I OSK 1340/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA: Barbara Adamiak Sędziowie NSA Janina Antosiewicz Anna Lech (spr.) Protokolant Joanna Szcześniak po rozpoznaniu w dniu 3 lipca 2007 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej T. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV SA/Wr 244/05 w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Dolnośląskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] nr [...] w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego 1. uchyla zaskarżony wyrok oraz decyzję Dolnośląskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] nr [...] oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] nr [...], 2. zasądza od Dolnośląskiego Kuratora Oświaty na rzecz T. J. kwotę 535 (pięćset trzydzieści pięć ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania za obie instancje. Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wr 244/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę T. J. na decyzję Dolnośląskiego Kuratora Oświaty z dnia [...], nr [...] w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego. W uzasadnieniu Sąd wskazał na następujący stan faktyczny sprawy: T. J., po odbyciu stażu i uzyskaniu akceptacji komisji kwalifikacyjnej, w dniu 22 czerwca 2001 r. decyzją Dyrektora Gimnazjum Nr [...] we [...], uzyskał stopień nauczyciela kontraktowego. W dniu 9 listopada 2004 r. Prezydent [...] stwierdził nieważność decyzji Dyrektora Gimnazjum Nr [...] we [...], podnosząc, że T. J. nie posiadał w dniu zatrudnienia kwalifikacji do zajmowanego stanowiska i wobec tego akt nadania stopnia nauczyciela kontraktowego został wydany z rażącym naruszeniem prawa. Po rozpatrzeniu złożonego odwołania, decyzją z dnia [...], Dolnośląski Kurator Oświaty utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...]. Organ ustalił, że w dniu 1 września 2000 r. skarżący został zatrudniony na stanowisku nauczyciela historii w Gimnazjum Nr [...] we [...], lecz nie posiadał w tym dniu kwalifikacji do zajmowania stanowiska nauczyciela, ponieważ nie legitymował się dyplomem potwierdzającym posiadanie wykształcenia wyższego magisterskiego, ani nie miał ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli odpowiednio do zajmowanego stanowiska, posiadał jedynie świadectwo dojrzałości oraz zaświadczenie z dnia 25 sierpnia 2000 r. Uniwersytetu Wrocławskiego Wydziału Nauk Historycznych i Pedagogicznych stanowiące, że zaliczył dziesięć semestrów historii nauczycielskiej bez obrony pracy magisterskiej. W związku z tym, na podstawie art. 10 ust. 8 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela (Dz.U. z 2003 r. Nr 118, poz. 1112), T. J. nie mógł być zatrudniony w szkole na stanowisku nauczyciela, w konsekwencji czego nie mógł odbywać stażu na kolejny stopień awansu zawodowego, a zatem odbytego przez niego stażu nie można uznać za prawidłowy. Na decyzję Dolnośląskiego Kuratora Oświaty, T. J. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, zarzucając organom administracyjnym rażące naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na treść zaskarżonej decyzji, a polegające na błędnym przyjęciu, że decyzja Dyrektora gimnazjum Nr [...] we [...] z dnia [...] nadająca mu stopień nauczyciela kontraktowego, wydana została z rażącym naruszeniem prawa, podczas, gdy w dniu jej wydania skarżący spełniał wszystkie przesłanki materialnoprawne wynikające z powołanej ustawy Karta Nauczyciela wymagane dla otrzymania stopnia nauczyciela kontraktowego. Skarżący podniósł, że w owym czasie dysponował także zaświadczeniem o posiadaniu wykształcenia pedagogicznego. W jego ocenie działanie organu wydającego decyzję było uzależnione od dokonania przez organ administracji interpretacji obowiązujących wówczas przepisów prawa, natomiast brak jednej z wielu przesłanek został przez skarżącego uzupełniony w 2 miesiące po rozpoczęciu roku szkolnego. Skarżący wskazał, że nadal pracuje jako nauczyciel. W odpowiedzi na skargę Dolnośląski Kurator Oświaty podtrzymał swoją argumentację, wnosząc o jej oddalenie. Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2006 r., sygn. akt IV SA/Wr 244/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę T. J. na decyzję Dolnośląskiego Kuratora Oświaty z dnia [...] w przedmiocie nadania stopnia awansu zawodowego nauczyciela kontraktowego. Sąd podniósł, że akt nadania stopnia awansu zawodowego jest rodzajem certyfikatu wydawanego w trybie administracyjnym, decyzją organu administracji publicznej. Nie jest to zatem akt pracodawcy podejmowany w ramach łączącego go z nauczycielem stosunku pracy. Kwalifikacje do zajmowania przez nauczyciela stanowiska zostały określone w art. 9 ust. 1 powołanej ustawy Karta Nauczyciela, zgodnie z którym stanowisko nauczyciela może zajmować osoba, która posiada wyższe wykształcenie z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym lub ukończyła zakład kształcenia nauczycieli i podejmuje pracę na stanowisku, do którego są to wystarczające kwalifikacje. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu podkreślił, że wyższego wykształcenia nie ma osoba, która uzyskała jedynie tzw. absolutorium, ale nie złożyła egzaminu dyplomowego i nie legitymuje się dyplomem ukończenia studiów. Zatem nie można nawiązać stosunku pracy z nauczycielem, który między innymi nie posiada kwalifikacji wymaganych do zajmowanego stanowiska. Istnieją tylko dwa szczególne przypadki, w których formalnie dopuszcza się odstępstwo od tej reguły: 1) sytuacja wskazana w art. 10 ust 9 powołanej ustawy Karta Nauczyciela - kiedy zaistnieje potrzeba wynikająca z organizacji nauczania lub konieczność zastąpienia nieobecnego nauczyciela. W tym przypadku dyrektor szkoły może zatrudnić nauczyciela na stanowisku, do którego zajmowania nie ma kwalifikacji, jednak pod warunkiem, że nie ma obiektywnej możliwości zatrudnienia osoby posiadającej kwalifikacje. Dyrektor musi wtedy uzyskać zgodę organu sprawującego nadzór pedagogiczny; 2) sytuacja wskazana w art. 7 ust. 1a i 1b ustawy z dnia 7 września 1991 r., o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256, poz. 2572 ze zm.) - tu w uzasadnionych przypadkach, za zgodą kuratora oświaty, dyrektor szkoły może zatrudnić osobę niebędącą nauczycielem, jeżeli uzna, że osoba ta posiada przygotowanie odpowiednie do prowadzenia danego rodzaju zajęć. Sąd wskazał, że w przedmiotowej sprawie nie zachodziły opisane powyżej przesłanki, nie można też było ze skarżącym nawiązać stosunku pracy na podstawie art. 10 ust. 8 powołanej ustawy Karta Nauczyciela, a tym bardziej nadać kolejnego stopnia awansu zawodowego, gdyż w dniu zatrudnienia skarżący nie posiadał wyższego wykształcenia z odpowiednim przygotowaniem pedagogicznym, ani ukończonego zakładu kształcenia nauczycieli, zatem odbytego stażu nie można było uznać za prawidłowy. W związku z tym, wobec niespełnionego jednego z warunków koniecznych do nadania stopnia awansu zawodowego należało uznać, że akt nadania T. J. stopnia zawodowego nauczyciela kontraktowego został wydany z rażącym naruszeniem prawa. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 12 kwietnia 2006 r., skargę kasacyjną wniósł pełnomocnik T. J., adwokat W. J., wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi, bądź uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa adwokackiego w kwocie 2400,00 zł. Skarga kasacyjna zarzuciła zaskarżonemu wyrokowi: 1) naruszenie prawa materialnego, to jest art. 10 ust. 9 w związku z art. 10 ust. 7 powołanej ustawy Karta Nauczyciela poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, będące skutkiem pominięcia części zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - akt personalnych skarżącego (w szczególności umowy o pracę na czas określony oraz informacji o uzyskaniu zgody na zatrudnienie skarżącego od organu nadrzędnego, a polegające na dojściu przez Sąd do przekonania, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodziły ustawowe przesłanki zatrudnienia skarżącego jako nauczyciela kontraktowego, ponieważ nie legitymował się on w dacie zatrudnienia wyższym wykształceniem, mimo wynikającej wprost z tego dowodu okoliczności umożliwiającej dyrektorowi szkoły zatrudnienie skarżącego mimo braku dyplomu ukończenia wyższych studiów z powodu zaistnienia potrzeby wynikającej z organizacji nauczania; 2) naruszenie przepisów postępowania, które to uchybienie miało wpływ na wynik sprawy, to jest art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, iż decyzja administracyjna z dnia 22 czerwca 2001 r. nadająca skarżącemu stopień nauczyciela kontraktowego, wydana została z rażącym naruszeniem prawa, podczas gdy w dniu jej wydania skarżący spełniał wszelkie przesłanki materialnoprawne, wskazane w powołanej ustawie Karta Nauczyciela, a wymagane dla otrzymania stopnia nauczyciela kontraktowego, co powoduje, iż powołany w decyzji przepis nie może stanowić podstawy dla stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji, a ewentualne naruszenie prawa nie stanowiło naruszenia w stopniu rażącym, które jest warunkiem sine qua non dla uchylenia decyzji administracyjnej w trybie powołanego wyżej przepisu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że skoro zawarto ze skarżącym umowę o pracę na czas określony po uprzedniej konsultacji z organem nadrzędnym i co nie stanowiło przedmiotu zarzutu organów wielokrotnie kontrolujących akta personalne skarżącego, należy wnioskować, iż sytuacja ta stanowiła przypadek opisany w art. 10 ust. 9 w związku z ust. 7 powołanej ustawy Karta Nauczyciela. Ponadto podkreślono, iż każdy kolejny szczebel nauczycielskiego awansu zawodowego wymaga wydania odrębnej decyzji administracyjnej w wyniku przeprowadzonego wcześniej postępowania. W ocenie strony skarżącej nie ulega wątpliwości, że w dacie wydania decyzji skarżący spełniał wszelkie przesłanki do nadania mu stopnia nauczyciela kontraktowego, łącznie z wyższym wykształceniem pedagogicznym, co wynika zarówno ze zgromadzonych w toku postępowania dowodów, jak i z treści wydanych decyzji. Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył w imieniu Dolnośląskiego Kuratora Oświaty jego pełnomocnik, radca prawny F, B., wnosząc o oddalenie skargi kasacyjnej jako bezzasadnej. Podniesiono, że przepis, na który powołuje się w skardze kasacyjnej pełnomocnik skarżącego, to jest art. 10 ust. 9 powołanej ustawy Karta Nauczyciela wszedł w życie w dniu 21 października 2001 r. (wprowadzony ustawą z dnia 23 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty, ustawy - Przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego, ustawy Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. Nr 111, poz. 1194 ze zm.), w związku z czym ani dyrektor szkoły, ani kurator oświaty nie mógł zastosować tego przepisu w dniu zatrudnienia skarżącego, to jest w dniu 1 września 2000 r. Przed tą zmianą nie można było zatrudnić nauczyciela, który nie posiadał kwalifikacji, a przepisy nie przewidywały również, aby można było tego dokonać za zgodą kuratora, gdyż nie posiadał on takich kompetencji. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy podnieść, że postępowanie w niniejszej sprawie prowadzone było w nadzwyczajnym trybie weryfikacji decyzji, to jest w trybie stwierdzenia nieważności decyzji. Przedmiotem tego postępowania nadzwyczajnego była decyzja Dyrektora Gimnazjum Nr [...] we [...] z dnia [...] stanowiąca akt nadania T. J. stopnia awansu zawodowego - nauczyciela kontraktowego. Jako podstawę zaskarżonej decyzji z dnia 20 stycznia 2005 r. Dolnośląskiego Kuratora Oświaty utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia 9 [...]. o stwierdzeniu nieważności decyzji nr [...] z dnia [...] wskazano przepis art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., który stanowi, że organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa. Organy upatrywały, iż rażące naruszenie prawa polegało na tym, że T. J. w dacie nadania mu stopnia nauczyciela kontraktowego nie spełniał wymogów do nadania tego stopnia. Celem oceny tego poglądu stwierdzić należy, że decyzja z dnia 22 czerwca 2001 r. o nadaniu stopnia nauczyciela kontraktowego oparta była na podstawie art. 9b ust. 4 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. - Karta Nauczyciela (Dz.U. z 1997 r. Nr 56, poz. 357 ze zm.), który w dacie wydania tej decyzji miał brzmienie: "Art. 9b. 1. Warunkiem nadania nauczycielowi kolejnego stopnia awansu zawodowego jest posiadanie kwalifikacji, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1, odbycie stażu, z zastrzeżeniem art. 9e ust. 1-3, zakończonego pozytywną oceną dorobku zawodowego nauczyciela, o której mowa w art. 9c ust. 6, oraz: 1) w przypadku nauczyciela stażysty - uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej po przeprowadzonej rozmowie, 2) w przypadku nauczyciela kontraktowego - zdanie egzaminu przed komisją egzaminacyjną, 3) w przypadku nauczyciela mianowanego - uzyskanie akceptacji komisji kwalifikacyjnej. 2. Komisje kwalifikacyjne lub egzaminacyjne, o których mowa w ust. 1, podejmują odpowiednio postępowanie kwalifikacyjne lub egzaminacyjne na wniosek nauczyciela skierowany odpowiednio do dyrektora szkoły lub właściwego organu, o którym mowa w ust. 4 pkt 2-4. 3. Komisje kwalifikacyjne lub egzaminacyjne, o których mowa w ust. 1, przeprowadzają odpowiednio postępowanie kwalifikacyjne lub egzaminacyjne w styczniu i lutym oraz w maju, czerwcu i lipcu. 4. Nauczycielowi spełniającemu warunki, o których mowa w ust. 1, oraz nauczycielowi zatrudnionemu w trybie art. 9a ust. 3, w drodze decyzji administracyjnej, stopień awansu zawodowego nadaje: 1) nauczycielowi stażyście stopień nauczyciela kontraktowego - dyrektor szkoły". T. J. w dacie nadania mu stopnia nauczyciela kontraktowego, to jest w dniu 22 czerwca 2001 r. spełniał przesłankę posiadania kwalifikacji, o których mowa w art. 9 ust. 1 pkt 1 powołanej ustawy - Karta Nauczyciela, gdyż posiadał wyższe wykształcenie, uzyskał dyplom magistra w zakresie historii nauczycielskiej uzyskany na Wydziale Nauk Historycznych i Pedagogicznych Uniwersytetu Wrocławskiego w dniu 20 listopada 2000 r. oraz jak wynika z akt sprawy odbył staż i uzyskał akceptację Komisji Kwalifikacyjnej na stopień nauczyciela kontraktowego stwierdzony zaświadczeniem z dnia 22 czerwca 2001 r. A zatem trzeba stwierdzić, że nadanie T. J. stopnia nauczyciela kontraktowego nie naruszało prawa. Wprawdzie decyzja z dnia [...] powoływała w podstawie prawnej jako przepis związkowy art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 18 lutego 2000 r. o zmianie ustawy - Karta Nauczyciela oraz zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 19, poz. 239), który nie miał zastosowania w przypadku T. J., lecz to naruszenie prawa należy rozpatrywać w aspekcie przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Przepis art. 7 ust. 3 powołanej wyżej ustawy stanowił, że nauczyciele zatrudnieni w dniu wejścia w życie ustawy (6 kwietnia 2000 r.) na podstawie umowy o pracę, którzy posiadają wymagane kwalifikacje, z tym dniem uzyskują z mocy prawa stopień nauczyciela kontraktowego i stają się nauczycielami zatrudnionymi na podstawie umowy o pracę odpowiednio na czas określony lub nieokreślony. W dniu wejścia w życie tej noweli ustawy Karta Nauczyciela, to jest w dniu 5 kwietnia 2000 r. T. J. nie był jeszcze zatrudniony w Gimnazjum nr [...] we [...], gdyż rozpoczął pracę dopiero w dniu 1 września 2000 r. Natomiast w niniejszej sprawie tak organy obu instancji, jak i Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu przyjęły, że rażące naruszenie prawa wynika z faktu, iż T. J. został zatrudniony w szkole bez posiadania tytułu magistra, gdyż miał jedynie absolutorium, a obronił pracę w niecałe 3 miesiące po rozpoczęciu roku szkolnego i po dniu rozpoczęcia pracy. Trzeba przyjąć, iż gdyby oceniać fakt zatrudnienia nauczyciela bez wymaganego wykształcenia, to należałoby dojść do wniosku, iż nastąpiło to z naruszeniem obowiązujących przepisów, które wymagały, aby nauczyciel stażysta legitymował się wyższym wykształceniem. Naruszenie to zakończyło się jednak z chwilą uzyskania przez T. J. w dniu [...] tytułu magistra historii. Oceną prawną w niniejszej sprawie nie są jednak objęte fakty, które miały miejsce przed wydaniem decyzji z dnia [...], lecz ta właśnie decyzja. Przypomnieć wypada, że przedmiotem postępowania nadzorczego są tylko i wyłącznie kwalifikowane wady decyzji, o których stanowi art. 156 § 1 k.p.a. Przesłanki z art. 156 § 1 k.p.a., jako wyjątek od zasady trwałości (względnej) decyzji administracyjnej wynikającej z art. 16 k.p.a. nie mogą być interpretowane rozszerzająco. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że powołanie związkowo art. 7 ust. 3 powołanej wyżej noweli do ustawy Karta Nauczyciela nie stanowi rażącego naruszenia prawa, a w ogóle nie narusza prawa decyzja nadania T. J.stopnia nauczyciela kontraktowego, gdyż w chwili wydania decyzji spełniał on kryteria do uzyskania tego stopnia. Zasadny jest zatem zarzut skargi kasacyjnej podnoszący naruszenie przez organy obu instancji przepisu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., czego nie dostrzegł Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu. Natomiast chybiony jest zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia przez Sąd art. 10 ust. 9 w związku z art. 120 ust. 7 powołanej ustawy Karta Nauczyciela, co zasadnie podniesione zostało w odpowiedzi na skargę kasacyjną Dolnośląskiego Kuratora Oświaty, że powołany przepis art. 10 ust. 9 wszedł w życie dopiero w dniu 21 października 2001 r., gdyż wprowadzony został ustawą z dnia 23 sierpnia 2001 r. o zmianie ustawy o systemie oświaty, ustawy - Przepisy wprowadzające reformę ustroju szkolnego ustawy - Karta Nauczyciela oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. Nr 111, poz. 1194 ze zm.), a wiec już po zatrudnieniu T. J., które nastąpiło w dniu 1 września 2000 r. Oznacza to jednak, że ustawodawca dostrzegł potrzebę dopuszczenia do nauczania osób nieposiadających wymaganych przepisami prawa kwalifikacji, jeżeli nie można było zatrudnić osoby posiadającej wymagane kwalifikacje, jako rozwiązanie korzystniejsze niż pozbawienie uczniów nauki określonego przedmiotu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie [...] i art. 203 pkt 1 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.