II OSK 2020/06

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Czapska-Górnikiewicz Sędzia NSA Alicja Plucińska-Filipowicz /spr./ Sędzia del. WSA Izabela Ostrowska Protokolant Anna Jusińska po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2008 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 2 czerwca 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 1031/05 w sprawie ze skargi J. P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie wymeldowanie z pobytu stałego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 2 czerwca 2006 r., sygn. akt II SA/Rz 1031/05, po rozpoznaniu skargi J. P. na decyzję Wojewody P. z dnia [...] utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego w R. przy ul. [...] - oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku podano, że zaskarżona decyzja została wydana po stwierdzeniu, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal niedopełniając obowiązku wymeldowania, zaś miało to miejsce kilka miesięcy przed umieszczeniem go w zakładzie karnym. Zaistnienie przesłanek do wymeldowania potwierdza się w decyzji organu pierwszej instancji oraz w decyzji organu odwoławczego. Skargę na decyzję Wojewody P. wniósł J. P. podnosząc, że naruszono przepisy o postępowaniu administracyjnym bowiem przyjęto za prawdziwe oświadczenie jego byłej żony, które nie było zgodne z prawdą. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarga nie jest zasadna. Sąd wskazał, że stosownie do art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych /tekst jednolity Dz. U. z 2001 r. Nr 87, poz. 960 ze zm./ wymeldowanie wiąże się z opuszczeniem lokalu i nie wymeldowaniem się. Akta administracyjne sprawy wykazują, że skarżący opuścił przedmiotowy lokal dobrowolnie kilka miesięcy przed rozpoczęciem odbywania kary pozbawienia wolności, co uzasadnia przyjęcie, że nastąpiło opuszczenie lokalu stanowiącego dotychczasowe miejsce zamieszkania i zameldowania. Dla sprawy meldunkowej nie mają znaczenia kwestie dotyczące tytułu prawnego do lokalu, gdyż postępowanie meldunkowe ma służyć jedynie potrzebom ewidencyjnym. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł J. P., reprezentowany przez adwokat M. P.-P., zarzucając: 1/ naruszenie prawa materialnego, to jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie, że w sprawie zaistniały przesłanki do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego, 2/ naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: a/ art. 133 ( 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ zwanej dalej "ppsa", poprzez pominięcie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów art. 7, 77 i 80 kpa wobec niepodjęcia przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i uwzględnienia słusznego interesu skarżącego oraz nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, b/ art. 133 ( 1 ppsa poprzez pominięcie naruszenia przez organ art. 9 kpa polegające na nienależytym i nie wyczerpującym informowaniu skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, c/ art. 245 i 246 ppsa, poprzez odmowę ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. W skardze kasacyjnej wnosi się o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz zasądzenie od Skarbu Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu przy sporządzeniu i wniesieniu skargi kasacyjnej. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podaje się, że faktycznie skarżący opuścił przedmiotowy lokal jednakże wiązało się to z osadzeniem w zakładzie karnym, co nie powoduje utraty dotychczasowego miejsca zamieszkania. Okoliczność ta powinna być przedmiotem postępowania dowodowego, przy czym ciężar dowodu na mocy art. 77 ( 1 kpa spoczywa na organie administracji, który powinien z własnej inicjatywy uzupełnić niepełny materiał dowodowy. Skarżący nie skorzystał z możliwości wskazania świadków pomimo, iż działał przez ustanowionego dla siebie pełnomocnika w osobie brata W. P., co jednak nie zwalnia organu z obowiązku uzupełnienia materiału dowodowego z urzędu. Nie była też respektowana w postępowaniu administracyjnym zasada informowania wynikająca z art. 9 kpa co ma istotne znaczenie w sytuacji strony przebywającej w odosobnieniu /areszt tymczasowy/. Pełnomocnik skarżącego na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wskazał w uzupełnieniu uzasadnienia skargi kasacyjnej, iż nie uwzględniono w sprawie wymeldowania tego, że wyrok orzekający o eksmisji skarżącego z przedmiotowego lokalu jest wyrokiem zaocznym. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. Jako podstawę skargi kasacyjnej w niniejszej sprawie wskazuje się naruszenie prawa materialnego, to jest art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie zaistniały przesłanki do wymeldowania skarżącego z pobytu stałego. Przez "niewłaściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego" w orzecznictwie i piśmiennictwie rozumie się sytuację, kiedy to powołano przepis w ogóle w sprawie nie mający zastosowania, gdyż sprawa podlega rozstrzygnięciu na podstawie innego przepisu prawa materialnego. W niniejszej sprawie taka sytuacja nie zachodzi, bowiem zarówno organy administracji publicznej obu instancji, jak i Sąd pierwszej instancji, prawidłowo powołały się na art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Sporną natomiast kwestią według wywodów strony, jest to, czy faktycznie zaistniały przesłanki wymagane do wydania decyzji na tej podstawie. Odmienność poglądów w tej kwestii nie odpowiada jednak pojęciu niewłaściwego zastosowania danego przepisu prawa materialnego, lecz należy do oceny prawidłowości postępowania wyjaśniającego /dowodowego/. Z tej przyczyny ta podstawa skargi kasacyjnej nie mogła być potraktowana przez Naczelny Sąd Administracyjny jako usprawiedliwiona. W skardze kasacyjnej zarzuca się także naruszenie przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest: a/ art. 133 ( 1 ppsa, poprzez pominięcie naruszenia w postępowaniu administracyjnym przepisów art. 7, 77 i 80 kpa wobec niepodjęcia przez organ wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i uwzględnienia słusznego interesu skarżącego oraz nierozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego, a także poprzez pominięcie naruszenia przez organ art. 9 kpa polegające na nienależytym i nie wyczerpującym informowaniu skarżącego o okolicznościach faktycznych i prawnych, które miały wpływ na ustalenie jego praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego, b/ art. 245 i 246 ppsa, poprzez odmowę ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji. Pełnomocnik skarżącego na rozprawie przed Naczelnym Sądem administracyjnym wskazał w uzupełnieniu uzasadnienia skargi kasacyjnej, iż nie uwzględniono w sprawie wymeldowania tego, że wyrok orzekający o eksmisji skarżącego z przedmiotowego lokalu jest wyrokiem zaocznym. Wbrew zarzutom skargi kasacyjnej Sąd pierwszej instancji nie dopuścił się naruszenia art. 133 ( 1 ppsa. Przepis ten stanowi, że sąd administracyjny wydaje wyrok na podstawie akt sprawy. Akta sprawy w niniejszej sprawie zostały poddane wnikliwej analizie Sądu pierwszej instancji, który prawidłowo ocenił, że postępowanie administracyjne zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami określonymi w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przeprowadzono postępowanie dowodowe z zapewnieniem udziału w nim skarżącego, reprezentowanego, co w sprawie jest niesporne, przez pełnomocnika, którym był brat skarżącego. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej błędnie podnosi się, że pomimo, iż skarżący działał poprzez pełnomocnika, jak też został zgromadzony materiał dowodowy wskazujący na to, że opuścił on przedmiotowy lokal mieszkalny dobrowolnie jeszcze przed umieszczeniem w zakładzie karnym, to organ orzekający powinien był z urzędu dopuścić inne jeszcze, poza zgromadzonymi dowodami, materiały dowodowe, nawet jeśli o ich dopuszczenie w sprawie nie występował pełnomocnik skarżącego. Zasada określona w art. 77 ( 1 kpa, nie może być bowiem tak rozumiana, iż nawet jeśli strona mająca w sprawie interes prawny, niezależnie od tego, czy działa osobiście, czy też przez pełnomocnika, to organ administracji publicznej ma obowiązek poszukiwać dowodów mających wykazać zaistnienie okoliczności leżących w interesie strony. Stosownie bowiem do art. 80 kpa organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, czy dana okoliczność została udowodniona. W sprawie niniejszej został zgromadzony materiał dowodowy na okoliczność spełnienia przesłanki określonej w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Żądanie strony /jej pełnomocnika/ dotyczące przeprowadzenia dowodu, organ w myśl art. 78 ( 1 kpa, miałby obowiązek uwzględnić, jeżeli przedmiotem dowodu jest okoliczność mająca znaczenie dla sprawy. Oznacza to tyle, że strona nie może zasadnie oczekiwać, że organ administracji publicznej, niejako w jej interesie, dysponując już określonym materiałem dowodowym, będzie poszukiwał jeszcze innych dowodów, które prowadziłyby do obalenia ustaleń dokonanych na podstawie już zgromadzonych dowodów. Zarzut naruszenia art. 245 i 246 ppsa, poprzez odmowę ustanowienia radcy prawnego lub adwokata w postępowaniu przed Sądem pierwszej instancji w żaden sposób nie został powiązany z ewentualnym wpływem na wynik sprawy. Poza tym powołane przepisy przewidujące przyznawanie prawa pomocy określonym podmiotom spełniającym ustawowe przesłanki, w tym również w zakresie ustanowienia adwokata lub radcy prawnego nie przesądzają o tym, że w konkretnej sprawie sąd miał obowiązek uwzględnić żądanie strony. W myśl art. 252 ppsa przyznanie prawa pomocy nie następuje z urzędu lecz na wniosek strony złożony na urzędowym formularzu, zaś strona, której sąd odmówił przyznania prawa pomocy, ma prawo do skorzystania z ustawowego środka zaskarżenia orzeczenia sądu. W niniejszej sprawie skarżący skorzystał z prawa pomocy w postaci ustanowienia adwokata w postępowaniu kasacyjnym. W związku z podniesioną na rozprawie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym kwestią orzeczenia wyrokiem zaocznym o eksmisji skarżącego z przedmiotowego lokalu, należy zauważyć, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy i w żaden sposób nie są powiązane z prawem do lokalu mieszkalnego. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji z mocy art. 184 ppsa. Wniosek pełnomocnika skarżącego w sprawie kosztów zastępstwa procesowego zostanie załatwiony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny stosownie do art. 250 ppsa.