III SA/Wa 106/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Lidia Ciechomska-Florek, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (spr.), Asesor WSA Maciej Kurasz, Protokolant Robert Powojski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2006 r. sprawy ze skargi B. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne 1) uchyla zaskarżoną decyzję, 2) określa, że uchylona decyzja nie może być wykonana w całości. Pismem z dnia 21 grudnia 2005 r. B. B. (zwana dalej "Skarżącą") wniosła skargę na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2005 r. znak [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2005 r. Nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Skarżąca zwróciła się o umorzenie zadłużenia z tytułu składek własnych i za zatrudnianego pracownika podnosząc, iż jest w trudnej sytuacji materialnej i rodzinnej związanej z chorobą męża. Skarżąca wskazała, iż zadłużona jest również z tytułu zaciągniętych kredytów i że nie była w stanie spłacać zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, które powstały w wyniku nie płacenia składek w trakcie prowadzenia działalności gospodarczej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] października 2005 r. odmówił Skarżącej udzielenia wnioskowanej ulgi. W uzasadnieniu decyzji wskazano, że należności z tytułu składek są skutecznie dochodzone w drodze postępowania egzekucyjnego, a zatem nie zachodzą przesłanki kwalifikujące powyższe należności jako całkowicie nieściągalne. Zakład, ponadto podniósł, iż zgodnie z art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 z późn. zm.) - dalej powoływanej jako u.s.u.s., do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28 ust. 1 i 2 w/w ustawy. Pismem z dnia 24 października 2005 r. Skarżąca wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję z dnia [...] października 2005 r. W uzasadnieniu decyzji wskazano, iż w niniejszej sprawie Skarżąca nie przedstawiła żadnych nowych dowodów mogących mieć wpływ na odmienne rozstrzygnięcie sprawy. Zakład uznał, iż tymczasowa trudna sytuacja materialna skarżącej nie jest wystarczającą przesłanką do umorzenia należności z tytułu składek, ponadto wskazał że skarżąca jest właścicielką nieruchomości, która może stanowić zabezpieczenie należności. W skardze wniesionej na powyższą decyzję Strona skarżąca podniosła zarzut, iż przy rozstrzyganiu sprawy nie wzięto w ogóle pod uwagę okoliczności, które mogą uzasadniać jej prośbę o umorzenie należności, ponadto wskazała na swoją trudną sytuację materialną i rodzinną. Odpowiadając na skargę Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji, znacznie rozszerzając argumentację w niej przedstawioną i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje; Skarga jest zasadna, bowiem zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem prawa. Powód uchylenia decyzji jest jednak inny niż zarzuty strony Sąd administracyjny ocenia zgodność z prawem zaskarżonych decyzji orzekając na podstawie akt sprawy, to jest materiału dowodowego zgromadzonego przez organy administracji publicznej w toku całego postępowania; sąd rozpatruje sprawę na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. Nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a zakres rozstrzygnięcia sądu wytyczają granice danej sprawy oraz zakaz reformationis in peius (art. 133 i 134 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi -Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze. zm.; - dalej " P.p.s.a."). Do wniosku skarżącej o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne zastosowanie ma art. 28 u.s.u.s. oraz § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 144, poz. 1365). Przepis ten przewiduje możliwość umorzenia przez ZUS należności z tytułu składek w całości lub w części tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Definicję całkowitej nieściągalności należności zawiera ustęp 3 tego przepisu. Natomiast w odniesieniu do należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia (w takiej sytuacji znajdowała się Skarżąca) także w uzasadnionych przypadkach pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przypadki te wymienia § 3 rozporządzenia stanowiąc, iż Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Określona art. 28 u.s.u.s. instytucja umorzenia należności z tytułu składek w trybie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w indywidualnej sprawie zbudowana jest przy zastosowaniu uznania administracyjnego. Sądowa kontrola legalności decyzji wydanych w ramach uznania administracyjnego sprowadza się do zbadania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym, tzn. czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych prawidłowo zebrał materiał dowodowy i rozważył wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Sąd nie ocenia natomiast wydanej decyzji z punktu widzenia jej słuszności. W świetle, bowiem ukształtowanej w doktrynie i zaakceptowanej w orzecznictwie NSA koncepcji interpretacyjnej przepisów zbudowanych na zasadzie uznania administracyjnego zawierających w swojej treści kierunkowe dyrektywy wyboru (w tym przypadku: całkowita nieściągalność zaległości oraz zbyt ciężkie dla zobowiązanej i jej rodziny skutki opłacenia należności), prawem do umorzenia zaległości dysponuje organ - Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a w II instancji Prezes ZUS. Stwierdzenie zatem, że w sprawie występują okoliczności odpowiadające takiej lub innej kierunkowej dyrektywie wyboru, może lecz nie musi prowadzić do rozstrzygnięcia pozytywnego dla wnioskodawczyni. Należy jednakże podkreślić, że choć uznanie administracyjne wyraża się w możliwości negatywnego dla strony rozstrzygnięcia nawet przy ustaleniu istnienia przesłanek umorzenia, to nie oznacza to uznaniowej oceny, w danym stanie faktycznym sprawy, okoliczności odpowiadających kierunkowym dyrektywom wyboru. Dokonując ustaleń organ orzekający ma obowiązek działać według zasad wynikających z art. art. 7, 10, 77, 80 i 81 K.p.a. i ocenić wyniki postępowania wyjaśniającego w granicach swobodnej oceny dowodów na podstawie wiedzy i zasad doświadczenia życiowego, wysnuwając z zebranego materiału dowodowego wnioski logicznie uzasadnione. Ustalenia dotyczące spełniania przesłanek umorzenia odnosić się przy tym winny do okoliczności istniejących w czasie podejmowania decyzji, a nie zdarzeń z przeszłości lub przewidywań odnośnie przyszłości. Zaskarżona decyzja standardów tych nie zachowuje, a wnioski dotyczące niespełniania przez skarżącą przesłanek umorzenia są dowolne. Z materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy wynika iż wnioskodawczyni prowadzi działalność gospodarczą - [...], opodatkowaną w formie karty podatkowej, dlatego nie ustalono wysokości osiąganych dochodów oraz, że opiekuje się sparaliżowanym mężem. Pobiera świadczenie rentowe w wysokości 562,58 zł plus dodatek pielęgnacyjny na męża w wysokości 144,00 zł. Posiada także nieruchomość, na której zamieszkuje o pow. 0,07 ha. Prowadzona wobec niej egzekucja należnych składek jest skuteczna, miesięcznie komornik ściąga z renty zobowiązanej ok. 141,00 zł. W uzasadnieniu wydanych w sprawie decyzji, które stosownie do art. 107 § 3 Kpa powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, oraz wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa, organy w ogóle nie odniosły się do okoliczności związanych z trudną sytuacją rodzinną i materialną Skarżącej, choć w świetle przepisów art. 28 u.s.u.s. okoliczności te mają istotne znaczenie dla oceny spełniania pozytywnych przesłanek umorzenia. Zakład, a w II instancji Prezes ZUS stwierdził nie odnosząc się do zebranego materiału, iż Skarżąca nie spełnia przesłanek umorzenia. Taka ocena zebranych dowodów przekracza granice swobodnej oceny. Przeczy zasadom doświadczenia życiowego i logiki, w obliczu przedstawionych przez Skarżącą okoliczności dotyczących jej trudnej sytuacji materialnej i życiowej, konstatacja organów, iż spłata zaległości nie stanowi zbyt ciężkiego dla zobowiązanej i jej rodziny skutku. Zdaniem Sądu brak właściwej oceny zebranego materiału mógł mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia Zakładu. Wydanie decyzji nie zostało bowiem poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem wyjaśniającym. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie dokonując prawidłowych ustaleń, pozostawał w błędnym przekonaniu o niespełnieniu przez Skarżącą warunków pozytywnego rozpoznania wniosku. Tym samym nie rozważył właściwie wszelkich okoliczności mogących mieć wpływ na wybór możliwości rozstrzygnięcia w zakresie udzielenia bądź odmowy udzielenia ulgi. Z tego względu zaskarżoną decyzję stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. należało uchylić. Kontrolowana decyzja wydana została także z naruszeniem zasady zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu tj. art. 10 i 81 K.p.a. Strona nie została, bowiem zawiadomiona o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów. Sąd zwraca także uwagę, że w przypadku wniosku o umorzenie należności, co do których nie stosuje się art. 28 u.s.u.s., postępowanie w tej części jest bezprzedmiotowe i winno być stosownie do art. 105 Kpa umorzone. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 134 § 1, 135, 145§ 1 pkt 1 lit. c) i 152 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Strona nie złożyła wniosku o zwrot kosztów.