II FZ 222/08

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Edyta Anyżewska po rozpoznaniu w dniu 20 czerwca 2008 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 1 kwietnia 2008 r. sygn. akt I SA/Łd 844/06 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi T. N. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 8 marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 1997 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I SA/Łd 844/06, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił T. N. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym (zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata). W motywach orzeczenia Sąd wyjaśnił, że jest to już drugi wniosek skarżącej w powyższym przedmiocie, złożony w niniejszej sprawie. Poprzedni wniosek został oddalony postanowieniem z dnia 8 stycznia 2007 r., a postanowieniem z dnia 26 lipca 2007 r., sygn. akt II FZ 174/07, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie na to orzeczenie Sądu wojewódzkiego. Z wniosku strony wynika, że nie osiąga żadnych dochodów i utrzymuje się wyłącznie dzięki pomocy matki. Ze względu na ogólnikowy charakter oświadczeń zawartych we wniosku oraz rozbieżności w treści niniejszego wniosku i poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem z dnia 10 stycznia 2008 r., strona została wezwana do uzupełnienia wniosku o informacje (dokumenty) umożliwiające weryfikację jej oświadczeń, czego jednak nie uczyniła. Również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego z dnia 28 lutego 2008 r. (którym oddalono jej wniosek) skarżąca nie wskazała żadnych okoliczności pozwalających na ocenę zasadności jej żądania. W związku z powyższym Sąd wojewódzki uznał, że strona nie wykazała, iż jej sytuacja materialna uzasadnia przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Strona nie przedstawiła bowiem informacji pozwalającej zweryfikować oświadczenia, na które się powołuje we wniosku i nie wyjaśniła tym samym, czy przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej P.p.s.a., zostały spełnione. W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca wniosła o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi wojewódzkiemu, zarzucając "naruszenie prawa procesowego, materialnego i nierozpoznanie istoty sprawy". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Mający zastosowanie w sprawie art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., nakłada na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy obowiązek uprawdopodobnienia przesłanek w tym przepisie określonych. Z omawianej regulacji wynika bowiem wprost, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, "gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania". W świetle wskazanego przepisu sąd administracyjny nie ma możliwości poszukiwania z urzędu faktów przemawiających na korzyść ubiegającego się o przyznanie prawa pomocy, a władny jest jedynie oceniać w świetle art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. te, które wskazała strona. Podstawą ustaleń faktycznych, pozwalających sądowi na podjęcie rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy, są więc okoliczności przytoczone przez wnioskodawcę (dlatego też powinna to być informacja kompletna, pozwalająca na zobrazowanie realnej sytuacji majątkowej strony). Gdyby oświadczenia zawarte we wniosku budziły wątpliwości lub okazały się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych strony oraz jej stanu rodzinnego - jak w niniejszej sprawie (ze względu na ich ogólnikowy charakter) - to stosownie do art. 255 P.p.s.a., strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że uchylenie się strony od obowiązków nałożonych w toku takiego postępowania uzupełniającego należy uznać za przeszkodę wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a tym samym przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie (por. post. NSA z dnia 8 listopada 2006 r., sygn. akt II OZ 1112/06, ONSAiWSA 2007, nr 4, poz. 79). Przyznanie prawa pomocy stanowi bowiem odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia przez skarżących kosztów związanych prowadzeniem przez nich postępowania sądowoadministracyjnego (por. art. 199 p.p.s.a.), które są dochodem Skarbu Państwa (por. art. 212 § 2 p.p.s.a.). Jest to swoista forma dotowania strony przez Państwo, poprzez zapewnienie jej bezpłatnego udziału w procesie. Stąd - mając ponadto na względzie nieostre kryteria ocenne, sformułowane w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. - konieczne jest możliwie najbardziej dokładne ustalenie rzeczywistej kondycji finansowej wnioskodawcy (por. post. NSA z dnia 12 czerwca 2007 r., sygn. akt II FZ 214/07, niepubl.). Odnosząc te wywody do przedmiotowego stanu faktycznego zauważyć trzeba, że referendarz Sądu wojewódzkiego, korzystając z uprawnienia jakie mu przyznaje art. 255 P.p.s.a. (w zw. z art. 258 § 1 i § 2 pkt 5 tej ustawy), zobowiązał skarżącą do złożenia stosownych wyjaśnień. Z tego zobowiązania skarżąca się nie wywiązała, w związku z czym Sąd nie miał obowiązku uznać przesłanek z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. za uprawdopodobnione i odmówił przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Podkreślić przy tym trzeba, że skarżąca nie podważa w żaden sposób w zażaleniu prawidłowości takiego stanowiska. Po pierwsze bowiem, ogranicza się w nim do żądania uchylenia zaskarżonego postanowienia i ogólnego zarzutu naruszenia prawa procesowego, materialnego i nierozpoznania istoty sprawy (nie wyjaśniając na czym te uchybienia miałyby polegać). W konsekwencji zaś po drugie, strona nie podaje w dalszym ciągu informacji pozwalających na weryfikację jej oświadczeń odnośnie do jej statusu rodzinnego i majątkowego (aktualna zatem pozostaje ocena wyrażona w kwestionowanym orzeczeniu). W tym stanie rzeczy Sąd odwoławczy orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.