II SA/Gl 553/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek (spr.), Sędziowie WSA Elżbieta Kaznowska, WSA ( del.) Jolanta Rosińska, Protokolant stażystka Beata Kapłon, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 maja 2006 r. sprawy ze skargi K. B. i J. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1) uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty Powiatu M. z dnia [...] r. nr [...], 2) orzeka, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości, 3) zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżących solidarnie kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Aktem notarialnym zawartym w dniu [...] r. Rep. A Nr [...] K. B. i J. B. zbyli na rzecz Skarbu Państwa w trybie art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, działki nr [...] i [...] o łącznej pow. [...] ha z przeznaczeniem pod budowę osiedla mieszkaniowego X w M.. Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] po rozpoznaniu wniosku poprzednich właścicieli orzeczono o odmowie zwrotu części tej nieruchomości, oznaczonej jako działka [...] o pow. [...] m2. Skarga na powyższą decyzję została oddalona na mocy wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 maja 1995 r. sygn. akt SA/Ka 932/94. Następnie z wnioskiem o zwrot działki nr [...] jako zbędnej na cel wywłaszczenia wystąpiła A. C., córka poprzednich właścicieli którzy wniosek ten poparli pismem z daty [...] 2005 r. Starosta M. decyzją z dnia [...] r. nr [...] orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie zwrotu działki nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, iż aktem notarialnym Rep. A Nr [...] z dnia [...] r. nieruchomość ta została zbyta przez Gminę M. na rzecz "A" Spółka z o.o., zaś prawa nabywcy zostały ujawnione w księdze wieczystej KW [...]. Zdaniem organu I instancji, w zaistniałej sytuacji roszczenie poprzednich właścicieli nie może być zrealizowane w drodze postępowania administracyjnego. Nie jest bowiem dopuszczalny zwrot nieruchomości, która stała się własnością innego podmiotu niż Skarb Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego. Zatem postępowanie w tej sprawie podlega umorzeniu jako bezprzedmiotowe na podstawie art. 105 § 1 kpa. W odwołaniu od decyzji J. i K. małż. B. wnieśli o jej uchylenie i "unieważnienie" przekazania nieruchomości w formie aportu do Spółki "A", będącej własnością Gminy M.. Odwołujący się podnieśli, iż nie zostali powiadomieni o zamiarze użycia części wywłaszczonej nieruchomości na inny cel, niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. Zaskarżoną decyzją, podjętą z up. Wojewody [...], orzeczono o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji, podzielając stanowisko, iż nie jest możliwe merytoryczne rozpatrzenie wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ponieważ nie jest ona własnością Gminy ani Skarbu Państwa. Nadto, organ odwoławczy wyjaśnił, iż aczkolwiek Burmistrz M. działał z naruszeniem art. 136 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.), jednak przeniesienie własności jest czynnością cywilnoprawną i organy administracji nie mogą orzekać o jej nieważności, zaś roszczenia z tego tytułu są rozstrzygane w postępowaniu cywilnym przed sądami powszechnymi. W tej sytuacji odwołania nie uwzględniono. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego K. B. i J. B. wnieśli o uchylenie decyzji organu odwoławczego. Skarżący zarzucili, iż zawarcie aktu notarialnego o przekazaniu działki na rzecz "A" jest nieważne. Organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi. W kolejnym piśmie procesowym z dnia [...] 2006 r. skarżący podnieśli, iż nieruchomość przeszła co prawda pod inny zarząd, ale Gmina M. jest nadal jej właścicielem, co umożliwia jej zwrot wobec niezagospodarowania zgodnie z celem wywłaszczenia. Nadto skarżący wnieśli o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Pełnomocnik uczestnika post. "A" Sp. z o.o. w M. wniósł o odrzucenie skargi z uwagi na prawomocne rozstrzygnięcie sprawy zwrotu nieruchomości na podstawie decyzji odmownej z dnia [...] r. Nadto, podniósł iż na działce podjęta została budowa trzech bloków mieszkalnych. W toku rozprawy sądowej skarżący przecząc twierdzeniu o wybudowaniu bloków na działce będącej przedmiotem postępowania, podtrzymał stanowisko, iż nieruchomość ta w dalszym ciągu stanowi własność Gminy M., co potwierdza wypis z Krajowego Rejestru Sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje : Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek zasadniczo z innych przyczyn, niż w niej zawartych. Ponowny wniosek skarżących o zwrot działki nr [...] jako części nieruchomości, nabytej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości ( Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), został złożony po wejściu w życie ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zmiana stanu prawnego wyklucza przyjęcie, iż sprawa niniejsza została już rozstrzygnięta inną decyzją ostateczną. Prawomocna decyzja o odmowie zwrotu części wywłaszczonej nieruchomości z dnia [...] r. zapadła bowiem pod rządami uchylonej ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. Zatem z braku tożsamości sprawy w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 3 kpa, roszczenie skarżących jako poprzednich właścicieli przedmiotowej działki podlegało rozpoznaniu na gruncie aktualnie obowiązującego stanu prawnego. Przesłanki zwrotu wywłaszczonych nieruchomości regulują przepisy rozdziału 6 dział VII tej ustawy ( przy zastosowaniu art. 216 ust. 2 pkt 3 ustawy ). Skoro przedmiotem wniosku była część wywłaszczonej nieruchomości, poprzedni właściciele mogą żądać jej zwrotu, jeżeli stosownie do przepisu art. 137 ustawy, stała się zbędna na cel, określony w umowie o nabycie nieruchomości ( art. 136 ust. 4 w zw. z ust. 3 cyt. ustawy ). W przypadku zrealizowania celu wywłaszczenia tylko na części nieruchomości, po upływie 10 lat zwrotowi podlega pozostała część, jeżeli istnieje możliwość jej zagospodarowania zgodnie z planem miejscowym obowiązującym w dniu złożenia wniosku o zwrot, a w przypadku braku placu miejscowego, zgodnie z ustaleniami decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu albo jeżeli przylega do nieruchomości stanowiącej własność osoby wnioskującej o zwrot ( art. 137 ust. 2 cyt. ustawy ). Powyższej regulacji towarzyszy ustawowy obowiązek właściwego organu powiadomienia poprzedniego właściciela o zamiarze użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu ( art. 136 ust. 2 powołanej ustawy ). Aczkolwiek w niniejszej sprawie organy obydwu instancji nie poczyniły ustaleń, czy objęta żądaniem zwrotu działka nr [...] jako część wywłaszczonej nieruchomości jest zbędna na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, to jednak z motywów zaskarżonej decyzji wynika, że organ odwoławczy dopatrzył się naruszenia art. 136 ust. 2 tej ustawy. Jednakże organy administracji stanęły na stanowisku, iż nie jest możliwe merytoryczne rozpatrzenie wniosku skarżących, jako że sporna nieruchomość nie stanowi własności ani Skarbu Państwa ani Gminy M. z uwagi na fakt przeniesienia jej własności na rzecz "A" – Spółki z o.o. na podstawie aktu notarialnego zawartego w dniu [...] r. Rep. A Nr [...]. Tymczasem takiemu stwierdzeniu zaprzeczyli skarżący, gdyż ich zdaniem z uwagi na fakt, iż wyłącznym udziałowcem tej jednoosobowej Spółki jest Gmina M., nieruchomość nadal stanowi własność gminy, co potwierdza wypis z Krajowego Rejestru Sądowego. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, stanowisko skarżących nie jest jednak trafne. Dowodem nabycia własności przez powyższą spółkę jako odrębny podmiot ( osobę prawną ) jest bowiem treść aktu notarialnego oraz zawiadomienie o dokonaniu wpisu prawa własności w księdze wieczystej KW nr [...] znajdujące się w aktach administracyjnych. Nieruchomość ta nie stanowi zatem przedmiotu własności gminy i nie wchodzi do gminnego zasobu nieruchomości ( art. 24 ust. 1 cyt. ustawy ). Trafnie uznały w takiej sytuacji organy obydwu instancji, iż skoro nieruchomość nie stanowi własności Skarbu Państwa ani Gminy M., nie jest możliwe orzeczenie o jej zwrocie na rzecz poprzednich właścicieli. Jednak z uwagi na datę przeniesienia własności w niniejszej sprawie nie zachodzi przypadek utraty roszczenia z art. 229 cyt. ustawy. Stąd też obowiązkiem organów administracji po stwierdzeniu przesłanek z art. 136 ust. 3 ustawy i ujawnieniu faktu przeniesienia własności nieruchomości z naruszeniem ustawowego wymogu powiadomienia poprzednich właścicieli o zamiarze użycia części wywłaszczonego gruntu na inny cel, niż określony w umowie, było umożliwienie rozstrzygnięcia sprawy cywilnej w zakresie ważności umowy z dnia [...] r. na drodze procesu cywilnego przed wydaniem decyzji w niniejszej sprawie. Wszak organ odwoławczy zauważył, iż nie jest władny rozpatrzyć żądania " unieważnienia" umowy cywilnoprawnej. Zachodziła zatem obligatoryjna podstawa zawieszenia postępowania z art. 97 § 1 pkt 4 kpa do czasu rozstrzygnięcia powyższego zagadnienia wstępnego. Uchybienie tej powinności mogło zaś mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W tej sytuacji decyzje organów obydwu instancji nie mogły się ostać i podlegały uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Orzeczenie o niewykonalności zaskarżonej decyzji oparto na przepisie art. 152 cyt. ustawy. O kosztach postępowania, obejmujących wpis sądowy, rozstrzygnięto na wniosek skarżących po myśli art. 200, art. 205 § 1 i art. 209 tej ustawy. Przy ponownym rozpatrzeniu wniosku skarżących organ I instancji powinien w pierwszym rzędzie zbadać istnienie ustawowych przesłanek uznania części wywłaszczonej nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami, a w razie stwierdzenia podstaw do orzeczenia zwrotu, zawiesić postępowanie do czasu rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego w zakresie oceny ważności umowy o przeniesieniu własności działki na rzecz "A" – Sp. z o.o. – po dopełnieniu powinności w trybie art. 100 kpa. Dopiero na tej podstawie możliwe będzie rozstrzygnięcie roszczenia skarżących.