II SA/Gl 63/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.), Asesor Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik, Protokolant ref. Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu w dniu 10 kwietnia 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi M. W., J. N., I. B., U. R., A. R. i D.R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. Prezydent Miasta Ż., wyznaczony jako organ właściwy do rozpatrzenia sprawy postanowieniem Wojewody [...] [...]r., odmówił zwrotu nieruchomości położonej w R., o powierzchni [...] m2 i oznaczonej jako działka nr A km [...]. Przedmiotowa nieruchomość stanowiąca własność Gminy R. została nabyta przez Skarb Państwa – [...] w R. w drodze umowy sprzedaży z dnia [...] r. zawartej w formie aktu notarialnego w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. nr 10, poz. 64 ze zm.). Z wnioskiem o zwrot nieruchomości wystąpili w dniu [...] 2000 r. następcy prawni poprzednich właścicieli tej nieruchomości, a to: U. R., A. R., J. N., D. R., I. B., M. W. zastępowani przez radcę prawnego B. R.. Decyzję odmawiającą zwrotu nieruchomości organ I instancji oparł na przepisach art. 104 k.p.a. oraz art. 136 ust. 3, art. 137, art. 142, art. 21, art. 229 i art. 229a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zm., - dalej u.g.n.), a także art. 15 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2004 r. nr 141, poz. 1492 ze zm.) i wreszcie art. 3 ust. 2 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Prezydent Miasta Ż. wskazał, że na działce, której dotyczył złożony wniosek została usytuowana zgodnie z załącznikiem mapowym do decyzji z dnia [...] r. o zatwierdzeniu planu realizacji zespołu mieszkalno-usługowego stacja transformatorowa, której budowa została zakończona [...] r. W tej sytuacji zdaniem organu należało rozważyć, czy w sprawie znajdzie zastosowanie art. 229a u.g.n., a w szczególności, czy budowę transformatora można uznać jako zrealizowanie innego celu niż określonego w umowie przenoszącej jej własność, a który w dniu jej zawarcia mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. W tej kwestii organ powołał się na brzmienie art. 3 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości obowiązującej w dniu przeniesienia własności wnioskowanej do zwrotu nieruchomości. Zgodnie z przywołanym przepisem pod rządami ustawy z 1958 r. wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczona nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna m.in. na cele użyteczności publicznej. W związku z tym, że ustawa to nie definiowała pojęcia "cele użyteczności publicznej" Prezydent Miasta Ż. odwołał się do rozumienia tego określenia zawartego w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 sierpnia 1998 r. IV SA 1026/97 (LEX nr 45914). Zgodnie z tym wyrokiem pojęcie "użyteczności publicznej musi łączyć się z powszechnością i ogólną dostępnością dla całego społeczeństwa", a zatem należało uznać, że stacja transformatora służy realizacji celu użyteczności publicznej i wobec tego działka, na której jest ona położona nie może podlegać zwrotowi. W odwołaniu od tej decyzji pełnomocnik wnioskodawców domagał się jej uchylenia. Wskazał, że art. 229a jak i art. 229 u.g.n. zostały zamieszczone w rozdziale VII ustawy o gospodarce nieruchomościami zawierającym "przepisy przejściowe" i co zatem idzie tego dodanego nowelą artykułu nie można interpretować, w oderwaniu od hipotez zawartych w art. 229 u.g.n. oraz traktować go jako nowy rodzaj wywłaszczania nieruchomości już wywłaszczonej. Zdaniem odwołujących się roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie przysługuje uprawnionym wobec tego jedynie wówczas, jeżeli przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami, nieruchomość ta została sprzedana osobie trzeciej, lub oddana w użytkowanie wieczyste, a prawo nabywcy ujawniono w księdze wieczystej. Odwołujący zakwestionował także pogląd prawny przedstawiciela Gminy R. o ważności decyzji wydanych przed dniem 1 stycznia 1998 r., którymi przekazano innym podmiotom użytkowanie wieczyste wcześniej wywłaszczonych nieruchomości. W tym kontekście powołał się na prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w R. z dnia [...] r. sygn. akt [...], którym stwierdzono nieważność umowy o przekazaniu przez Gminę R. użytkowania wieczystego działki nr A na rzecz [...] Spółdzielni Mieszkaniowej. Zaskarżoną decyzją Wojewoda [...] w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 136, art. 137, art. 216, art. 229 i art. 229a u.g.n. utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu podzielił on w całości stanowisko Prezydenta Miasta Ż. uznając zasadność decyzji o odmowie zwrotu przedmiotowej nieruchomości. Jego zdaniem wykorzystanie działki nr A pod stację transformatorową będącą urządzeniem służącym zaspokajaniu powszechnych potrzeb ludności, a zatem służącą celowi użyteczności publicznej, powoduje w świetle art. 229a w związku z art. 229 u.g.n., że nie może ona podlegać zwrotowi. Odnosząc się do zarzutów odwołania Wojewoda stwierdził, że w rozstrzygnięciu swoim oparł się on podobnie jak organ I instancji na przepisach obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami, a na organach administracji ciąży wynikający z art. 6 k.p.a. obowiązek działania na podstawie przepisów prawa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach U. R., A. R., J. N., D. R., I. B. i M. W. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zobowiązanie Prezydenta Miasta R. do zwrotu skarżącym wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu pełnomocnik skarżących wskazał na bezzasadność decyzji Wojewody [...] i wydanie jej z obrazą art. 229a u.g.n. Zdaniem skarżących w sprawie nie wystąpiła hipoteza zawarta w art. 229a u.g.n., gdyż będąca przedmiotem postępowania nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa w celu budowy budynku usług socjalno-technicznych. Do budowy tego obiektu nie była zaś potrzebna budowa stacji transformatorowej, bowiem wystarczyło podłączenie go do istniejących w pobliżu innych stacji, a zatem wykorzystanie przejętej działki pod budowę nowej stacji nie stanowiło realizacji celu wywłaszczenia z 1974 r. Ten nowy cel został zawarty dopiero w decyzji z [...] r. zatwierdzającej plan realizacyjny budowy zespołu mieszkalno-usługowego i wiązał się z zamianą inwestora z państwowego na spółdzielczego. Pełnomocnik skarżących wskazał także na treść przywołanego wcześniej wyroku Sądu Rejonowego w R. z [...] r. oraz na wygaśnięcie będącej podstawą wywłaszczenia decyzji o zatwierdzeniu planu realizacyjnego budowy budynku usług socjalno-bytowych. W tym kontekście ustalenie Wojewody [...], iż budowa stacji transformatorowej mogła stanowić w dniu wywłaszczenia jego podstawę jest całkowicie chybione i niezgodne z oczywistym stanem faktycznym sprawy. Pełnomocnik skarżących podniósł także, że zgodność art. 229a u.g.n. z Konstytucją RP jest wątpliwa i winna być zbadana przez Trybunał Konstytucyjny, a zmiana polegająca na wprowadzeniu w 2004 r. do ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 229a narusza prawa nabyte skarżących. Podniósł, że organy nie wykonały w terminie ustawowego obowiązku zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, a zatem przy ocenie charakteru roszczeń poszkodowanych należy w pierwszym rzędzie rozważyć stan prawny istniejący przed wejściem w życie art. 229a oraz treść art. 178 Konstytucji RP nakładający na Sąd obowiązek badania zgodności tego przepisu z Konstytucją RP. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości stanowisko przedstawione w motywach zaskarżonej decyzji. W piśmie z dnia [...] r. pełnomocnik skarżących uzupełnił argumentację zawartą w skardze wskazując, że posadowiona na przedmiotowej nieruchomości stacja transformatorowa jest w posiadaniu i użytkowaniu firmy [...] "A" w G. i dlatego odwoływanie się przez Wojewodę do celów publicznych Państwa ze szkodą dla własnych obywateli jest chybione i niezrozumiałe. W tym kontekście wskazał on także na przepis art. 49 k.c. W piśmie tym podano także, że skarżący wystąpili w dniu [...] r. do Prezydenta Miasta R. wygaszenie decyzji z dnia [...] r. w sprawie zatwierdzenia planu realizacyjnego budowy budynku usług socjalno-technicznych. Zdaniem skarżących wygaszenie tej decyzji ukróci dowolność w sprawie, skoro nawet w PRL-u stosownie do art. 3 ust. 1 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości wywłaszczenie było dopuszczalne dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie mogła odnieść skutku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach dokonujący, zgodnie z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269) kontroli zaskarżonej decyzji w aspekcie jej zgodności z prawem uznał, że nie narusza ona przepisów prawa materialnego, a także nie narusza przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przystępując do merytorycznej kontroli zaskarżonej decyzji po pierwsze należy wskazać, że nie uchybia ona przepisom proceduralnym, albowiem organ odwoławczy poprawnie ocenił zebrane dowody, na ich podstawie dokonał trafnych ustaleń faktycznych oraz przeprowadził prawidłowe rozważania prawne. Zgodnie z przepisem art. 136 ust. 3 u.g.n. poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Przedmiotowy zakres nieruchomości podlegających zwrotowi na zasadach i w trybie określonym w jej art. 136 i następnych określają art. 136 ust. 3 i 4 oraz art. 216 tej ustawy. Zgodnie z art. 216 u.g.n. instytucja zwrotu ma zastosowanie do nieruchomości nabytych lub przejętych na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisów ustaw wymienionych taksatywnie w tym przepisie. Wśród nich wymieniony został art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w oparciu, o który Skarb Państwa nabył w 1974 r. własność będącej przedmiotem postępowania działki aktualnie oznaczonej numerem ewidencyjnym A. Bezsporne w sprawie jest, że wnioskowana do zwrotu nieruchomość o pow. [...] m2 zgodnie z planem realizacyjnym zespołu mieszkalno-usługowego zatwierdzonym decyzją z dnia [...] r. została w całości przewidziana pod stację transformatorową, której budowę ukończono w [...] r. Poza sporem jest także, że nabycie przez Skarb Państwa przedmiotowej działki w oparciu o umowę zawartą w trybie art. 6 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości nie było jednak związane z realizacją opisanego wyżej celu, celem tym była bowiem budowa budynku usług socjalno-technicznych, który miał zostać usytuowany na jej obszarze, a także na terenie sąsiadujących z nią innych działek, z których część została wcześniejszą decyzją zwrócona już skarżącym. W oparciu o powyższe ustalenia orzekające w sprawie organy trafnie uznały, że należy rozważyć, czy w tej sytuacji nie powinien znaleźć zastosowania przepis art. 229a u.g.n. wyłączający roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, jeżeli został na niej zrealizowany inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, a który w dniu wydania tej decyzji mógł stanowić podstawę wywłaszczenia. Wskazać należy, że ustawodawca posłużył się tutaj nienajszczęśliwszym zwrotem odsyłającym w razie wystąpienia wskazanej w nim przesłanki do stosowania art. 229 u.g.n. Zgodnie z tym ostatnim przepisem roszczenie, o którym jest mowa w art. 136 ust. 3 nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie tej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Nie może jednak ulegać wątpliwości, wbrew twierdzeniom strony skarżącej, że art. 229a u.g.n. ustanawia odmienną i odrębną niż art. 229 tej ustawy negatywną przesłankę odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Zauważyć też trzeba, że w art. 229a u.g.n. jest wprawdzie mowa o decyzji wywłaszczeniowej, ale zgodnie z zasadami wykładni systemowej i funkcjonalnej przepis ten znajduje także zastosowanie do nieruchomości nabytych przez Skarb Państwa w trybie przepisów wymienionych w art. 216 ust. 1 tej ustawy. Wreszcie wspomniany przepis mimo, że wszedł w życie 22 września 2004 r. to jednak zgodnie z art. 15 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz o zmianie niektórych innych ustaw znajduje zastosowanie również do spraw wszczętych i niezakończonych do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej. W ocenie Sądu orzekające w sprawie organy prawidłowo dokonały także oceny dopuszczalności wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości pod budowę stacji transformatorowej obsługującej osiedle mieszkaniowe na podstawie art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Zgodnie z tym przepisem wywłaszczenie było dopuszczalne, jeżeli wywłaszczana nieruchomość była ubiegającemu się o wywłaszczenie niezbędna na cele użyteczności publicznej, na cele obrony państwa albo dla wykonania zadań określonych w zatwierdzonych planach gospodarczych. Zasadnie też organy przyjęły, że budowę taką bez wątpienia należy potraktować jako realizację "celu użyteczności publicznej". Nie można też zgodzić się ze skarżącymi, że w dniu przejęcia przez Skarb Państwa działki budowa stacji transformatorowej była zbędna bowiem w jej pobliżu funkcjonowały już takie stacje, a budowa osiedla nie była wtedy jeszcze planowana. W kwestii oceny niezbędności wywłaszczenia w związku z realizacją celu użyteczności publicznej pozbawiony znaczenia jest też zasygnalizowany, chociaż szerzej nie rozwinięty, argument skarżących odnoszący się do treści art. 49 k.c. zgodnie, z którym wybudowana stacja transformatorowa skoro aktualnie wchodzi w skład przedsiębiorstwa "A S.A." nie jest częścią składową gruntu. Odnosząc się wreszcie do podniesionej przez pełnomocnika skarżących kwestii zgodności art. 229a u.g.n. z Konstytucją RP zauważyć należy, że nie sprecyzował on, z którymi konkretnie przepisami Konstytucji jest on niezgodny. W tej sytuacji Sąd z urzędu dokonał takiej oceny i stwierdził, że w sprawie brak jest podstaw do przedstawienia Trybunałowi Konstytucyjnemu pytania prawnego w oparciu o przepis art. 193 Konstytucji RP. Dokonując wskazanej oceny Sąd w szczególności nie dopatrzył się niezgodności art. 229a u.g.n. z art. 2 i 31 ust. 3 w związku z art. 64 ust. 3 oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Z powyższych względów w oparciu o art. 151 P.p.s.a. – orzeczono jak w sentencji.