III SA/Lu 105/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Asesor WSA Małgorzata Fita (spr.),, Sędzia NSA Maria Wieczorek, Protokolant stażysta Olga Michalska, po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2005 r. sprawy ze skargi M. D. na decyzję Dyrektora Izby Celnej z dnia [...] grudnia 2004 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości cła, podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] października 2004 r. Nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Celnej na rzecz skarżącego kwotę 3452 (trzy tysiące czterysta pięćdziesiąt dwa) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania; 3. określa, że decyzje wymienione w punkcie 1 nie mogą być wykonane w całości. Zaskarżoną decyzją z dnia [...], nr [...], wydaną na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, art. 13 § 1 i § 3 pkt 4, art. 262 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny, § 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 11 grudnia 2001 r. w sprawie ustanowienia Taryfy Celnej oraz ust. 3 i ust. 5 części "A" Postanowień wstępnych do Taryfy celnej, art. 13, art. 16, art. 21, art. 32 Protokołu 4 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczypospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623) Dyrektor Izby Celnej po rozpatrzeniu odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] października 2004 r., nr [...], utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy podaje, że decyzją z dnia [...] lutego 2002 r., nr [...] dot. SAD nr [...] objęto procedurą dopuszczenia do obrotu samochód osobowy marki Peugeot 405 kombi sprowadzony z Holandii, taryfikowany do kodu PCN 8703 22 909. Pochodzenie przedmiotowego samochodu zostało udokumnetowane deklaracją o jego unijnym, preferencyjnym pochodzeniu, sporządzoną na umowie kupna - sprzedaży z dnia [...] lutego 2002 r. i ze względu na to, do obliczenia cła zastosowano obniżoną stawkę celną. Z uwagi na uzasadnione wątpliwości co do autentyczności deklaracji o pochodzeniu oraz mając na względzie art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego, przedmiotowa deklaracja została przesłana do weryfikacji przez holenderskie władze celne, które w odpowiedzi na zapytanie w tym przedmiocie, pismem z dnia [...] czerwca 2004 r., nr [...], poinformowały, iż dane znajdujące się na fakturze z dnia [...] lutego 2002 r., a dotyczące sprzedawcy są fałszywe, zaś sam pojazd zakupiony przez M. D. wyprodukowano w Unii Europejskiej i odpowiada warunkom dotyczącym pochodzenia wymienionym w Protokole. Po wznowieniu postępowania celnego, Naczelnik Urzędu Celnego decyzją nr [...], uchylił wcześniejszą decyzję w części dotyczącej stawki celnej oraz kwoty cła i obliczył cło od przedmiotowego samochodu z zastosowaniem autonomicznej stawki celnej w wysokości 2.500 EUR oraz określił właściwą kwotę podatku akcyzowego oraz podatku od towarów i usług. Od wyżej wymienionej decyzji strona wniosła odwołanie, wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie. Po rozpatrzeniu sprawy, organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 64 § 1 ustawy – Kodeks celny, zgłoszenie celne w formie pisemnej powinno zostać dokonane przez zgłaszającego na właściwym formularzu, zgodnym ze wzorem. Zgłoszenie powinno być podpisane i zawierać wszystkie elementy niezbędne do objęcia towaru procedurą celną, do której jest zgłaszane. Z akt sprawy wynika, że dnia [...] lutego 2002 r. M. D. zgłosił dokumentem SAD do procedury dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym, sprowadzony z Holandii samochód osobowy, deklarując w polu 16 zgłoszenia, preferencyjne francuskie pochodzenie towaru i obniżoną stawkę celną na podstawie deklaracji eksportera. Dalej organ odwoławczy zauważa, iż podczas przyjmowania zgłoszenia celnego, organ ocenia jego poprawność od strony formalnej pod względem przepisów ustawy – Kodeks celny i nie ma możliwości oceny rzetelności danych deklarowanych przez stronę. Organ celny po dokonaniu weryfikacji zgłoszenia celnego, zgodnie z art. 70 § 1 Kodeksu celnego, miał prawo uznać że strona spełniła formalny warunek udokumentowania pochodzenia towaru dla zastosowania obniżonej stawki celnej, i w związku z tym objął towar wnioskowaną procedurą dopuszczenia do obrotu na polskim obszarze celnym, z zastosowaniem obniżonej stawki celnej. Po przyjęciu zgłoszenia celnego organ zakwestionował jedynie wartość celną towaru i z urzędu wydał decyzję uznającą zgłoszenie celne za nieprawidłowe w części dotyczącej wartości celnej towaru i określił kwotę długu celnego z zastosowaniem obniżonej stawki celnej oraz dopuścił do obrotu na polskim obszarze celnym przedmiotowy samochód. W uzasadnieniu, Dyrektor Izby Celnej również zauważa, że organy celne nie tylko są uprawnione, ale również zobowiązane do podejmowania działań zmierzających do prawidłowego zastosowania przepisów prawa celnego. Uprawnienia kontrolne i weryfikacyjne organów celnych jednoznacznie wynikają z art. 83 § 1 i § 2 Kodeksu celnego, zgodnie z którym organ celny po zwolnieniu towaru może z urzędu lub też na wniosek zgłaszającego, dokonać kontroli zgłoszenia celnego w celu upewnienia się o prawidłowości danych w nim zawartych, w szczególności może kontrolować dokumenty i dane handlowe dotyczące operacji przywozu lub wywozu towarów objetych zgłoszeniem. Jak zaznaczono w uzasadnieniu decyzji wydanej przez organ I instancji, ocena materialna dowodu pochodzenia towaru, może być przeprowadzona wyłącznie w trybie art. 32 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego. Przepis ten stanowi, że weryfikacja jest przeprowadzana wyrywkowo lub wtedy gdy władze celne kraju importu mają uzasadnione wątpliwości co do autentyczności tego dokumentu, statusu pochodzenia sprowadzanych produktów lub wypełnienia innych wymogów tego Protokołu. Pismem z dnia [...] stycznia 2004 r. nr [...] zwrócono się do władz holenderskich o dokonanie kontroli deklaracji holenderskiego eksportera o pochodzeniu towaru, znajdującej się w umowie kupna – sprzedaży przedłożonej przez stronę do zgłoszenia celnego SAD o wcześniej podanym numerze. Holenderskie władze celne o wynikach weryfikacji przedmiotowego rachunku poinformowały pismem z dnia [...] czerwca 2004 r., z treści którego wynika, iż dane dotyczące sprzedawcy są fałszywe. W ocenie organu celnego uzyskany wynik weryfikacji czyni zadość przesłankom określonym w art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej. Przeprowadzona na zasadach określonych w art. 32 Protokołu weryfikacja dowodu pochodzenia, pozwoliła na ustalenie nowej okoliczności tj. faktu ujawnienia nieprawidłowych danych dotyczących ekspotrera. Wiedzą tą organ I instancji nie dysponował w momencie wydawania decyzji dopuszczającej samochód do obrotu na polskim obszarze celnym. Dalej organ celny podaje, iż w przedmiotowej sprawie nie nastąpiło naruszenie przepisu art. 7 Konstytucji RP, gdyż organ rozpoznał sprawę na podstawie obowiązującego prawa i w jego granicach. Bezspornym jest, iż wznowienie postępowania nastąpiło zgodnie z przepisami obowiązujacej ustawy – Ordynacja podatkowa i w granicach regulowanych przez tą ustawę. Holenderskie władze celne potwierdziły, że przedmiotowy samochód spełnia reguły pochodzenia określone w Protokole, jednak wyniki weryfikacji wskazują na nieprawdziwość danych zamieszczonych w kontrolowanym dokumencie. W świetle powyższego, bezspornym jest, że nie został spełniony warunek określony w ust. 5 części pierwszej A postanowień wstępnych Taryfy celnej tj. udokumentowanie pochodzenia dowodem pochodzenia określonym w Protokole. Wobec tego nie mogły zostać utrzymane preferencje celne zastosowane wobec przedmiotowego towaru. Organ celny podkreśla, iż możliwość korzystania z preferencji celnych w stosunku do towarów pochodzących z Unii Europejskiej, stanowi rodzaj odstępstwa od zasady powszechności danin publicznych. Jeżeli podmiot dokonujący obrotu towarowego z zagranicą zamierza skorzystać z preferencji celnych ma obowiązek przedstawienia dowodu na istnienie okoliczności, z których wywodzi dla siebie korzystne skutki prawne. Wprawdzie w niniejszej sprawie został przedłożony formalnie poprawny dowód poświadczający preferencyjne pochodzenie towaru, jednak moc tego dowodu została obalona po dokonaniu jego oceny materialnej przez powołane do tego celu instytucje. Przy ocenie dokumentów pochodzenia towarów jedynymi wiarygodnymi informacjami dla władz celnych kraju importera są informacje uzyskane od administracji celnej kraju eksportującego. W ocenie Dyrektora Izby Celnej nie wystąpiły przesłanki art. 32 pkt 6 Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego, gdyż na wniosek o przeprowadzenie weryfikacji dowodu pochodzenia została nadesłana odpowiedź władz holenderskich, której treść jest zgodna z postanowieniami Protokołu. Następnie, organ celny stwierdza, iż przeprowadzona weryfikacja dowodu pochodzenia była prawidłowa, a uzyskane wyniki zawierają jednoznaczną i wyraźną informację, że kontrolowany dowód pochodzenia nie został sporządzony przez eksportera. Dodatkowo organ celny w uzasadnieniu wyjaśnia, że generalną zasadą rozgraniczającą stosowanie w sprawach celnych przepisów "dotychczasowych" i "nowych" ustanawia art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne. Stanowi on, że przepisy dotychczasowe stosuje się do spraw dotyczących długu celnego, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez RP członkowstwa w Unii Europejskiej. Zasada ta jest zgodna z regulacjami Traktatu Akcesyjnego. Art. 26 cytowanej ustawy dotyczy zarówno spraw, które w dniu 1 maja 2004 r. były w toku, jak i spraw, które zostały wszczęte po tej dacie, ale odnoszą się do stanów faktycznych związanych z długiem celnym powstałym przed datą 1 maja 2004 r. Dla prowadzenia postępowań w oparciu o regulacje dotychczasowe nie jest więc istotny moment wszczęcia postępowania, ale data powstania długu celnego. Jeżeli z okoliczności sprawy wynika, że dług celny powstał przed dniem 1 maja 2004 r. postępowanie powinno być prowadzone w oparciu o regulację obowiązującą przed akcesją Polski do Unii Europejskiej. Zdaniem Dyrektora Izby Celnej do zgłoszeń celnych przyjętych przez organy celne przed dniem 1 maja 2004 r. stosuje się regulacje dotychczasowe, w żadnym przypadku nie mogą być zastosowane przepisy wspólnotowe. Ponadto w uzasadnieniu organ celny stwierdza, odnosząc się do żądania strony wystąpienia o oficjalną interpretację stosowania procedury zgodnie z Kodeksem celnym na podstawie art. 14 Ordynacji podatkowej, że ogólna norma kompetencyjna sformułowana w art. 14 Ordynacji podatkowej upoważnia ministra właściwego do spraw finansowych do dokonania interpretacji prawa podatkowego. Przedmiotem takiej interpretacji może być wyłącznie prawo podatkowe, ponadto powinna mieć zawsze charakter ogólny. Na powyższą decyzję M. D. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, domagając się uchylenia zaskarżonej decyzji w całości i zarzucając jej naruszenie: - art. 7 Konstytucji RP; - art. 240 § 1 pkt 5 Ordynacji podatkowej poprzez wznowienie postępowania wyłącznie na podstawie dowodów, które były podstawą do wydania decyzji w 2002 r.; - art. 2, art. 5, art. 13, art. 16 ust. 1 lit. “b", art. 21 oraz art. 29 Układu Europejskiego, poprzez dokonanie wykładni rozszerzającej tych przepisów, wynikiem czego było uznanie wbrew stanowisku władz holenderskich, że samochód wyprodukowany we wspólnocie i odpowiadający warunkom 4 Protokołu Układu Europejskiego jest samochodem niewiadomego pochodzenia, a pochodzenie towaru określają wyłącznie dane sprzedającego, jak również określają one czy i kiedy produkty pochodzące ze Wspólnoty korzystają w imporcie do Polski z postanowień Układu. W uzasadnieniu skargi, skarżący między innymi podnosi, że organ celny nie ustosunkował się do przedstawionych dowodów tj. notarialnie poświadczonych zeznań świadka transakcji W. N. oraz zupełnie zdyskwalifikował, bez określenia przyczyn drugą część zdania będącego wynikiem weryfikacji pochodzącego od władz holenderskich. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Celnej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoją argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Przede wszystkim należy podnieść, iż w myśl przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy sprawują wymiar sprawiedliwości między innymi przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W niniejszej sprawie zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, z przyczyn wziętych pod uwagę przez sąd z urzędu. Zauważyć należy, że w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja wydana została po wznowieniu postępowania, które nastąpiło po dniu 1 maja 2004 r. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądów administracyjnych, wznowienie postępowania jest postępowaniem odrębnym i dlatego, zgodnie z generalną zasadą, organ celny wydający nową decyzję w takim postępowaniu, powinien stosować przepisy prawa materialnego i przepisy proceduralne, które obowiązują w dniu orzekania. Odstąpienie od tej zasady możliwe jest tylko na podstawie odpowiedniego upoważnienia, zawartego w odpowiednim akcie prawnym. Takie odstępstwo od zasady zawarte jest właśnie, w powołanym przez organy wydające w niniejszej sprawie decyzje, artykule 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (która to ustawa obowiązuje od 1 maja 2004 r.), stanowiącym, że do spraw dotyczących długu celnego stosuje się przepisy dotychczasowe, jeżeli dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczpospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej. Jednakże zauważyć należy, że za przepisy dotychczasowe można uznać tylko i wyłącznie przepisy prawa materialnego zawarte w Kodeksie celnym i wydane na jego podstawie rozporządzenia. Gdyby bowiem za przepisy dotychczasowe potraktować również te proceduralne, mielibyśmy do czynienia z naruszeniem prawa, polegającym na zastosowaniu nieobowiązującej normy prawnej. Dlatego też, mając na uwadze powyższe, organy celne wydające decyzje w niniejszej sprawie, powołując się na przepisy dotychczasowe, mogły rozstrzygnięcie oprzeć jedynie na dotychczasowych przepisach prawa materialnego, jednocześnie stosując w postępowaniu nowe przepisy proceduralne, zamieszczone w Rozporządzeniu Rady (EWG) nr 2913/92 z dnia 12 października 1992 r. o ustanowieniu Wspólnotowego Kodeksu Celnego (Dz. Urz. WE nr L 253 ze zm.) i innych przepisach prawa wspólnotowego, a w zakresie w nich nie uregulowanym przepisy ustawy z dnia 19 marca 2004 r. – Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 622 ze zm.). Odnosząc się do wcześniejszych uwag, należy również przypomnieć, że nie tylko Kodeks celny z dnia 9 stycznia 1997 r. wraz z wydanymi na jego podstawie przepisami wykonawczymi, utracił z dniem 1 maja 2004 r. moc obowiązującą. Obowiązywać przestały również powołane w rozstrzygnięciu decyzji przepisy Protokołu Nr 4 Układu Europejskiego ustanawiającego stowarzyszenie między Rzeczpospolitą Polską z jednej strony, a Wspólnotami Europejskimi i ich państwami członkowskimi z drugiej strony (załącznik do Dz. U. z 1997 r., nr 104. poz. 662 ze zm.). W powyższym akcie zawarte są, między innymi, przepisy procesowe określające procedury związane ze sposobem weryfikacji dowodów pochodzenia towarów, które zastosowały w niniejszej sprawie organy celne. Poszukując regulacji przejściowych w zakresie wiążącej informacji o pochodzeniu towarów, czyli przepisów, które regulowałyby postępowanie w takich sprawach (w których czynności rozpoczęte zostały przed 1 maja 2004 r., a zakończone po tym dniu), to stwierdzić należy, że brak jest w tej kwestii odpowiednich uregulowań. Skoro zatem nie uregulowano przepisami przejściowymi powyższych kwestii, to od momentu przystąpienia do Unii Europejskiej, należy do prowadzonych postępowań również w tym przedmiocie stosować przepisy wspólnotowe. Innymi słowy, skoro w niniejszej sprawie, wszczętej postanowieniem Naczelnika Urzędu Celnego z dnia [...] września 2004 r. o wznowieniu postępowania, wydano decyzje: przez organ I instancji w dniu [...] października 2004 r., a następnie przez organ II instancji w dniu [...] grudnia 2004 r., to w decyzjach tych organy celne powinny swoje rozstrzygnięcie oprzeć na obowiązujących w tym czasie przepisach, z uwzględnieniem przepisów przejściowych w sposób prawem przewidziany (z rozróżnieniem na przepisy prawa materialnego i formalnego), a w przypadku braku przepisów przejściowych w określonej części, na podstawie obecnie obowiązujących przepisów prawa wspólnotowego, a w zakresie nim nie uregulowanym – polskiego prawa (procesowego). Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym uznał, iż w niniejszej sprawie decyzje organów celnych obu instancji wydane zostały z naruszeniem przepisów prawa procesowego, które to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z tych też względów oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 c) w zw. z art. 135, art. 152 i 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd orzekł jak w sentencji.