II SA/Sz 1408/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Iwona Tomaszewska Sędziowie Sędzia WSA Marzena Iwankiewicz Asesor WSA Arkadiusz Windak /spr./ Protokolant st. sekr. sąd. Agata Banc po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi D. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie dodatku mieszkaniowego I u c h y l a zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] z dnia [...] r. Nr [...], II stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, III przyznaje radcy prawnemu E.G. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] kwotę (..) złotych za zastępstwo prawne udzielone w ramach prawa pomocy. U z a s a d n i e n i e : Decyzją z dnia [...] r., nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej w [...], działając z up. Burmistrza [...], na podstawie art. 7 ust. 1, 1a i 3 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 71, poz. 734 ze zm.), po rozpatrzeniu wniosku D.K., zam. w [...] przy ul. [...] z dnia [...] r., odmówił D.K. przyznania dodatku mieszkaniowego. W uzasadnieniu decyzji organ podał, że nie dał wiary złożonemu przez D. K. oświadczeniu o uzyskiwanych dochodach wynoszących [...] zł. miesięcznie, skoro rodzina nie korzystając ze wsparcia Ośrodka Pomocy Społecznej, nie uzyskując pomocy od innych osób reguluje wszelkie świadczenia związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego, a także kredyty na ogólną kwotę ok. [...] zł. miesięcznie. Ponadto, rodzina utrzymuje samochód, z czym wiążą się: opłacenie polisy ubezpieczeniowej, koszty zakupu paliwa, olejów, koszty napraw, zakupu części zamiennych, itp., nie mówiąc już o wydatkach związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego (kupnem żywności, odzieży, środków czystości), zakupem książek do szkoły, a także kosztach leczenia chorego syna. Mając powyższe na uwadze organ stwierdził, że przyznanie D.K. świadczenia w formie dodatku mieszkaniowego jest nieuzasadnione, bowiem występuje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w deklaracji a faktycznymi wydatkami związanymi z utrzymaniem lokalu mieszkalnego. D.K. odwołała się od tej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wyjaśniając, że działalność gospodarczą prowadzi w sklepie położonym na uboczu [...], wykorzystując na ten cel stodołę. Jest to jeden z trzech sklepów w [...] oferujących sprzedaż materiałów instalacyjno-sanitarnych i malarskich. Prowadzenie sklepu nie przynosi jednak spodziewanych zysków dlatego rozważa jego likwidację. D.K. wskazała, że posiada długi, korzysta z zaciągniętego kredytu oraz pomocy rodziny i znajomych od których otrzymuje czasem ubrania i pożycza pieniądze aby uregulować opłaty związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Ze wsparcie ośrodka pomocy społecznej dotychczas nie korzystała, bowiem uzyskiwany wcześniej dodatek mieszkaniowy stanowił wystarczającą pomoc. Posiadanie zaś starego samochodu, który na bieżąco remontuje mąż wraz ze znajomymi, jest niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z dnia [...] r., nr [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) oraz art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 1 i art. 7 ust. 3 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Uzasadniając podjęte rozstrzygnięcie Kolegium przedstawiło ustawowe kryteria od których uzależnione jest przyznanie dodatku mieszkaniowego zwracając uwagę, że dodatek mieszkaniowy jest świadczeniem mającym wspomagać osoby, które tego potrzebują ze względu na swój stan majątkowy. Winni otrzymać go ci, których nie stać na pokrycie czynszu, kosztów eksploatacyjnych mieszkania i opłat za media. Przytaczając treść art. 7 ust. 3 w/w ustawy organ wyjaśnił, co należy w jego ocenie rozumieć przez pojęcie rażącej dysproporcji pomiędzy deklarowanymi dochodami a czynionymi wydatkami. Na podstawie dołączonych do akt sprawy dokumentów Kolegium ustaliło, że wydatki gospodarstwa domowego w okresie trzech miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wyniosły [...] zł. Jednocześnie organ podkreślił, że w podanej kwocie nie uwzględniono poniesionych wydatków na zakup żywności, lekarstw, środków higieny osobistej, środków czystości, odzieży, kosztów związanych z bieżącą eksploatacją samochodu oraz opłat za zużytą energię elektryczną i za rozmowy telefoniczne prowadzone w ramach działalności gospodarczej. Przyjmując deklarowany przez D. K. dochód gospodarstwa wynoszący od maja do lipca 2005 r. [...] zł., wydatki gospodarstwa domowego przewyższyły deklarowane dochody o kwotę [...] zł. Ustalenia te doprowadziły do wniosku, że wystąpiła rażąca dysproporcja między dochodami rodziny wykazanymi w złożonej deklaracji a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawczyni, o czym świadczy wykazana kwota wydatków przewyższająca deklarowane dochody, co uzasadniało odmowę przyznania dodatku mieszkaniowego. D.K. na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w [...] podnosząc, że jest ona krzywdząca i wydana niezgodnie ze stanem faktycznym. Skarżąca zakwestionowała prawidłowość ustaleń Kolegium, jakoby wydatki gospodarstwa domowego w okresie maj-lipiec 2005 r. wyniosły [...] zł. W dalszej części uzasadnienia D.K. wyjaśniła, że otrzymany kredyt z banku, zabezpieczony hipoteką, był przeznaczony na kontynuowanie działalności gospodarczej, częściowo zaś na zaległe opłaty i zakup towaru do sklepu. Jego spłata wynosi nie [...] zł., lecz [...] zł. miesięcznie. Działalność gospodarcza, która powodowała co raz większe straty, została ostatecznie zlikwidowana z dniem [...] r. Skarżąca podała, że zalega z opłatami mieszkaniowymi, z tytułu podatku od nieruchomości, składkami na ubezpieczenie społeczne, z należnościami wobec banku oraz uzyskanymi pożyczkami od rodziny. Bieżące koszty leczenia chorego syna pokrywa z pobieranego zasiłku pielęgnacyjnego. Ponadto, otrzymuje odzież od rodziców i znajomych, którzy nie życzą sobie ujawniania ich nazwisk pracownikom opieki społecznej. Uzyskiwana wcześniej pomoc w postaci dodatku mieszkaniowego, po dopłaceniu z własnych środków [...] zł., pozwalała na samodzielne pokrywanie kosztów utrzymania mieszkania. Skarżąca wskazała, że to właśnie z przyczyny braku większych dochodów nie stać jej było na remont mieszkania sugerowany przez pracownicę Ośrodka Pomocy Społecznej w trakcie przeprowadzanego wywiadu środowiskowego. Mąż jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku, oczekuje propozycji pracy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] odpowiadając na skargę podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji wnosząc o jej oddalenie. Przyznany w ramach prawa pomocy i działający z upoważnienia D.K. pełnomocnik – radca prawny E.G., w piśmie procesowym z dnia [...] r., wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Kierownika Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] i zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego zarzucając organom podjęcie decyzji mimo nie wystąpienia rażącej dysproporcji o której mowa w art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. W jej ocenie, rażącej dysproporcji nie sposób ustalić wyłącznie poprzez matematyczne porównanie kwoty wskazanego w deklaracji dochodu i poczynionych w tym samym okresie wydatków. Pomijając fakt, że niektóre wydatki czynione są w okresach dłuższych niż 3 miesiące, jak np. ubezpieczenie, czy zakup odzieży lub opału i mogą pochodzić z pożyczki albo oszczędności na ten cel czynionych w okresie kilku wcześniejszych miesięcy, to należy mieć na uwadze, że w dochodach gospodarstwa domowego nie został uwzględniony zasiłek na syna w kwocie [...] zł. Dodatkowo, pełnomocnik skarżącej wskazała, że skoro ustawodawca w ustawie o dodatkach mieszkaniowych przyjął, że nie jest w stanie pokryć wydatków ze środków własnych osoba, której średni miesięczny dochód nie przekracza 125% najniżej emerytury, to dochód miesięczny 3 osobowej rodziny musiałby przekraczać kwotę [...] zł. Nawet gdyby za prawidłową uznać kwotę wydatków określoną przez organy w wysokości [...] zł. w okresie 3 miesięcy, to kwota miesięcznego dochodu na 1 osobę w rodzinie wnioskodawczynie nie przekracza kwoty [...] zł. a zatem stanowi jedynie ok. 50% najniższej emerytury. Wojewódzki Sąd Administracyjny z w a ż y ł, co następuje: Sądowa kontrola zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] dokonana według kryterium zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych – Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), doprowadziła do uznania, że skarga jest zasadna. Sąd nie będąc związany sformułowanymi w skardze zarzutami, działając na podstawie art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stwierdził, że decyzje zostały podjęte w oparciu o niewłaściwe ustalenia faktyczne a postępowanie wyjaśniające zostało przeprowadzone z uchybieniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o dodatkach mieszkaniowych (jednolity tekst: Dz. U. z 2001 r. Nr 71, poz. 734 ze zm.) uzależnia przyznanie dodatku mieszkaniowego od kryterium podmiotowego, stanowiąc w art. 2 katalog osób, którym dodatek ten przysługuje, od kryterium dochodowego (art. 3) oraz od powierzchni lokalu zajmowanego przez osobę uprawnioną (art. 5). Generalną zasadą jest, że ustalenie dochodu przypadającego na członka rodziny osoby ubiegającej się o przyznanie dodatku mieszkaniowego następuje poprzez złożenie w urzędzie gminy deklaracji o wysokości dochodów gospodarstwa domowego według wzoru stanowiącego załącznik nr 2 do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 grudnia 2001 r. w sprawie dodatków mieszkaniowych (Dz. U. Nr 156, poz. 1817 ze zm.) → art. 7 ust. 1 ustawy i §5 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. Na mocy art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych organ może jednak odmówić przyznania dodatku mieszkaniowego, jeżeli w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustali, że występuje rażąca dysproporcja między niskimi dochodami wykazanymi w złożonej deklaracji, a faktycznym stanem majątkowym wnioskodawcy, nieuzasadniająca przyznanie pomocy finansowej na wydatki mieszkaniowe. Decyzja taka jest podejmowana w ramach uznania administracyjnego i z akt sprawy oraz z wywiadu środowiskowego powinien wynikać obraz rażącej dysproporcji pomiędzy wykazywanymi przez wnioskodawcę dochodami a faktycznym stanem majątkowym. W rozpoznawanej sprawie organy obu instancji przyjęły, w ślad za informacjami zawartymi w sporządzonej przez skarżącą deklaracji o wysokości dochodów, że dochód rodziny D.K. za okres 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku wynosił [...] zł., co dało miesięcznie kwotę [...] zł. Ustalając wysokość wydatków ponoszonych przez skarżącą obliczenia organu I i II instancji nie były już tak zbieżne, prowadząc je jednak do zgodnego wniosku, że wydatki te w sposób istotny przewyższały deklarowane dochody. I tak, organ I instancji wskazał, że świadczenia związane z zajmowaniem lokalu mieszkalnego oraz opłacaniem kredytu, bez uwzględniania kosztów obejmujących utrzymanie samochodu i całego gospodarstwa domowego, wynosiły ok. [...] zł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] stwierdziło, że wysokość wydatków gospodarstwa domowego, z wyłączeniem wydatków przeznaczonych na zakup żywności, lekarstw, środków higieny osobistej, środków czystości, odzieży, eksploatacji samochodu oraz tych związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej, w okresie 3 miesięcy poprzedzających datę złożenia wniosku sięgała [...] zł. (tj. [...] zł. miesięcznie). Tymczasem znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy nie zawiera dowodów obliczenia te uzasadniających. Zgromadzone w aktach dokumenty wskazują, że z utrzymaniem gospodarstwa domowego wiążą się następujące miesięczne wydatki: - czynsz za mieszkanie: [...] zł. (potwierdzenie ze Spółdzielni z [...], k. 9) - energia elektryczna: [...] zł. (1/2 kwoty z faktury nr [...], k. 13) - telefon: [...] zł. (faktura nr [...], k. 11) - gaz: [...] zł. (wg danych uzyskanych w trakcie wywiadu środowiskowego, k. 16). co daję razem: [...] zł., a więc kwotę znacząco mniejszą niż podały to organy w kwestionowanych decyzjach. Do wydatków tych nie można zaliczyć opłat wynikających z faktur wystawionych na Przedsiębiorstwo Handlowe [...] D.K. oraz tych, które związane są z prowadzeniem przez skarżącą działalności gospodarczej. Ocena możliwość ponoszenia tych wydatków winna następować przez pryzmat przychodów z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Z przedłożonego przez skarżącą zbiorczego podsumowania księgi przychodów i rozchodów (k. 5) wynika, że koszty działalności gospodarczej za okres maj – lipiec 2005 r. bilansują się z wysokością uzyskiwanych przychodów na poziomie bliskim zeru. Nie można zatem skarżącej stawiać zarzutu nie przedstawienia źródeł dochodu na pokrycie wydatków związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej. Składane przez skarżącą wyjaśnienia wskazują, że posiadany samochód (....) służy prowadzeniu działalności gospodarczej, zaś zaciągnięty kredyt również związany był z jej prowadzeniem, co zdają się potwierdzać kserokopie dyspozycji wpłat z Banku Spółdzielczego [...], realizowane z konta P.H. D. K. Powyższe może dowodzić, że zarówno wydatki związane z utrzymaniem i eksploatacją samochodu jak i spłacaniem kredytu, również stanowią część kosztów prowadzonej działalności gospodarczej znajdujących, jak już podkreślono wyżej, pokrycie w osiąganych przychodach. Kwestii tej jednak organy nie wyjaśniły, co najmniej przedwcześnie przyjmując, że wydatki te wchodzą w skład miesięcznych kosztów utrzymania gospodarstwa domowego. Dokonując porównania źródeł dochodów rodziny skarżącej z ponoszonymi wydatkami organy nie uwzględniły również przychodów z tych źródeł, które co prawda nie uwzględnia się przy ustalania wysokości dodatku mieszkaniowego, ale które niewątpliwie stanowią dodatkowe przychody rodziny (uzyskiwany wcześniej dodatek mieszkaniowy i pobierany zasiłek pielęgnacyjny). Uchybienia procesowe polegające na nieprawidłowym ustaleniu stanu faktycznego i niepełnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego uniemożliwiają Sądowi dokonanie merytorycznej oceny, czy zasadnie organy zastosowały przepis prawa materialnego stanowiący podstawę kontrolowanych decyzji, tj. art. 7 ust. 3 ustawy o dodatkach mieszkaniowych. Dodatkowo należy zauważyć, że rażącej dysproporcji pomiędzy deklarowanymi przez skarżącą dochodami a faktycznym stanem majątkowym nie potwierdzają ustalenia poczynione przez pracownika organu I instancji w trakcie przeprowadzonego w dniu [...] r. wywiadu środowiskowego, z którego wynika, że mieszkanie skarżącej jest w złym stanie technicznym i wyposażone w sposób podstawowy. Ponownie rozpatrując sprawę należy uwzględnić powyższe uwagi, wyjaśnić okoliczności związane z eksploatacją samochodu i spłatą kredytu oraz ponownie zobowiązać skarżącą do wykazania wszystkich źródeł dochodu. Przy czym skarżąca winna mieć na uwadze, że skoro powołuje się na fakt korzystania ze wsparcia rodziny i osób trzecich, to ma obowiązek konkretnego wskazania takich osób organowi prowadzącemu postępowanie, bowiem w przeciwnym razie wyjaśnienia strony w tym zakresie mogą być uznane za niewiarygodne. Reasumując, wobec uznania, że zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja I instancyjna wydane zostały z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w [...] orzekł o ich uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). O wykonalności zaskarżonej decyzji orzeczono na mocy art. 152 w/w ustawy. Wysokość wynagrodzenia pełnomocnika skarżącej określona w pkt III wyroku obejmuje należny podatek od towarów i usług, zgodnie z §2 ust. 3 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).