III SA/Wa 938/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Kołodziejczak-Osetek, Sędziowie Asesor WSA Jarosław Trelka (spr.), Asesor WSA Janusz Walawski, Protokolant Barbara Czyżewska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 maja 2006 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2006 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy 1) stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji, 2) określa, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości. III SA/Wa 938/06 UZASADNIENIE M.G. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) o umorzenie należności z tytułu składek "wynikających z prowadzenia działalności gospodarczej". Działalność ta, jak wynika z powyższego wniosku, przynosiła straty. Skarżący podał, że jest bezrobotny, ma ciężką sytuację materialną, pozostaje na utrzymaniu rodziców. Decyzją z dnia [...] grudnia 2005 r. ZUS odmówił umorzenia należności wobec skarżącego za okres od lutego 2005 r. do września 2005 r. Decyzja ta objęła składki na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy - na łączną kwotę 4 103, 28 zł. Organ uznał, że z powodu braku prowadzenia egzekucji nie można stwierdzić całkowitej nieściągalności należności, a ponadto skarżący nie wykazał, aby zaszły przesłanki z art. 28 ust. 3a ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 137, poz. 887 ze zm.), zwanej dalej "ustawą", w związku z przepisami rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z 31 lipca 2001 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365), zwanego dalej "rozporządzeniem". Nie udokumentował on miesięcznych wydatków, organ nie mógł więc ocenić jego rzeczywistej sytuacji materialnej. Osoba prowadząca działalność powinna - w ocenie organu - liczyć się z koniecznością ponoszenia wszelkich kosztów z tym związanych, w tym obciążeń z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne. Ponadto organ wziął pod uwagę młody wiek skarżącego oraz fakt, że należności te przedawniają się dopiero po 10 latach. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wskazał, że jego dochód wynosi jedynie 520 zł. z tytułu zasiłku dla bezrobotnych. Jakakolwiek próba spłaty zadłużenia pozbawi go podstawowych potrzeb życiowych. Skarżący ponownie podkreślił swoją trudną sytuację materialną. Decyzją z dnia [...] stycznia 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, na podstawie art. 134 Kpa stwierdził, że wniosek skarżącego został wniesiony z uchybieniem terminu i pozostawił go bez rozpoznania. Organ wskazał, że decyzja z [...] grudnia 2005 r. została doręczona skarżącemu w dniu 23 grudnia 2005 r., a zatem termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy upłynął w dniu 6 stycznia 2006. Wniosek został natomiast złożony w dniu 9 stycznia 2006 r. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżący uznał, że decyzja ta jest dla niego krzywdząca, gdyż nie jest w stanie spłacić zadłużenia mimo młodego wieku. W odpowiedzi na skargę organ wywodził, jak w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Stosownie natomiast do art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na decyzje administracyjne. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem materialnym i formalnym obowiązującym w dacie wydania takiej decyzji. Skarga analizowana według powyższego kryterium zasługuje na uwzględnienie, choć z powodów odmiennych, niż w niej wskazane. Stosownie do art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, nieważna jest decyzja administracyjna wydana z naruszeniem przepisów o właściwości. Zaskarżona decyzja dotknięta jest taką właśnie sankcją nieważności wynikającą z tego przepisu. Została ona bowiem wydana przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, zamiast przez Prezesa Zakładu. Dodatkowo rozstrzygnięcie to powinno mieć formę postanowienia, a nie decyzji. Art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowi, jako lex specialis wobec art. 17 Kpa określającego organy wyższego stopnia, że od decyzji podejmowanych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych w sprawach m.in. umorzenia należności z tytułu składek przysługuje wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy skierowany do Prezesa Zakładu. Tak więc organem właściwym w sprawie wydania rozstrzygnięcia stwierdzającego uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy jest Prezes Zakładu jako organ odwoławczy (art. 134 Kpa w zw. z art. 127 § 3 Kpa). Przyjąć należy, że jest on właściwym organem odwoławczym nie tylko w sprawach umorzenia należności z tytułu składek, ale także w innych, incydentalnych postępowaniach związanych i wynikających z postępowania w przedmiocie umorzenia składek. Dotyczy to także postępowania w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia odwołania. Powyższego wniosku nie zmienia przywołany w zaskarżonej decyzji art. 83b ust. 1 ustawy. Stanowi on, że jeżeli przepisy Kpa przewidują wydanie przez organ postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję. Przepis ten określa jedynie formę rozstrzygnięcia procesowego (zamiast postanowienia wydana powinna być decyzja) i nie ingeruje w zasadę ustaloną w art. 83 ust. 4. Zasadą tą jest, że organem odwoławczym w sprawach dotyczących umorzeń należności składkowych jest Prezes ZUS. Art. 83b ust. 1 ustawy nie ma więc zastosowania do aktów administracyjnych wydawanych przez Prezesa Zakładu działającego jako organ odwoławczy. Prowadzi to do wniosku, że rozstrzygnięcie Prezesa Zakładu powinno mieć formę postanowienia, a nie decyzji. W tej sytuacji, wobec wydania zaskarżonej decyzji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a nie przez Prezesa Zakładu, konieczne było uznanie, że jest ona nieważna. Zobowiązuje do tego brzmienie przywołanego art. 156 § 1 pkt 1 Kpa. Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że w zaskarżonej decyzji niewłaściwe było pozostawienie wniosku skarżącego o ponowne rozpatrzenie sprawy "bez rozpoznania". Art. 134 Kpa określa dwie niezależne instytucje procesowe: niedopuszczalność odwołania oraz uchybienie terminu do wniesienia odwołania. Pozostawienie pisma procesowego bez rozpoznania to instytucja przewidziana natomiast w art. 64 Kpa i wadliwe jest łączenie jej z rozstrzygnięciami przewidzianymi w art. 134 tego kodeksu. Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego, Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji. Odnośnie wstrzymania jej wykonalności Sąd orzekł na podstawie art. 152 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.