II FSK 750/05

Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu w dniu 19 maja 2006 r. na rozprawie w Wydziale II Izby Finansowej sprawy ze skargi kasacyjnej Roberta G. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 3 grudnia 2004 r. I SA/Sz 678/04 w sprawie ze skargi Roberta G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. Ośrodek Zamiejscowy w Koszalinie z dnia 12 lipca 2004 r. (...) w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 r. - uchyla zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 3 grudnia 2004 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, w sprawie I SA/Sz 678/04, odrzucił skargę Roberta G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w S. Ośrodek Zamiejscowy w K. z dnia 12 lipca 2004 r., w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 1998 rok. Sąd w uzasadnieniu postanowienia wskazał, iż pełnomocnik podatnika pismem z dnia 5 października 2004 r., został wezwany do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, przez opłacenie wpisu od skargi w kwocie 400 złotych pod rygorem jej odrzucenia, oraz nadesłania opłaconego pełnomocnictwa upoważniającego do reprezentowania skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie pod rygorem niedopuszczenia do udziału w sprawie. W dalszej kolejności Sąd wskazał, iż wezwanie strona odebrała w dniu 22 października 2004 r. po uprzednim, jednokrotnym awizowaniu listu w dniu 11 października 2004 r. Sąd podniósł także, że zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej umieszczono w skrzynce listowej adresata. Strona uzupełniła braki skargi w dniu 2 listopada 2004 r., wysyłając za pośrednictwem poczty pismo zawierające opłacone pełnomocnictwo oraz dowód uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 400 złotych. W ocenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, strona uzupełniając braki formalne skargi nie zachowała siedmiodniowego terminu do dokonania tej czynności. Sąd zastosował art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270/. Stosownie do tego przepisu, w razie niemożności doręczenia adresatowi pisma bezpośrednio do rąk uprawnionych osób, pismo składa się na okres siedmiu dni w placówce pocztowej lub w urzędzie gminy, a zawiadomienie o tym umieszcza w skrzynce na korespondencję, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres dla doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe. W tym, przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia tego okresu. Sąd, wskazując na dane wynikające z akt sprawy stwierdził, iż pismo Sądu z wezwaniem do uzupełnienia braków skargi wysłano do strony w dniu 5 października 2004 r. Wobec nieobecności adresata pod wskazanym w aktach sprawy adresem, zawiadomienie o pozostawieniu przesyłki w placówce pocztowej w dniu 11 października 2004 r. pozostawiono w skrzynce pocztowej adresata. Sąd stosując art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi stwierdził, że przesyłka powinna być przechowywana w placówce pocztowej przez okres siedmiu dni, czyli do dnia 18 października 2004 r. Z upływem tego dnia powstał, w ocenie Sądu, procesowy skutek prawny doręczenia wyżej wymienionego wezwania. Od tej daty należało także, zdaniem składu orzekającego liczyć siedmiodniowy termin uzupełnienia braków skargi, który upłynął w dniu 25 października 2004 r. W konsekwencji Sąd uznał, że wysłanie przez stronę pisma uzupełniającego braki w dniu 29 października 2004 r. oraz uiszczenie wpisu od skargi w dniu 26 października 2004 r. nastąpiło z uchybieniem terminu do dokonania tych czynności i w rezultacie skutkowało odrzuceniem skargi. W skardze kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego strona skarżąca zaskarżyła powyższe postanowienie w całości, zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi: - błędną wykładnię przepisu art. 58 par. 1 i art. 220 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, polegającą na błędnym przyjęciu, że skarżący nie dochował siedmiodniowego terminu do usunięcia braków formalnych skargi w postaci nieuiszczenia w terminie wpisu od tego pisma; - niezastosowanie art. 65 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi polegające na pominięciu tego przepisu przy rozstrzyganiu sprawy i nieuwzględnieniu, że skarżącemu doręczono prawidłowo i skutecznie pismo sądowe wzywające do usunięcia braków formalnych w dniu 19 października, a nie w dniu 10 października 2004 r.; - niezastosowanie par. 9 ust. 3 i ust. 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym /Dz.U. nr 62 poz. 697/, polegające na pominięciu tego przepisu przy rozstrzyganiu sprawy, nie uwzględnieniu, że skarżącemu przysługiwało prawo do powtórnego zawiadomienia o doręczeniu pisma sądowego i prawie do jego odbioru w terminie kolejnych siedmiu dni, licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia powtórnego zawiadomienia, które listonosz doręczył skarżącemu. Wskazując na powyższe zarzuty, strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. W przypadku nieuwzględniania powyższych wniosków strona skarżąca wniosła o przedstawienie w trybie art. 187 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu zagadnienia prawnego polegającego na dokonaniu wykładni przepisów art. 65 par. 2 tej ustawy i przepisów wykonawczych, to jest par. 9 ust. 3 i 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym /Dz.U. nr 62 poz. 697/, oraz art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, w zakresie dotyczącym ustalenia, jaki termin powinien być zastosowany do doręczeń pism sądowych w postępowaniu przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym i upływ którego terminu skutkuje uznaniem za doręczenie pisma sądowego. Alternatywnie wniesiono też o złożenie do Trybunału Konstytucyjnego pytania prawnego dotyczącego zgodności art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z art. 45 Konstytucji RP. Strona skarżąca za błędne uznała powołanie się przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w zaskarżonym postanowieniu na art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podniesiono, iż stosownie do art. 65 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, do doręczeń pism sądowych w postępowaniu sądowoadministracyjnym stosuje się wprost tryb doręczeń pism sądowych w postępowaniu cywilnym. W myśl przepisów wykonawczych do art. 131 par. 2 Kodeksu postępowania cywilnego, to jest rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym, urząd pocztowy ma obowiązek przedstawić zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki we właściwej pocztowej placówce oddawczej w terminie 7 kolejnych dni /par. 9 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia/, a w przypadku nieodebrania przesyłki w terminie opisanym powyżej, ma obowiązek zawiadomić powtórnie o możliwości jej odbioru w terminie kolejnych 7 dni, licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia zawiadomienia, które listonosz doręcza adresatowi. Autor skargi kasacyjnej nie zgodził się też z dokonaną przez sąd I instancji oceną stanu faktycznego sprawy, stosownie do której, przesyłka była awizowana tylko raz. W rzeczywistości awizowanie nastąpiło dwukrotnie, a wezwanie sądu odebrane zostało przez adresata w terminie kolejnych siedmiu dni. W ocenie strony skarżącej, braki skargi zostały więc uzupełnione we wskazanym przez Sąd terminie. Strona wnosząca skargę kasacyjną argumentowała także, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nietrafnie przyjął za prawidłowe, iż pismo Sądu wzywające do uiszczenia wpisu było skutecznie doręczone w trybie zastępczym w dniu 11 października 2004 r., podczas gdy prawidłowe powinno być uwzględnienie doręczenia w dniu 19 października 2004 r., stosownie do art. 65 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z par. 9 ust. 3 i ust. 7 rozporządzenia. Wskazano także, że zarówno art. 65 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz przepisy rozporządzenia stanowią podstawę do uznania, że w rozpoznawanej sprawie doszło do skutecznego doręczenia pisma stronie i odebrania przesyłki w 7-dniowym terminie, po drugim awizowaniu. Sąd I instancji naruszył więc, w ocenie strony wnoszącej skargę kasacyjną, art. 65 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz par. 9 ust. 3 i 7 rozporządzenia, jak również art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przez Sąd art. 220 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż wpis od skargi został wniesiony w terminie 7 dni od dnia odebrania przez pełnomocnika strony wezwania do usunięcia braku formalnego skargi, zgodnie z trybem art. 65 par. 2 ustawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie, choć z innych powodów, aniżeli podanych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Sąd, którego orzeczenie zaskarżono, nie dostrzegł, że okoliczności faktyczne nie upoważniały go do tego by uznać, iż wypełniona została dyspozycja normy zawartej w art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie miał bowiem wystarczających powodów aby uznać, że stronie nie doręczono pisma sądowego w sposób przewidziany w art. 65 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Jak wynika bowiem z akt sprawy przesyłka awizowana była jednorazowo w dniu 11 października 2004 r., o czym świadczy adnotacja zawarta w potwierdzeniu odbioru przesyłki przez listonosza Urzędu Pocztowego S. 26. Tymczasem aby w sposób prawidłowy doręczyć pismo sądowe należało, zgodnie z dyspozycją art. 62 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zastosować tryb, o jakim mowa w przepisach rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym. Odesłanie zawarte w tym artykule jest odesłaniem do przepisów wykonawczych, a zatem do rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 17 czerwca 1999 r. w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym /Dz.U. nr 62 poz. 697 ze zm./. Na podstawie tego rozporządzenia poczta zobowiązana jest, w przypadku niemożności doręczenia pisma adresatowi osobiście, domownikowi lub administracji domu, pozostawić zawiadomienie o możliwości odbioru przesyłki we właściwej pocztowej placówce odbiorczej w terminie siedmiu kolejnych dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia zawiadomienia u adresata /par. 9 ust. 1 rozporządzenia/. Jeżeli adresat przesyłki nie zgłosi się w terminie 7 kolejnych dni od końca dnia następnego po dniu pozostawieniu zawiadomienia u adresata, to zgodnie z par. 9 ust. 3 tego rozporządzenia pocztowa placówka oddawcza obowiązana jest powtórnie zawiadomić adresata o możliwości odbioru pisma, w terminie kolejnych 7 dni, licząc od końca dnia następnego po dniu sporządzenia zawiadomienia. Dopiero więc po powtórnym awizowaniu przesyłki pocztowej i bezskutecznym w ten sposób doręczeniu pisma sądowego możliwe było zastosowanie fikcji prawnej doręczenia, którą przewiduje przepis art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na który powołuje się Sąd w zaskarżonym postanowieniu. Przepis ten dotyczy sytuacji, gdy nie jest możliwe doręczenie pisma w sposób właściwy lub zastępczy. Stosowanie art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzasadnione jest bowiem w sytuacji, gdy pełnomocnik strony nie odebrał wezwania sądowego w trybie określonym w par. 9 ust. 3 rozporządzenia w sprawie szczegółowego trybu doręczania pism sądowych przez pocztę w postępowaniu cywilnym. Powołany artykuł ustawy stwarza więc fikcję prawną skutecznego doręczenia pisma sądowego po uprzednim "podwójnym awizowaniu" i nieodebraniu przez adresata. W takim przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem 7 dni, licząc od dnia następnego po dniu pozostawienia pierwszego pocztowego zawiadomienia u adresata /od dnia zawiadomienia pocztowego wydanego w trybie par. 9 ust. 1 powołanego rozporządzenia/. Odmienna interpretacja art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi prowadziłaby w konsekwencji do stwierdzenia jego niekonstytucyjności. Zauważyć należy, iż par. 9 ust. 3 powołanego rozporządzenia w brzmieniu sprzed 31 marca 2003 r. w zakresie w jakim ustanawiał tylko siedmiodniowy termin przechowywania w pocztowej placówce oddawczej przesyłek - pism sądowych, został uznany przez Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 17 września 2002r. /SK 35/01 - OTK-A 2002 nr 5 poz. 60/ za niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. /Dz.U. nr 78 poz. 483/. W ocenie Trybunału Konstytucyjnego elementy instytucji doręczenia zastępczego, które pozwalają na siedmiodniowe tylko przechowywanie pisma w pocztowej placówce oddawczej, a w następstwie nakładają na urząd pocztowy obowiązek jednokrotnego tylko powiadomienia adresata o przesyłce nie mogą być uznane za uregulowania wystarczające dla realizacji zasady prawa do sądu w aspekcie prawa do uruchomienia procedury przed sądem, zgodnej z wymogami sprawiedliwości. Akta rozpoznawanej sprawy nie zawierają dostatecznych informacji, na podstawie których stwierdzić można było, że dokonano powtórnego zawiadomienia o przesyłce pocztowej. Na odwrotnej stronie tego zawiadomienia brak było bowiem adnotacji, iż awizowano ją powtórnie. Zawiadomienie nie zostało również podpisane. Wojewódzki Sąd Administracyjny, chcąc zastosować art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, powinien był zatem wykazać, że adresat nie odebrał przesyłki pomimo dokonania powtórnego zawiadomienia w terminie 7 dni licząc od dnia następnego po dniu sporządzenia ponownego zawiadomienia o możliwości jej odbioru. Skoro nie zbadano, czy pocztowa placówka oddawcza, to jest Urząd Pocztowy S. 26 zastosowała się do dyspozycji par. 9 ust. 3, w sytuacji o której mowa w par. 9 ust. 1 powoływanego rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości, to nie można było zastosować fikcji prawnej doręczenia, o której mowa w art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie nie miał na tym etapie postępowania, wystarczających podstaw faktycznych by wydać zaskarżone postanowienie odrzucające skargę z uwagi na uchybienie terminowi do usunięcia braków formalnych skargi poprzez uiszczenie opłaty sądowej oraz nadesłanie opłaconego pełnomocnictwa upoważniającego do reprezentowania skarżącego przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym. Nie można było zatem zastosować przez ten Sąd art. 220 par. 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, na podstawie którego odrzucono skargę. Naczelny Sąd Administracyjny nie widzi konieczności zwrócenia się w niniejszej sprawie do Trybunału Konstytucyjnego o stwierdzenie niezgodności regulacji art. 73 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z Konstytucją, skoro przepis art. 65 par. 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi odsyła do trybu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym. Nadto, w dniu 28 lutego 2006 r. Trybunał Konstytucyjny, w sprawie o sygnaturze P 13/05 orzekł, iż art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zakresie, w jakim ustanawia siedmiodniowy termin przechowywania pisma procesowego i nie wymaga ponawiania zawiadomienia adresata o złożeniu tego pisma, jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.