IV SA/Wa 57/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jarosław Stopczyński (spr.), Sędziowie asesor WSA Aneta Opyrchał,, asesor WSA Anna Szymańska, Protokolant Andrzej Malinowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi B. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję. 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz B. L. kwotę 200 (dwieście) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. IV SA/Wa 57/06 UZASADNIENIE Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1996 r. ([...]) odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949 r. ([...]) mocą którego uznano, że nieruchomość ziemska "T." położona w byłym powiecie [...] stanowiąca własność A. P. w obszarze ogólnym 67,1846 ha w tym 58,7810 ha użytków rolnych przeszła na własność Skarbu Państwa zgodnie z art. 2 ust. 1 pkt. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, że uwzględnione zostały w toku postępowania argumenty przedstawione we wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy jak i ocena prawna wyrażona w uzasadnieniach dwóch wyroków NSA wydanych w dniach 3 listopada 2000 r. (IV SA 1343/00), oraz 11 lutego 2004 r. (IV SA 1343/02). Podkreślono, iż we wcześniejszych dokumentach dotyczących spornej nieruchomości podawane były różne powierzchnie obszaru użytków rolnych, jednakże wyłącznie z tego względu, że różnie oceniono charakter terenów torfowych. Organ naczelny (Minister Rolnictwa i Reform Rolnych) na podstawie komisyjnego zbadania sprawy na gruncie z udziałem swojego przedstawiciela stwierdził, że obszar 11,12 ha gruntów torfowych stanowią łąki, co w sumie dało powierzchnię użytków rolnych 58,78 ha w ogólnym obszarze majątku "T.". Wykonując wytyczne sądu organ zlecił biegłemu geodecie wykonanie ekspertyzy prawno - geodezyjnej wszystkich użytków rolnych całej nieruchomości ze szczególnym uwzględnieniem spornego obszaru. Biegły dla zobrazowania zmian sposobu, użytkowania, oraz ustalenia rodzaju użytków dokonał badań terenowych i ściśle określił zasięg występowania pokładów torfu, głębokości profili glebowych i poziomu wód gruntowych dokonując 15 - tu odkrywek glebowych i w oparciu o te badania zakwalifikował poszczególne wydzielenia do odpowiednich użytków gruntowych. Zdaniem organu ekspertyza biegłego została sporządzona profesjonalnie przy wykorzystaniu wszystkich dostępnych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy. Potwierdziła ona w sposób nie budzący wątpliwości, że powierzchnia użytków rolnych majątku ziemskiego "T." w dniu wejścia w życie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej przekraczała 50 ha. Stanowiły ją: grunty orne - 34,1281 ha, łąki - 17,8874 ha, pastwiska - 5,7285 ha, sad owocowy - 1,9520 ha Łącznie było to 59,6960 ha. Opinia biegłego całkowicie podważyła ustalenia dotyczące powierzchni użytków rolnych z lat 1946-48. W szczególności podważyła niesłuszne zaliczenie w opiniach z lat wcześniejszych (1946 48) łąk torfowych do grupy nieużytków, podczas gdy w rzeczywistości grunty o podłożu torfowym stanowiły bardzo dobrej jakości łąki. Organ zwrócił uwagę i na to, że torfy jako kategoria użytków rolnych nigdy w ewidencji gruntów nie występowała, gdyż określenie to charakteryzuje podłoże gruntowe, a nie sposób użytkowania wierzchniej warstwy gruntów. Użytkami rolnymi śą bowiem jedynie: grunty orne, łąki, pastwiska i sady bez określenia na jakim rodzaju gruntu występują. Wyodrębnienie przez geodetą w roku 1946 pewnych obszarów z majątku "T." jako torfów było więc błędne, gdyż nie określało jakie użytki gruntowe na tych torfach występują. Zdaniem organu powyższe okoliczności przemawiają za tym, że orzeczenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949 r. oraz decyzja Ministra Rolnictwa i Gospodarki Żywnościowej z dnia [...] września 1996 r. były prawidłowe. W skardze na powyższą decyzję strona zarzuciła organowi naruszenia prawa, albowiem w jej ocenie nieruchomość ziemska pod nazwą "T." nie podpadała pod przepisy dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W obszernym uzasadnieniu skargi skarżący przywołuje szereg faktów i argumentów natury historycznej i politycznej, które jego zdaniem legły u podstaw bezprawnego objęcia nieruchomości dekretu z dnia 6 września 1944 r. Wskazuje, także na to jakie dowody powinny zostać przez organ zdyskwalifikowane i dlaczego, a jakie powinny być podstawą rozstrzygnięcia sprawy. W konkluzji skargi zawarty jest wniosek o wydanie wyroku stwierdzającego, że sporna nieruchomość została przejęta na cele reformy rolnej z rażącym naruszeniem prawa powodującym konieczność przyznania stronie skarżącej stosownego odszkodowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko. Sąd zważył, co następuje: Niezależnie od argumentów przytoczonych w skardze zaskarżona decyzja podlega uchyleniu. Stosownie do art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) Sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Podstawowym kryterium kontroli jest bowiem zgodność zaskarżonego aktu z prawem. Badając legalność zaskarżonej decyzji w przedmiotowej sprawie stwierdzić należy, iż zapadła ona z obrazą artykułu 153 ppsa. Wypada bowiem zauważyć, iż w przedmiotowej sprawie decyzje organów administracji były już uchylane przez Sąd dwukrotnie (sprawy IV SA 1343/00, oraz IV SA 3034/02). W wyroku z dnia 11 lutego 2004 r. jaki zapadł w drugiej z w/w spraw, a mówiąc bardziej precyzyjnie w jego uzasadnieniu zawarte zostały jasne i precyzyjne wskazówki co do dalszego toku postępowania. Owe wskazówki jak również sugerowana bardzo wyraźnie ocena prawna jakiej organ powinien dokonać były dla niego wiążące co nie może budzić wątpliwości ze względu na treść przywołanego wyżej przepisu art. 153 ppsa. Otóż stanowi on, że właśnie ta ocena jak i wskazania co dalszego toku postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie ten Sąd oraz organ którego działania było przedmiotem zaskarżenia. Odnosząc powyższe uwagi z jednej strony do treści wytycznych zawartych w uzasadnieniu wyroku jaki zapadł w sprawie IV SA3034/02, z drugiej zaś do treści zaskarżonej decyzji, oraz jej uzasadnienia stwierdzić należy, iż wytyczne te zostały zinterpretowane błędnie. Organ skupił się bowiem na przeprowadzeniu dowodu z opinii biegłego, a treść tej opinii uznał za podstawę swojego rozstrzygnięcia abstrahując zupełnie od oceny prawnej dokonanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, a dotyczącej orzeczenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia [...] stycznia 1949r. Otóż Sąd ten stwierdził, że najistotniejszą dla rozstrzygnięcia sprawy jest odpowiedź na pytanie czy Minister Rolnictwa i Reform Rolnych uchylając orzeczenie Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w L. z dnia [...] maja 1946 r. dokonał oceny prawidłowości tego orzeczenia pod względem zastosowanego trybu postępowania. W wywodach znajdujących się na stronie 2 i 3 uzasadnienia przedstawił jasną i logiczną argumentację, która zawiera odpowiedź na to pytanie. Odpowiedź ta jest dla organu wiążąca. W tym miejscu wypada przypomnieć, iż zdaniem WSA orzeczenie z dnia [...] stycznia 1949 r. wprawdzie na pierwszym miejscu powoływało jako jego podstawę prawną przepis prawa materialnego (art. 2 ust.1 pkt 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej), to jednak równie jednoznacznie jako podstawę procesową orzekania wskazywało art. 101 lit b rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z 1928 roku. Powołany przepis odnosił się do trybu postępowania nieważnościowego, a w punkcie b określał jako jedną z przesłanek nieważności decyzji to, iż została wydana bez jakiejkolwiek podstawy prawnej. Oznacza to, iż w orzeczeniu z dnia [...] stycznia 1949 r. powołano się na przesłankę według, której jako nieważną uchyla się decyzję wydaną bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, mimo tego że w konkluzji tego orzeczenia stwierdza się iż poprzedzające go orzeczenie z dnia [...] maja 1946 r. zostało wydane wbrew przepisowi art. 2 ust. 1 pkt 1 dekretu o reformie rolnej. Już choćby pobieżna analiza treści orzeczenia z dnia [...] stycznia 1949 r. prowadzi do wniosku, iż mamy do czynienia z jego wewnętrzną sprzecznością. Nie można bowiem z jednej strony twierdzić, że orzeczenie zostało wydane bez jakiejkolwiek podstawy prawnej, z drugiej zaś uznawać, że wydano je wbrew przepisowi art. 2 ust 1 pkt 1 dekretu. Tenże przepis (art. 2 ust. 1 pkt. 1) był bowiem w istocie powołaną podstawą prawną rozstrzygnięcia, z tym tylko, że zdaniem Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych błędnie zinterpretowaną. W konkluzji swoich rozważań dotyczących orzeczenia z dnia [...] stycznia 1949 r. WSA stwierdza, że jako podstawa procesowa jego wydania nie mógł być powołany przepis art. 101 lit. b rozporządzenia Prezydenta Rzeczpospolitej z dnia 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym. Wnioski z takiej konstatacji są oczywiste. Uwagi Sądu dotyczące opinii biegłego miały w kontekście powyższych rozważań znacznie drugorzędne. Opinia ta nie mogła bowiem stanowić istotnej przeciwwagi dla ewidentnego naruszenia prawa procesowego jakiego dopuścił się organ wydając orzeczenie z dnia [...] stycznia 1949 r. i to bez względu na jej treść. Ponieważ Sąd bada jedynie legalność zaskarżonej decyzji, co oznacza iż nie wydaje orzeczeń o charakterze reformatoryjnym, przeto nie było możliwe uwzględnienie wniosku skarżącego w którym domagała się on stwierdzenia przez Sąd, że sporna nieruchomość została przejęta na cele reformy rolnej z rażącym naruszeniem prawa powodującym konieczność przyznania stronie skarżącej stosownego odszkodowania. Na koniec wypada raz jeszcze przypomnieć, że ocena prawna i wskazana co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu Sądu wiążą w sprawie nie tylko ten Sąd, ale i organy których działanie było przedmiotem zaskarżenia (art. 153 ppsa). Podstawą rozstrzygnięcia Sądu jest przepis art. 145 § 1 pkt. 1 lit a i c ppsa.