II SA/Ol 164/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Alicja Jaszczak - Sikora Asesor WSA Katarzyna Matczak Asesor WSA Irena Szczepkowska (spr.) Protokolant Grzegorz Klimek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2006r. sprawy ze skargi G. W. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie przyznania uprawnień kombatanckich I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]" nr "[...]"; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100 zł (sto) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. orzeka, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. G. W., urodzona "[...]"1930 r., wystąpiła z wnioskiem do Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o przyznanie jej uprawnień kombatanckich. Podała przy tym, że w czerwcu 1941 r. Niemcy wywieźli ją wraz z rodzeństwem do miejsca odosobnienia w M., gdzie przebywała przez około 10 dni pod stałym nadzorem niemieckich żandarmów, w warunkach uwłaczających godności ludzkiej. Na potwierdzenie swych twierdzeń G. W. złożyła oświadczenia dwóch świadków. Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]"2005 r., na podstawie art. 3 - 4 i art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz.U. z 2002 r. Nr 42, póz. 371) odmówiono G. W. przyznania uprawnień kombatanckich. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano, iż na podstawie upoważnienia zawartego w art. 8 ust. 1 pkt 1 ustawy, podanej w podstawie prawnej decyzji, Prezes Rady Ministrów wydał w dniu 20 września 2001 r. rozporządzenie w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, póz. 1154). Organ stwierdził, że wnioskowany przez stronę obóz w M. nie został wymieniony w powołanym rozporządzeniu ani - jak wynika z dostępnych urzędowi materiałów oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy - nie był obozem karnym lub wychowawczym, o których mowa w § 5 pkt 2 i 3 powołanego rozporządzenia. W związku z tym organ uznał, ze wnioskowana represja nie jest represją w rozumieniu art. 3 - 4 cytowanej ustawy. Kolejną decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia "[...]"stycznia 2006 r., po rozpoznaniu wniosku G. W., zgłoszonego w trybie art. 127 § 3 kpa, utrzymano w mocy decyzję tego organu z dnia "[...]"listopada 2001 r, nie znajdując podstaw do uchylenia podjętego uprzednio rozstrzygnięcia. W motywach tej decyzji wskazano, iż stosownie do brzmienia art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego represjami w rozumieniu ustawy są okresy przebywania w hitlerowskich więzieniach, obozach koncentracyjnych i ośrodkach zagłady (lit. a); w innych miejscach odosobnienia, w których warunki pobytu nie różniły się od warunków w obozach koncentracyjnych, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. b); w innych miejscach odosobnienia, w których pobyt dzieci do lat 14 miał charakter eksterminacyjny, a osoby tam osadzone pozostawały w dyspozycji hitlerowskich władz bezpieczeństwa (lit. c). Następnie wskazano, iż rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 20 września 2001 r. w sprawie określenia miejsc odosobnienia, w których były osadzone osoby narodowości polskiej lub obywatele polscy innych narodowości (Dz. U. Nr 106, póz. 1154) zostało wydane na podstawie upoważnienia ustawowego zawartego w art. 8 ust. 1 pkt 2 omawianej ustawy kombatantach... , wobec czego organ wydający decyzje nie jest uprawniony do czynienia samodzielnych ustaleń czy konkretny obóz posiada cechy określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b i c ustawy. Podniesiono nadto, iż uregulowanie delegacyjne wyklucza możliwość ustalania objętych nim okoliczności w drodze stosowania środków dowodowych przewidzianych przepisami kpa. Dalej organ wywodził, iż w przepisach powołanego rozporządzenia nie wymieniono obozu (miejsca odosobnienia) w M. jako obozu o cechach określonych w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b-c ustawy o kombatantach... . Wskazano nadto, że miejsca tego nie można również zaliczyć do kategorii obozów koncentracyjnych (art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy). Nie był to również karny lub wychowawczy obóz pracy (§ 5 pkt 2 i 3 rozporządzenia w związku z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. b ustawy). Organ podał, że ze stosownych opracowań (np. publikacji: Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939 -1945. Informator encyklopedyczny, Warszawa 1979, "[...]") wynika, iż w M. istniało getto oraz typowy obóz pracy, w którym więźniowie pracowali na roli. Na zakończenie Kierownik Urzędu wskazał, iż samoistną podstawą przyznania uprawnień kombatanckich nie mogło być zniszczenie gospodarstwa przez okupanta na początku wojny, skazanie matki na karę pozbawienia wolności, konieczność ukrywania się matki i będące tego konsekwencją prowadzenie gospodarstwa wyłącznie przez wnioskodawczynię i jej rodzeństwo. Na powyższą decyzję G. W. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie wnosząc o jej uchylenie i przyznanie uprawnień kombatanckich. W skardze opisała dotychczasowy przebieg sprawy i wskazała, że w jej ocenie sytuacja opisana przez nią we wniosku, w której znalazła się mając 11 lat wypełnia wymogi określone w art. 4 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego. W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o oddalenie skargi podtrzymując swoje. dotychczasowe stanowisko w sprawie. Na rozprawie sądowej reprezentująca skarżącą córka ("[...]" akt sądowych) wskazała, że nawet gdyby skarżąca nie spełniała przesłanek określonych w art. 4 ust. 1 lit. b i c komentowanej ustawy o kombatantach, to ma do niej zastosowanie art. 4 ust. 2 tej ustawy, gdyż skarżąca i jej troje rodzeństwa przebywali w obozie bez rodziców, ponieważ ojciec zmarł, a matka ukrywała się. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, póz. 1269), Wojewódzki Sąd Administracyjny ma obowiązek badania zaskarżonych decyzji wyłącznie w zakresie ich legalności, a więc z punktu widzenia ich zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Wskazać również należy na zapis art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, póz. 1270 ze zm.), zgodnie z którym sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co obliguje do wzięcia pod uwagę z urzędu wszelkich naruszeń prawa. W niniejszej sprawie, Sąd uwzględnił skargę, bowiem w toku kontroli legalności decyzji podjętych przez organ administracji publicznej stwierdził naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Orzekając o tym, czy określona osoba spełnia warunki do uzyskania uprawnień kombatanckich Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych obowiązany jest prowadzić postępowanie zgodnie z zasadami określonymi w kodeksie postępowania administracyjnego. Organ ten musi m.in. przestrzegać zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 kpa), a więc podejmować wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie słuszny interes społeczny i słuszny interes obywateli. Z zasady tej wynikają też dla organu administracji obowiązki określenia z urzędu, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy, oraz przeprowadzenia ich w sprawie z urzędu. Z mocy art. 77 § 1 kpa organ obowiązany jest także do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego. Obowiązkiem organu jest też dokonać oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy, co wynika z art. 80 kpa. Organ orzekający musi wreszcie uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w § 1 i 3 art. 107 kpa. Zgodnie z unormowaniami zawartymi w tym przepisie uzasadnienie faktyczne i prawne stanowi co do zasady element obowiązkowy każdej decyzji. Uzasadnienie stanowi zatem integralną część wyjaśnienia rozstrzygnięcia, stanowiącego dyspozytywną część decyzji. Powinno ono wskazywać okoliczności faktyczne i prawne, którymi kierował się organ administracji przy podejmowaniu decyzji, jak również winno zawierać ocenę zebranego w postępowaniu materiału dowodowego, dokonaną przez organ wykładnię stosowanych przepisów oraz ocenę przyjętego stanu faktycznego w świetle obowiązującego prawa. Aby można było odnieść powyższe uwagi do niniejszej sprawy w pierwszej kolejności wskazać należy, iż zgodnie z przepisami ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych innych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tekst jednolity Dz. U. z 2002 r. Nr 42, póz. 371), zwanej dalej "ustawą o kombatantach", zakresem podmiotowym stosowania ustawy objęci zostali kombatanci w rozumieniu powołanej ustawy (art. 1 ust. 1), osoby, które podlegały represjom wojennym i okresu powojennego (art. 4 ust. 1) oraz osoby, które jako dzieci zostały odebrane rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia ( art. 4 ust. 2). W niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości fakt, że skarżąca nie może być uznana za kombatanta. Sporne pozostaje natomiast, czy może zostać uznana za osobę, która podlegała represjom wojennym lub też osobę, która jako dziecko została odebrana rodzicom w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. W ocenie Sądu, postępowanie administracyjne przeprowadzone w niniejszej sprawie w sposób niepełny, z pominięciem istotnych w sprawie okoliczności faktycznych, nie pozwala na zajęcie jednoznacznego stanowiska w tym zakresie. Okoliczności niniejszej sprawy wymagają bowiem przeprowadzenia przez organ uzupełniającego postępowania wyjaśniającego i ponownej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Definicję legalną represji, ustawodawca zawarł w art. 4 ust. 1 powołanej ustawy o kombatantach, a w pkt 3 tego przepisu wskazał, że przez represję rozumie się przebywanie z przyczyn narodowościowych i rasowych w gettach. Skoro więc Kierownik Urzędu Do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych sugeruje, że w obozie w M. znajdowało się getto, to powinien w pierwszej kolejności ocenić wiarygodność zeznań świadków na okoliczność uwięzienia skarżącej w tym obozie w czerwcu 1941 r., a w wypadku pozytywnego wyniku tej oceny, dążyć do wyjaśnienia czy skarżąca została osadzona tam z przyczyn określonych w art. 4 ust. 1 pkt 3 powołanej ustawy. Ponadto stwierdzić należy, iż ze zgromadzonego w niniejszej sprawie materiału dowodowego oraz z uzasadnień decyzji Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych nie wynika, aby organ analizował niniejszą sprawę pod kątem spełnienia przez skarżącą przesłanki z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach mimo, że wskazywane przez G. W. okoliczności, w jakich doszło do osadzenia jej w miejscu odosobnienia, nie wykluczają, że skarżąca mogła zostać odebrana matce w celu poddania eksterminacji lub w celu przymusowego wynarodowienia. Skarżąca akcentowała bowiem w życiorysie, że w czerwcu 1941 r. jako jedenastoletnie dziecko wywieziona została przez Niemców do obozu w M., gdzie przebywała bez rodziców. W tym czasie jej ojciec nie żył, a matka zmuszona była ukrywać się przed Niemcami, aby uniknąć kary pozbawienia wolności, wymierzonej jej przez Niemców na okres 6 miesięcy. W przekonaniu skarżącej sytuacja, w jakiej znalazła się w czerwcu 1941 r., uprawnia do twierdzenia, że spełniła warunki do uzyskania uprawnień kombatanckich, jeśli nie z art. 4 ust. 1 pkt 1 lit b lub c ustawy o kombatantach, to z art. 4 ust. 2 tej ustawy. Niezbędnym zatem jest wyjaśnienie przy pomocy wszelkich dostępnych środków dowodowych (art. 75 § kpa), czy w przypadku skarżącej zaistniały przesłanki z art. 4 ust. 2 ustawy o kombatantach. Natomiast wynik poczynionych w tym zakresie ustaleń powinien znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu wydanej decyzji. Omówione uchybienia procesowe, pozostające w ścisłym związku z ostatecznym wynikiem sprawy, powodują konieczność uchylenia zaskarżonej decyzji, a także decyzji ją poprzedzającej na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 póz. 1270 ze zm.) Na zasadzie art. 200 i 209 P.p.s.a. w punkcie II wyroku orzeczono o kosztach postępowania sądowego. Stosownie do art. 152 P.p.s.a. orzeczono, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, przy czym rozstrzygnięcie w tym zakresie obowiązuje jedynie do czasu uprawomocnienia się wyroku.