I SA/Ol 464/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Andrzej Błesiński (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Tadeusz Piskozub asesor sąd. Renata Kantecka Protokolant Katarzyna Niewiadomska , po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 25 maja 2006r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia "[...]", nr "[...]" w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych 1) oddala skargę, 2) zasądza od Skarbu Państwa (kasa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie) na rzecz radcy prawnego M. P. kwotę 600 (sześćset) zł powiększoną o stawkę podatku od towarów i usług za udzieloną z urzędu pomoc prawną. Podatnik K. B. wniósł do Naczelnika Urzędu Skarbowego o umorzenie zaległości podatkowej wraz z odsetkami w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. oraz zaległości podatkowej wraz z odsetkami w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2001 r. Zaskarżoną decyzją z dnia "[...]", Dyrektor Izby Skarbowej, utrzymał w mocy decyzję Naczelnika Urzędu Skarbowego z dnia "[...]" odmawiającą umorzenia zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2001 r. w kwocie 1.821,92 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 949,30 zł oraz zaległości w podatku od towarów i usług za listopad i grudzień 2001 r. w kwocie 1.069,10 zł wraz z odsetkami za zwłokę w kwocie 642,50 zł. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podniósł, że decyzja wydawana co do ulgi przewidzianej w art. 67§1 Ordynacji podatkowej ma charakter uznaniowy. Zgodnie z tym przepisem w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym organ może na wniosek podatnika umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną. Organ podatkowy może więc ale nie musi skorzystać z uprawnienia do zastosowania ulgi podatkowej, nawet jeśli w sprawie zachodzi przesłanka przewidziana w cytowanym przepisie. Instytucja umorzenia jest instytucją wyjątkową i jako taka powinna być stosowana tylko w przypadkach uzasadnionych nadzwyczajnymi okolicznościami Stanowi ona nadto wyjątek od zasady równości i powszechności opodatkowania i dlatego jej udzielenie jest zasadniczo uzależnione od wystąpienia okoliczności, na które podatnik nie ma wpływu i które są niezależne od sposobu jego postępowania. Organy podatkowe ustaliły i rozważyły sytuację majątkową oraz rodzinną skarżącego, wskazując, że jest on w sytuacji trudnej. Odbywa bowiem karę pozbawienia wolności, jest rozwiedziony, nie posiada obecnie majątku. W latach 2001-2002 prowadził jednak działalność gospodarczą z zakresie usług remontowo- budowlanych , z której w 2001 roku osiągnął dochód w wysokości 79.999,23 zł. W 2002 roku dochodu z tej działalności nie osiągnął, osiągając jednak dochód z innych źródeł w wysokości 2.718,20 zł. W latach 2003 i 2004 nie złożył zeznania podatkowego lecz z informacji PIT-11, wystawionej przez Powiatowy Urząd Pracy , wynika, że w 2003 roku osiągnął dochód w kwocie 3.205,10 zł. Skarżący dysponował więc środkami , które umożliwiały mu bieżące regulowanie należności podatkowych. Organ odwoławczy podzielił więc stanowisko organu pierwszej instancji, że przychylenie się do wniosku strony oznaczałoby postawienie jej w rażąco korzystnej sytuacji w stosunku do podatników terminowo regulujących zobowiązania podatkowe. Ponadto w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przedstawiono okoliczności dotyczące ustanowienia na rzecz Urzędu Skarbowego hipoteki przymusowej na nieruchomości, której właścicielem w 2003r. był skarżący. W skardze wniesionej do sądu, podatnik zwrócił się o "ponowne rozpatrzenie prośby i umorzenie zaległości". Podał, że jest świadomy uznaniowego charakteru instytucji umorzenia należności podatkowych ale uważa, że w jego sytuacji spełniona jest przesłanka ważnego interesu podatnika. Odbywa bowiem karę pozbawienia wolności, musi spłacać zadłużenie alimentacyjne na rzecz dzieci a w czasie odbywania kary trudno o odpłatne zatrudnienie. W roku 2001, z uzyskanych dochodów płacił wcześniejsze należności podatkowe, inwestował w działalność gospodarczą, którą przerwało aresztowanie. Obecnie nie ma żadnych możliwości płatniczych i jest osoba niewypłacalną. Na rozprawie , wyznaczony w ramach przyznanego prawa pomocy, pełnomocnik sprecyzował zarzuty skargi jako naruszenie art. 6§71 i art.122 Ordynacji podatkowej w wyniku nieprzeprowadzenia postępowania dowodowego i niewyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na podstawie art. 1ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (D.U. nr 153, poz.1269 ze zm.) oraz art. 3§1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D. U. nr 153, poz. 1270, dalej jako p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Zadaniem sądu administracyjnego jest zatem kontrola legalności zaskarżonej decyzji a więc zbadanie, czy przy jej wydaniu nie nastąpiło naruszenie prawa. Rozpoznawanie skarg na decyzje organów administracyjnych nie ma charakteru merytorycznego orzekania w sprawie administracyjnej. Wynikiem dokonanej przez sąd kontroli może zatem być albo oddalenie skargi albo uchylenie zaskarżonej decyzji a w określonych ustawą przypadkach stwierdzenie nieważności decyzji lub stwierdzenie wydania decyzji z naruszeniem prawa (art. 145 §1 p.p.s.a.). Dokonując oceny zaskarżonej decyzji w przedstawionym wyżej aspekcie, sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia , że przy jej wydaniu doszło do naruszenia przepisów prawa o postępowaniu bądź prawa materialnego. Stanowiący podstawę zaskarżonej decyzji art. 67§1 Ordynacji podatkowej stanowi, iż organ podatkowy może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe lub odsetki za zwłokę w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym. Brzmienie tego przepisu wskazuje, że rozstrzygnięcie co do umorzenia ma charakter uznania administracyjnego. Oznacza to, iż nawet zaistnienie przewidzianych cytowanym przepisem przesłanek nie zobowiązuje organu podatkowego do zastosowania wnioskowanej przez podatnika ulgi. Nadmienić przy tym należy, że ulga taka jest przywilejem, który może być podatnikowi przyznany decyzją ale nie jest prawem podatnika. Zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wywody związane z uznaniowością przyznania ulgi są więc w całej rozciągłości trafne i odpowiadają prawu. Odpowiadają też utrwalonemu w tym względzie orzecznictwu. Przedstawiony uznaniowy charakter ulgi ogranicza w konsekwencji zakres sądowej kontroli decyzji organów podatkowych wydawanych w przedmiocie ulg podatkowych. Kontrola ta w takich przypadkach nie odnosi się bowiem do zasadności przyznania lub odmowy przyznania ulgi lecz do zbadania, czy organ podatkowy wydał decyzję z zachowaniem przepisów postępowania. Badaniu podlega więc w szczególności, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy materialnej, obligującej do podejmowania wszelkich działań niezbędnych w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 122 Ord, pod.) oraz zebrania i w sposób wyczerpujący rozpatrzenia całego materiału dowodowego (art. 187§1 Ord. pod.), dokonanego zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów (art. 191 Ord. pod.), przy zapewnieniu stronie czynnego udziału w sprawie (art. 123§1 Ord. pod.). W rozpoznawanej sprawie, wymienione (ale także inne) reguły postępowania nie zostały w ocenie sądu naruszone. Nie można więc zgodzić się z zarzutem pełnomocnika skarżącego, że nie zostało przeprowadzone postępowanie dowodowe i nie wyjaśniono istotnych okoliczności sprawy. Organy podatkowe poczyniły bowiem pełne ustalenia faktyczne na podstawie prawidłowo zebranego materiału dowodowego, który został oceniony w zgodzie z cytowanymi zasadami. Należy przy tym podnieść, że organy podatkowe obu instancji nie kwestionowały okoliczności, na które powoływał się podatnik w swoim wniosku i załączniku do niego (k.12-13 akt pod.). Nie negując złej sytuacji majątkowej i skomplikowanej sytuacji życiowej podatnika, uznały jednak, że nie zasługuje on na ulgę skoro sam przyczynił się swym postępowaniem do powstania zaległości a przyznanie mu ulgi prowadziłoby do niezasadnego odstępstwa od konstytucyjnej zasady równości i powszechności opodatkowania (art. 84 Konstytucji R.P.).Tę motywację zaskarżonej decyzji sąd podziela. Sam skarżący w skardze także w istocie rzeczy jej nie podważa, przyznając, że do zaistniałej sytuacji doprowadził swym postępowaniem. Szczególnego podkreślenia wymaga okoliczność, wskazana w zaskarżonej decyzji, iż w 2001 roku skarżący osiągnął stosunkowo wysoki dochód z działalności gospodarczej (prawie 80 tys. zł) a mimo to nie wywiązał się z obowiązków podatkowych. Skarżący przyznał zaś w związku z tym w skardze, że przyjął w swej działalności inne priorytety. Fakt ten nie może jednak stanowić przesłanki udzielenia ulgi i trafnie został oceniony przez organy podatkowe. W zakresie dotyczącym odmowy umorzenia należności w podatku od towarów i usług, wskazania wymaga nadto, że zaległość w tym podatku powstała w konsekwencji naruszającego prawo działania podatnika. Podatek VAT ma bowiem charakter szczególny o tyle, że obowiązek jego obliczenia i odprowadzenia ciążył wprawdzie na podatniku ale jego ekonomiczny ciężar ponosił nabywca usług (towarów), który uiszcza go w cenie. Zatrzymanie tego podatku na własne cele było niewątpliwie działaniem na szkodę interesu publicznego, stanowiąc samo w sobie przysporzenia majątku podatnika. W takiej sytuacji nie znajduje zatem uzasadnienia zastosowanie instytucji o charakterze przywileju, jaką jest umorzenie zaległości podatkowej i odsetek od niej (por.: wyroki NSA z 7.12.2000r. , sygn. akt S.A./Sz 1296/99, opub. w bazie LEX nr 53184 oraz z 4.07.2001r., sygn. akt III S.A. 840/00, opub. w bazie LEX 53977). Zauważyć należy na zakończenie, że odmowa umorzenia zaległości w rozpoznawanej sprawie nie pozbawia skarżącego uprawnienia do ponownego ubiegania się w przyszłości o przyznanie ulgi, czy to w postaci umorzenia zaległości i odsetek w całości lub w części, czy to w postaci rozłożenia spłaty na raty. W tym stanie sprawy, skoro zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z przepisami postępowania i nie narusza prawa materialnego, brak było podstaw do uwzględnienia skargi. Na podstawie art.151 p.p.s.a. orzec więc należało jak w sentencji wyroku. Wynagrodzenie pełnomocnika wyznaczonego w ramach przyznanego skarżącemu prawa pomocy zasądzono na podstawie art. 250 p.p.s.a. oraz §14 ust.2 pkt 1 lit.a w zw. z §6 pkt 3 oraz §2 ust.3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej....( D.U. nr 163, poz.1349 ze zm. w D.U. nr 219 z 2005r., poz.1873).