II FSK 1103/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jan Rudowski, Sędzia NSA Jerzy Rypina (spr.), Sędzia NSA Anna Maria Świderska, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 10 października 2007 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej S. T. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 4 kwietnia 2006 r. sygn. akt I SA/Po 571/04 w sprawie ze skargi S. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 23 marca 2004 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2003 r. oddala skargę kasacyjną. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 4 kwietnia 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę S.T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 23 marca 2004 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2003 r. W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji stwierdził, iż S.T. jest podatnikiem podatku od nieruchomości za 2003 r. ustalonego od nieruchomości położonej w R., w skład której wchodzą działki oznaczone numerami geodezyjnymi 953/8, 954/8 o łącznej powierzchni 6801 m2 wraz z budynkami usytuowanymi na ich powierzchni. Sąd wyjaśnił nadto, iż z dowodów zgromadzonych w toku postępowania podatkowego wynika, że Minister Gospodarki, po przeprowadzeniu postępowania wszczętego na wniosek S.T. i K. T., decyzją z dnia 17 września 1999 r. stwierdził nieważność zarządzeń i orzeczeń Ministra Przemysłu Lekkiego i Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z lat pięćdziesiątych, czyli decyzji nacjonalizacyjnych, na mocy których przejęto na własność Skarbu Państwa przedsiębiorstwo "S.T. – Fabryka ...". Powyższa decyzja, stwierdzająca nieważność aktów prawnych wydanych w latach pięćdziesiątych, wywarła skutek z mocą wsteczną, tj. ex tunc. W związku z tym należy stwierdzić, że decyzje nacjonalizacyjne nie wywołały żadnych skutków prawnych, a zatem nie mogły stanowić podstawy prawnej przeniesienia prawa własności na inny podmiot. Z powyższych ustaleń wynika zatem, że właścicielami spornej nieruchomości są spadkobiercy A.T., której przysługiwało prawo własności nieruchomości w momencie wydania aktów nacjonalizacyjnych w latach pięćdziesiątych. Z dowodów zgromadzonych w toku postępowania przez organy podatkowe wynika, że obecnie spadkobiercami tymi, w związku z postanowieniem Sądu Rejonowego w R. I Wydział Cywilny z dnia 30 listopada 1990 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po A.T., z dnia 8 kwietnia 1992 r. o zmianie wymienionego wyżej postanowienia, z dnia 22 kwietnia o stwierdzeniu nabycia spadku po I. T. i postanowieniem Sądu Rejonowego w O. I Wydział Cywilny z dnia 16 kwietnia 1999 r. o stwierdzeniu nabycia spadku po K. T. są S. T. i M. T. W ocenie Sądu, świetle opisanych powyżej okoliczności wątpliwości nie może budzić stan prawny nieruchomości będących przedmiotem opodatkowania. Należy również stwierdzić, że wątpliwości nie budzi również powierzchnia tych nieruchomości, gdyż zgodnie z ze spisanym w dniu 20 grudnia 2002 r. protokołem zdawczo-odbiorczym S. M. S.A. z siedzibą w S. przekazały S. T. i M.i T. grunty o powierzchni 6801 m2, składające się z działek oznaczonych geodezyjnie nr 953/8 (pow. 6573 m2) i nr 954/8 (pow. 228 m2) wraz z posadowionymi na nich budynkami. Zarówno zatem powierzchnia gruntów, jak powierzchnia usytuowanych na nich budynków została precyzyjnie oznaczona. Odnosząc się natomiast do podniesionego przez skarżącego zarzutu niezasadności opodatkowania w związku z nieujawnieniem stanu prawnego nieruchomości w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości, podkreślił, że zarzut ten nie znajduje uzasadnienia w świetle obowiązujących przepisów prawnych. W polskim systemie prawnym przyjęto bowiem zasadę deklaratoryjnego charakteru wpisu do księgi wieczystej. Oznacza to, że brak wpisu do księgi wieczystej nie pozbawia właściciela nieruchomości tytułu prawnego do nieruchomości. Dokonanie wpisu ujawnia jedynie dokonaną zmianę stanu prawnego, natomiast dokonanie wpisu nie jest tożsame z przeniesieniem prawa własności nieruchomości lub dokonaniem jakiejkolwiek zmiany stanu prawnego nieruchomości. Samo dokonanie wpisu nie przesądza zatem zmiany stanu prawnego nieruchomości. Podkreślił, że ujawnienie prawa w księdze nieczystej ma istotne znaczenie prawne, gdyż z dokonaniem wpisu do księgi wieczystej wiąże się szereg domniemań, m.in. domniemanie prawdziwości wpisu, zgodnie z którym domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Nie oznacza to jednak, że domniemanie takie nie może być wzruszone. Może tego dokonać w szczególności nabywca prawa własności do nieruchomości, w interesie którego leży ujawnienie nowego stanu prawnego. W ocenie Sądu I instancji, w świetle zgromadzonych w toku postępowania dowodów nie znajduje także uzasadnienia zarzut podniesiony w skardze, iż to gmina jest posiadaczem samoistnym części nieruchomości. W piśmie z dnia 2 lutego 2006 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L., odnosząc się do wezwania Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, oświadczyło, że Gmina R. nigdy nie dysponowała nieruchomościami stanowiącymi własność S.T. i M. T., nigdy nie była posiadaczem tych nieruchomości i nie czerpała z nich pożytków. Stanowisko skarżącego, jakoby było inaczej nie znajduje natomiast uzasadnienia w materiale dowodowym zgromadzonym w toku postępowania. Skarżący sformułował swój zarzut w sposób bardzo ogólny, nie określił w szczególności precyzyjnie, jakie konkretnie grunty lub budynki były użytkowane przez gminę R. i z których gmina czerpała pożytki. Skarżący nie przedstawił na tę okoliczność żadnego dowodu w toku postępowania podatkowego, ani też nie wnosił o przeprowadzenie dowodu przez organ podatkowy, który potwierdzałby zasadność podniesionego zarzutu. Ogólnikowość postawionego zarzutu może budzić wątpliwości także ze względu na fakt, że skarżący zapoznał się ze składnikami przejmowanej nieruchomości, co wynika z protokołu zdawczo-odbiorcze spisanego w dniu 20 grudnia 2002 r., należy więc sądzić, że posiadał dotyczącego tego, jakie grunty i budynki stanowią przedmiot jego własności. W skardze kasacyjnej S.T. zaskarżył wyrok w całości i zarzucił mu: – naruszenie prawa materialnego art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece poprzez nieuzasadnione uznanie, że właścicielem w rozumieniu art. 3 ust. 1 pkt 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych jest skarżący S.T., w sytuacji gdy stosownie do domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym prawa jawnego z księgi wieczystej ustanowionego w art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, właścicielem nieruchomości jest osoba wpisana w księdze wieczystej jako właściciel. Jednocześnie domniemanie oparte o art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych nie zostało skutecznie obalone, nie może zostać obalone przez Sąd z inicjatywy samego Sądu, jeżeli z inicjatywą obalenia tego domniemania nie wystąpi osoba mająca w tym interes prawny. Powołując się na przywołaną podstawę skargi kasacyjnej, wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej jej autor twierdzi, że dla nałożenia na skarżącego obowiązku podatkowego koniecznym jest przypisanie mu przymiotu właściciela. Rozstrzygnięcie tej kwestii może nastąpić wyłącznie na tle prawa cywilnego, co w świetle treści uzasadnienia wyroku nie budzi wątpliwości również WSA. Dla przypisania skarżącemu prawa własności opodatkowanej nieruchomości koniecznym jest obalenie domniemania zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym. W księdze wieczystej skarżący nie figuruje bowiem jako właściciel. W niniejszej sprawie nie doszło do obalenia tego domniemania, albowiem z taką inicjatywą w żadnym procesie nie wystąpił podmiot mający w tym interes prawny. Z kolei Wojewódzki Sąd Administracyjny, a tym bardziej organy administracji publicznej nie mogą z własnej inicjatywy dokonywać obalenia domniemania prawnego z ksiąg wieczystych. Tym samym skarżącego nie można uznać za właściciela nieruchomości. Organy i sądy administracyjne, a także powszechne związane są domniemaniem z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Na S.T. nie można nałożyć obowiązku podatkowego na podstawie ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 3 ustawy o podatkach i opłatach lokalnych podatnikami podatku od nieruchomości były od dnia 1 stycznia 2003 r. osoby fizyczne, osoby prawne, jednostki organizacyjne, w tym spółki nieposiadające osobowości prawnej będące: właścicielami nieruchomości lub gruntów, posiadaczami samoistnymi, użytkownikami wieczystymi nieruchomości i obiektów budowlanych nie złączonych trwale z gruntem oraz posiadaczami nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa i jednostki samorządu terytorialnego, jeśli ich posiadanie wynika z umowy zawartej z właścicielem lub Agencją Własności Rolnej Skarbu Państwa. Właściciel nieruchomości lub obiektów budowlanych tylko wtedy nie jest podatnikiem podatku od nieruchomości, gdy przedmiot opodatkowania znajduje się w posiadaniu samoistnym (art. 3 ust. 1 pkt 1 cyt. ustawy). W rozpoznawanej sprawie właścicielami przedmiotowej nieruchomości na podstawie orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku po K. T. są: S.T. i M.T. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 20 grudnia 2002 r. nieruchomości będące przedmiotem opodatkowania zostały przekazane przez dotychczasowego posiadacza, tj. S. M. S.A., S.T. i M.T.. Dokonanie wpisu do księgi wieczystej nie jest konstytutywne, a więc nie stanowi o nabyciu prawa własności. Z dokonaniem wpisu wiąże się szereg domniemań, natomiast nie przesądza on o zmianie stanu prawnego nieruchomości. Wobec tego podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego przez przypisanie właścicielowi nieruchomości niewpisanemu do księgi wieczystej podmiotowości w podatku od nieruchomości należy uznać za oczywiście bezzasadny. To właśnie w interesie właściciela nieruchomości leży dokonanie wpisu do księgi wieczystej zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym w celu jego ujawnienia. Gdyby przyjąć lansowaną przez autora skargi kasacyjnej tezę, to faktycznie każdy nabywca nieruchomości miałby interes w niedokonywaniu wpisu w księdze wieczystej ujawniającego nowy stan prawny, gdyż w ten sposób unikałby płacenia podatku od nieruchomości. Oczywiście taka teza jest z gruntu nieuprawniona i pozbawiona prawnego uzasadnienia. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 184 ustawy − Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.