IV SA/Wr 417/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marcin Miemiec Sędziowie: Sędzia WSA Lidia Serwiniowska Asesor WSA Ewa Kamieniecka ( spraw. ) Protokolant: Aleksandra Rygielska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 maja 2006 r. sprawy ze skargi E. Ż. na uchwałę Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji; II. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji. W dniu [...]r. E. Ż. złożyła w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w J. G. wniosek o przyznanie pomocy finansowej, podając że jest osobą wolną i samotną, od [...]r. nie przysługuje jej prawo do renty z tytułu niezdolności do pracy i obecnie nie posiada środków utrzymania. Ponosi koszty utrzymania mieszkania: czynsz [...] zł, opłaty za gaz, energię elektryczną i wodę w łącznej wysokości [...] zł oraz wydatki związane z zakupem lekarstw. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Zastępca Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. na podstawie art. 4, art. 11 ust. 2, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm. ) odmówił E. Ż. przyznania świadczeń z pomocy społecznej w [...]r. Jak ustalono, wnioskodawczyni po raz pierwszy złożyła wniosek o przyznanie pomocy wspólnie z W. N. w [...]r., zamieszkując wówczas z W. N. przy ul. W. [...] w J. G.. Od [...]r. wynajmuje wspólnie z W. N. mieszkanie przy ul. W. [...] w J. G.. W. N. utrzymuje się z zasiłku chorobowego i dokonuje zakupów żywność i innych artykułów codziennego użytku. Natomiast wnioskodawczyni od [...]r. nie posiada żadnego źródła dochodów, pozostając na utrzymaniu W. N.. Z powyższych względów uznano za niewiarygodne oświadczenia wnioskodawczyni i W. N. odnośnie prowadzenia oddzielnych gospodarstw domowych. Odmowa przedłożenia zaświadczenia o wysokości dochodów osiąganych przez W. N. oznacza brak współpracy z pracownikiem socjalnym, zatajanie dochodów i faktycznej sytuacji rodziny, co uniemożliwia ewentualne udzielenie pomocy finansowej. Sytuacja taka wyczerpuje przesłanki wynikające z art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej i stanowi podstawę do odmowy przyznania świadczenia. W odwołaniu wnioskodawczyni wyjaśnia, że obecnie nie pozostaje w nieformalnym związku z W. N. i żądanie jakichkolwiek zaświadczeń o dochodach tej osoby jest bezpodstawne. W [...]r. wnioskodawczyni została uznana za osobę samotną i samodzielnie gospodarującą i otrzymała z MOPS pomoc finansową i opał na zimę. Według wnioskodawczyni faktyczną przyczyną odmowy udzielenia pomocy jest zadłużenie zainteresowanej wobec MOPS z tytułu bezpodstawnie pobranego od [...]r. do [...]r. gwarantowanego zasiłku okresowego. Decyzją z dnia [...]r. nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. na podstawie art. 8, art. 39 ust. 1 i art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 ) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy wskazał, że zarówno z oświadczeń strony, jak i z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że strona od dłuższego czasu zamieszkuje wspólnie z W. N. w wynajmowanym mieszkaniu. W. N. pokrywa koszty związane z wynajęciem mieszkania i udziela wnioskodawczyni pomocy w formie żywności. Zgodnie z art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej rodzina to osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące. Związek konkubencki strony z W. N. (zdaniem zainteresowanych już nie istniejący ), fakt wspólnego zamieszkiwania, pomoc udzielana wnioskodawczyni przez W. N. oraz opinia środowiska nie pozwalają jednoznacznie wykluczyć wspólnego gospodarowania i zakwalifikować stronę jako osobę samotną. Organ przyznający świadczenia nie ma możliwości wniknięcia w związek dwojga ludzi i ustalić istniejące miedzy nimi relacje uczuciowe. Odmowa przedłożenia oświadczenia o dochodach W. N. może nasuwać przypuszczenie, że jego sytuacja dochodowa wyklucza możliwość uzyskania świadczeń z pomocy społecznej przez osoby wspólnie gospodarujące. Stąd też zainteresowana złożyła wniosek o pomoc jako osoba samotnie gospodarująca. Wobec powyższego organ odwoławczy nie znalazł wiarygodnych podstaw do uznania strony za osobę samotnie gospodarującą. Podstawę prawną odmowy przyznania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej winien stanowić art. 107 ust. 5, a nie art. 11 ust. 2, stanowiący o braku współpracy z pracownikiem socjalnym w innej sytuacji faktycznej. Zmiana podstawy prawnej nie wpływa jednak na sposób rozstrzygnięcia wniosku strony, tj. na słuszność dokonania odmowy przyznania świadczenia. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca wyjaśniła, że od roku jest osobą samotnie gospodarującą, a jedynie zamieszkuje z byłym konkubentem w wynajmowanym mieszkaniu ze względów finansowych, ponieważ nie stać jej na wynajęcie osobnego mieszkania. Nie stanowi więc z konkubentem rodziny w rozumieniu art. 6 pkt 14 ustawy o pomocy społecznej. Nie można rozstrzygać sprawy na podstawie podejrzeń, a nie mając dostatecznych dowodów potwierdzających prowadzenie wspólnego gospodarstwa z konkubentem sprawę należało rozstrzygnąć pozytywnie. Decyzje organów są krzywdzące i uniemożliwiają skorzystanie z pomocy społecznej w przyszłości. Ośrodek Pomocy Społecznej nie ma prawa kwestionować oświadczenia strony w kwestii niepozostawania w nieformalnym związku, a zbieranie nie potwierdzonych informacji godzi w godność osobistą wnioskodawczyni. W piśmie z dnia [...]r. skarżąca zarzuciła, że wprawdzie w [...]r. W. N. pokrył koszty wynajmu mieszkania, ale skarżąca zobowiązała się do późniejszego zwrotu pożyczonych pieniędzy. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola, o której mowa w § 1, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art. 1 § 2 ). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm. ) uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stwierdzenie nieważności decyzji w całości lub w części następuje, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach ( art. 145 § 1 pkt 2 ). Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną ( art. 134 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ). Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. G. utrzymująca w mocy decyzję Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w J. G. odmawiającą przyznania skarżącej świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w [...]r. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej ( Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm. ). Przeprowadzona kontrola wykazała, że zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego i poprzedzająca ją decyzja Zastępcy Dyrektora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej nie odpowiadają prawu, zatem skarga zasługuje na uwzględnienie. Jako podstawę odmowy przyznania E. Ż. świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej w [...]r. organy orzekające w sprawie podały fakt nie przedłożenia przez skarżącą oświadczenia ( zaświadczenia ) o wysokości dochodów osiąganych przez W. N. lub też zaświadczenia z Powiatowego Urzędu Pracy odnośnie posiadania przez W. N. statusu osoby bezrobotnej. W ocenie organów nie przedłożenie powyższych dokumentów uniemożliwiło ustalenie rzeczywistej sytuacji finansowej strony. Stosownie do art. 107 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia. W przypadku ubiegania się o pomoc społeczną przez rodzinę oświadczenie o dochodach i stanie majątkowym powinno obejmować dochody i stan majątkowy wszystkich członków rodziny. W rozumieniu przepisów ustawy o pomocy społecznej rodzinę stanowią osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ( art. 6 pkt 14 ustawy ). W rozpatrywanej sprawie kwestię sporną stanowi, czy skarżąca ubiega się o pomoc społeczną jako osoba samotnie gospodarująca czy też jako rodzina wspólnie z W.. N.. Organy orzekające w sprawie przyjęły, że skarżąca nie tylko wspólnie zamieszkuje z W. N., ale i wspólnie z nim gospodaruje. Natomiast skarżąca twierdzi, że prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, a z byłym konkubentem zamieszkuje w jednym mieszkaniu ze względów finansowych. Jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego jest zasada prawdy obiektywnej, wyrażona w art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( tekst .jednolity: Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 168 z późn. zm. ). W toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny oraz słuszny interes obywateli. Organ administracji publicznej jest również obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy ( art. 77 K.p.a. ). Ponadto zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Nie wyjaśnienie przez organy administracji stanu faktycznego stanowi przesłankę do uchylenia decyzji przez sąd administracyjny. W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca zarzuciła, że organ pierwszej instancji uznał ją w [...]r. za osobę samotnie gospodarującą i przyznał jej pomoc finansową oraz opal na zimę. O uzyskaniu pomocy w [...]r. skarżąca wskazała również we wniosku z dnia [...]r. Także z kwestionariusza wywiadu środowiskowego z dnia [...]r. wynika, że ostatnio udzielono pomocy w [...]r. Jednakże organy orzekające w sprawie nie ustosunkowały się do powyższej okoliczności i nie wyjaśniły, z jakich względów w poprzednim miesiącu skarżąca została uznana za osobę samotnie gospodarującą, pomimo wspólnego zamieszkiwania z W. N.. Jak wynika z akt sprawy rentę z tytułu niezdolności do pracy skarżąca utraciła z dniem [...]r., a więc zarówno w [...]r. jak i w [...]r. nie uzyskiwała własnych dochodów. W rozpatrywanej sprawie należy stwierdzić, że organy wydające decyzje nie zbadały w sposób wyczerpujący wszystkich okoliczności faktycznych związanych ze sprawą i nie ustosunkowały się do okoliczności podnoszonych przez skarżąca w trakcie postępowania. Nie wyjaśnienie okoliczności niezbędnych w celu prawidłowego ustalenia stanu faktycznego sprawy, stanowi naruszenie art. 7, 77 oraz 80 k.p.a. Ponadto należy zauważyć, że w części VIII kwestionariusza wywiadu środowiskowego – ocena sytuacji osoby /rodziny i wnioski pracownika socjalnego, pracownik stwierdził, że "widywani są razem, załatwiają różne sprawy w urzędach razem, ( ...) opał również kupują wspólnie". Okoliczności te powoływane są także w decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które stwierdza, że "z wywiadu przeprowadzonego w środowisku nie wynika, aby strona i W. N. prowadzili osobne gospodarstwo domowe, widywani są razem podczas załatwiania wspólnych spraw, jak np. zakupu opału". Z materiału zgromadzonego w sprawie nie wynika jednak, jakie środki dowodowe, przewidziane w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego, stanowiły podstawę do dokonania powyższych ustaleń. Podstawy ustalenia stanu faktycznego nie mogą bowiem stanowić informacje uzyskane przez pracownika socjalnego niezgodnie z zasadami prowadzenia postępowania dowodowego, określonymi w dziale II. rozdziale 4. Kodeksu postępowania administracyjnego. Także w części VIII kwestionariusza wywiadu środowiskowego pracownik socjalny, a następnie organy orzekające w decyzjach administracyjnych, powołują się na oświadczenia W. N. dotyczące zakupu żywności i innej pomocy skarżącej, jednakże z akt sprawy nie wynika, aby W.N. składał jakiekolwiek oświadczenia ( wyjaśnienia ) tej treści w sprawie. Wobec powyższego zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wystąpiły przesłanki do uchylenia zaskarżonych decyzji, tj. decyzji oraz decyzji . Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie II wyroku znajduje umocowanie w art. 152 powyższej ustawy. W tym stanie rzeczy orzeczono jak w sentencji.