. 124 pkt 3 ustawy/. Jak wynika z protokołu rozprawy inwestorzy wykonując przedmiotowy staw mieli na uwadze przede wszystkim osuszenie działki nr ew. 429, która była podmokła, zarośnięta szuwarami i leżała odłogiem. Poza tym skarżący hodują ryby na własny użytek nie prowadząc działalności gospodarczej. W decyzji objętej skargą organ wywodzi, iż zachodzi konieczność skasowania rozstrzygnięcia organu I instancji, albowiem nie wykazano, czy zachodzą przesłanki z art. 29 cyt. ustawy, a zatem czy doszło do naruszenia stosunków wodnych. Zdaniem Sądu w sprawie będącej przedmiotem rozpoznania doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego. Wobec faktu, że zaskarżona decyzja dotyczy ogroblowanego stawu p.p. B., a "staw" w rozumieniu przepisów ustawy prawo wodne jest "urządzeniem wodnym" właściwy organ prowadząc ponownie postępowanie w pierwszej kolejności winien dać odpowiedź czy przedmiotowy staw jest "urządzeniem wodnym" w rozumieniu przepisów ustawy. W zależności od jego wyników postępowanie o wydanie pozwolenia wodno-prawnego zakończone będzie rozstrzygnięciem merytorycznym bądź zostanie umorzone. Wówczas może być prowadzone postępowanie administracyjne w zakresie naruszenia stosunków wodnych. Organ prowadząc ponownie postępowanie, dokona ustaleń zgodnie z wytycznymi tegoż uzasadnienia. Zgodnie z art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm./ w przypadku uwzględnienia skargi stronie przysługuje zwrot kosztów postępowania sądowego. Strona traci uprawnienie do zwrotu kosztów postępowania, jeżeli najpóźniej przed zamknięciem rozprawy nie złoży takiego wniosku /przepis art. 210 § 1 cyt. ustawy/. Skarżący wezwani do uzupełnienia braków skargi zostali prawidłowo pouczeni o konieczności złożenia takiego wniosku /k. 12 akt sądowych/. Wobec niezłożenia takiego wniosku uprawnienie ich do zwrotu kosztów wygasło. Z tych względów na zasadzie przepisów art. 145 § 1 pkt 1a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1270, ze zm./ Sąd uchylił decyzje organów obu instancji.