III SA/Wa 296/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (spr.), Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 1) uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. nr [...], 2) określa, że uchylone decyzje nie mogą być wykonane w całości. Pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. K. B. (zwana dalej "skarżącą") wniosła skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2005 r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca zwróciła się o umorzenie zadłużenia z tytułu składek podnosząc, iż jest w trudnej sytuacji materialnej oraz zdrowotnej. Wskazała, iż posiada tylko niewielką rentę, co powodowało że nie była w stanie spłacać zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które powstały w wyniku niepłacenia składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej polegającej na sprzątaniu i prowadzeniu szatni. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] września 2005 r. odmówił skarżącej udzielenia wnioskowanej ulgi. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż Zakład nie stwierdził całkowitej nieściągalności, a skarżąca nie wykazała jednoznacznie, iż opłacenie należności pozbawiłoby ją i rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Organ podniósł, iż Skarżąca otrzymuje stały dochód z tytułu renty, a stosownie do postanowień art. 28 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) - dalej powoływanej jako u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umorzone, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. W uzasadnieniu decyzji podniesiono ponadto, że decyzja wydawana jest w ramach uznania administracyjnego: co oznacza, że nawet w przypadku wystąpienia przesłanek umorzenia zakład może odmówić udzielenia ulgi. Pismem z dnia [...] października 2005 r. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy powołując się na swą trudną sytuacje materialną i zdrowotną. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] września 2005 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w niniejszej sprawie skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych dowodów mogących mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. W skardze wniesionej na powyższą decyzję Strona skarżąca, stwierdziła, że nie zgadza się z decyzją Prezesa ZUS. Wskazała na okoliczność nieznaną wcześniej Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych tj. wszczęcie egzekucji przez komornika sądowego [...] rewiru przy Sądzie Rejonowym w S. do należności w wysokości ponad 5 000 zł oraz na swoją pogarszająca się sytuację materialną w związku z w/w egzekucją. Skarżąca podniosła ponadto, iż ze względu na stan zdrowia nie jest w stanie podjąć jakiejkolwiek pracy. Odpowiadając na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, znacznie rozszerzając argumentację w niej przedstawioną i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje: Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Na wstępie wskazać należy, że sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonych decyzji orzekając na podstawie akt sprawy, to jest materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania; sąd rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze. zm.; - dalej " P.p.s.a."). Skarżąca nie wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, Sąd jednakże stosownie do w/w art. 134 § 1 i 135 P.p.s.a. nie będąc związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną skargi mógł orzec o uchyleniu obu wydanych w sprawie decyzji. Zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365). Przepis ten przewiduje możliwość umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Definicję całkowitej nieściągalności należności zawiera ustęp 3 tego przepisu. Natomiast w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (w takiej sytuacji znajdowała się Skarżąca) także w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te wymienia § 3 rozporządzenia stanowiąc, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Określona art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie NSA koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru (w tym przypadku: całkowita nieściągalność zaległości oraz zbyt ciężkie dla zobowiązanej i jej rodziny skutki opłacenia należności), prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych w II instancji Prezes ZUS. Stwierdzenie zatem, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawczyni. Należy jednakże podkreślić, że choć uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia, to nie oznacza to uznaniowej oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru. Dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. art. 7, 10, 77, 80 i 81 K.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie przyszłości. Zaskarżona decyzja standardów tych nie zachowuje, a wnioski dotyczące niespełniania przez skarżącego przesłanek umorzenia są dowolne. Zakład, a w II instancji Prezes ZUS ustalili, iż wnioskodawczyni pobiera niską rentę jest schorowana, że schorowany jest także jej mąż, nie posiadają żadnych nieruchomości ani majątku, by następnie wbrew zasadom doświadczenia życiowego i logiki stwierdzić, iż spłata zaległości z tytułu składek w kwocie 5.09347 zł. nie stanowi zbyt ciężkiego dla zobowiązanej i jej rodziny skutku oraz że nie spełnia ona żadnych przesłanek umorzenia. Zdaniem Sądu ten błąd w ocenie zebranego materiału mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia Zakładu. Wydanie decyzji nie zostało bowiem poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie ocenił prawidłowo zebranego materiału dowodowego, pozostawał w błędnym przekonaniu o niespełnieniu przez Skarżącą warunków pozytywnego rozpoznania wniosku. Tym samym nie rozważył właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Z tego względu zaskarżoną decyzję stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. należało uchylić. Kontrolowana decyzja wydana została także z naruszeniem zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu tj. art. 10 i 81 K.p.a. Strona nie została, bowiem zawiadomiona o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 134 § 1, 135, 145§ 1 pkt 1 lit. c) i 152 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Strona nie złożyła wniosku o zwrot kosztów.