III SA/Kr 1355/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Jakubiec Sędziowie WSA Elżbieta Kremer NSA Piotr Lechowski spr. Protokolant Urszula Ogrodzińska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Prorektora ds. dydaktycznych Akademii [...] w [...] z dnia [...] 2005 r. Nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów l roku studiów l stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji z dnia [...] 2005 r. Nr [...] II uchyla poprzedzającą ją decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] 2005 r. , III zasądza od Rektora Akademii [...] w [...] na rzecz radcy prawnego D. L. Kancelaria Prawna w [...] ul. [...] tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu kwotę [...] zł ( [...] złotych ) w tym tytułem wynagrodzenia kwotę [...] zł ( [...] złotych ) powiększoną o 22 % podatku VAT. Dziekan Wydziału [...] Akademii [...] im. [...] w [...], pismem - z dnia [...] 2005 r. z powołaniem na § 12 Regulaminu Studiów zawiadomił, że skreślił K. Z. z dniem [...] 2005 z listy studentów I roku kierunku [...] z powodu nie wywiązania się z obowiązków studenta. W odwołaniu skierowanym do Prorektora ds. Dydaktycznych K. Z. podnosiła, że nie uchybiła obowiązkom studenta określonym w § 12 Regulaminu Studiów, natomiast skreślenie nastąpiło z powodu otrzymania oceny niedostatecznej z egzaminu komisyjnego z przedmiotu [...]. Uzasadniając odwołanie skarżąca podnosiła, że egzamin komisyjny był zatem pierwszym egzaminem z tego przedmiotu. Wskazywała, że na terminy egzaminu w sesji nie stawiła się, gdyż nie miała jeszcze zaliczenia ćwiczeń z tego przedmiotu a § 15 ust. 5 warunkuje możliwość przystąpienia do egzaminu z przedmiotu, dla którego plan studiów przewiduje ćwiczenia - uprzednim zaliczeniem zajęć. Studentka wskazywała, że jest osobą o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności i stan zdrowia wymaga od niej większego wysiłku niż od zdrowych studentów. Zdaniem odwołującej się jej nieobecność w terminach do zdawania egzaminu w sesji miała charakter usprawiedliwiony, zaś konsekwencje uznania tej nieobecności za nieusprawiedliwioną były równoznaczne z oceną niedostateczną. Podnosiła, że prośby o anulowanie pierwszego egzaminu komisyjnego i wyznaczenie drugiego egzaminu komisyjnego były załatwione odmownie lub pozostawały bez odpowiedzi. Zarzucała też, że nie została poinformowana o możliwości przedłużenia sesji. Rozpoznając to odwołanie Prorektor ds. Dydaktycznych [...] pismem z dnia [...] 2005 [...] skierowanym do K. Z. zawiadomił ją, że podtrzymuje decyzję Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] 2005 r. o skreśleniu z listy studentów, oraz że wobec prawidłowości w przeprowadzeniu egzaminu komisyjnego nie widzi możliwości jego powtórzenia. Skargę na powyższe pismo - traktowane jako decyzja Rektora [...] z dnia [...] 2005 r. - wniosła K. Z. Nie wskazując naruszonego przepisu zarzuciła, ze każdy student Akademii [...] ma prawo zdawać egzaminy w dwóch terminach, a prawa tego ją pozbawiono. Wskazywała, że wniosek o egzamin komisyjny złożyła pod namową pracowników Akademii [...] Skarżąca podnosiła, że decyzja jest dla niej krzywdząca, a obowiązkom studenta z § 12 Regulaminu Studiów nie uchybiła, w dalszych wywodach skargi podtrzymując twierdzenia i zarzuty odwołania. Zarzucała nadto, że pismo Rektora nie spełnia formalnych warunków decyzji, a w szczególności nie zawiera uzasadnienia oraz, ze nie było pouczenia o możliwości i sposobie wniesienia skargi. W odpowiedzi na skargę Rektor Akademii [...] im. [...] wniósł o jej oddalenie. Przyznając, że pismo z dnia [...] 2005 r. nie zawiera wszystkich wymaganych art. 107 kpa składników podniósł, iż merytorycznie ma charakter decyzji, do wydania której istniały podstawy. Przedkładając Zarządzenie Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] 2005 r., w przedmiocie organizacji letniej sesji egzaminacyjnej w roku akademickim 2004/2005 wskazano, że skarżąca nie przystąpiła do egzaminu z przedmiotu "[...]" ani w czasie sesji letniej ([...] .06.2005), ani w czasie sesji poprawkowej ([...].2005), a zaliczenie z ćwiczeń z tego przedmiotu uzyskała dopiero [...] września 2005 r., przy czym niestawiennictwa do egzaminów w sesji nie usprawiedliwiła, a zatem § 15 pkt 7 regulaminu dawał podstawy do uznania, że otrzymała ocenę niedostateczną z tego przedmiotu w sesji letniej i poprawkowej. Podniesiono, że żaden przepis Regulaminu nie daje podstaw do traktowania braku zaliczenia jako usprawiedliwionej przyczyny niestawiennictwa na egzaminie, oraz że pkt 7 zarządzenia w przedmiocie "organizacji sesji" jako jedyną przyczynę uzasadniającą przesunięcie terminów egzaminacyjnych, wskazywał stan zdrowia studenta. Zdaniem Rektora w zaistniałej sytuacji, skarżąca mogła przystąpić tylko do egzaminu komisyjnego, wyznaczonego na jej pisemną prośbę na dzień [...] września 2005, którego nie zdała, zatem przepis § 17 Regulaminu studiów uzasadniał decyzję o skreśleniu z listy studentów, którą utrzymał w mocy zgodnie z podziałem kompetencji w kierownictwie Uczelni ustalonym Zarządzeniem Rektora Nr [...] z [...] .2005 r. - Prorektor ds. Dydaktycznych. Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę - ustanowiony z urzędu dla skarżącej pełnomocnik - adwokat dodatkowo podniósł, iż wady decyzji uzupełnia w sferze faktycznej dopiero odpowiedź na skargę. Podtrzymując zarzuty skargi podniesiono, że podstawę decyzji stanowić mogły przepisy §§ 15 i 17 Regulaminu Studiów lecz zostały naruszone. Wskazano, że Regulamin nie przewiduje ograniczeń co do okoliczności mogących stanowić podstawę usprawiedliwienia nieobecności na terminie egzaminu, a pkt 7 organizacji sesji sprowadza przyczyny tej usprawiedliwionej nieobecności tylko do przyczyn związanych ze stanem zdrowia. Podniesiono, że do kompetencji Dziekana należy usprawiedliwienie nieobecności, a powoływanie się w odpowiedzi na skargę na zasady organizacji sesji nie może wyłączać trybu usprawiedliwiania przewidzianego § 15 pkt 7 Regulaminu. Wskazując na § 17 ust. 1 Regulaminu, podkreślono, że każdy student ma prawo do zdawania jednego egzaminu poprawkowego, a prawa tego Regulamin nie ogranicza w czasie, oraz że brak postanowienia, które nieusprawiedliwioną nieobecność na egzaminie poprawkowym nakazuje traktować jako równoznaczną z oceną niedostateczna. Wychodząc od bezspornej okoliczności, iż skarżąca nie mogła przystąpić do egzaminu w I i II terminie z powodu braku zaliczeń z ćwiczeń z przedmiotu "[...]" co warunkowało dopuszczenie do egzaminu, skarga upatruje w jednokrotnym przeprowadzeniu egzaminu komisyjnego, naruszenia § 17 Regulaminu Studiów. Zdaniem skarżącej, interpretacja Regulaminu, że nieuzyskanie zaliczenia z ćwiczeń może powodować niedopuszczenie studenta do egzaminu w obu terminach i uznanie, że ich nie zdał jest nieprawidłowa, gdyż prawo studenta do dwukrotnej możliwości zdawania egzaminu jest iluzoryczne. Podnoszone zarzuty, konkluduje skarga wnioskiem, że Dziekan winien był badać przyczyny nieprzystąpienia skarżącej do egzaminu w I terminie, a w tym okoliczności usprawiedliwiające nieuzyskanie zaliczeń i umożliwić zdawanie egzaminu w tym terminie, albo egzaminu poprawkowego. Na rozprawie w dniu 6 czerwca 2006 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w trybie art. 106 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi z urzędu dopuścił dowód z zarządzenia Dziekana Wydziału [...] [...]. w przedmiocie organizacji letniej sesji egzaminacyjnej w roku akademickim 2004/2005 na studiach dziennych, oraz z zarządzenia Nr [...] Rektora Akademii [...] im. [...] w [...] z dnia [...] 2005 r. w przedmiocie podziału kompetencji w kierownictwie Uczelni. Pełnomocnik Rektora wyjaśnił, że w tym zarządzeniu Rektora Prorektor ds. Dydaktycznych Akademii [...] upatruje umocowania do wydania zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył: Zgodnie z przepisem art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) - dalej ustawa p.p.s.a. - sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola ta, stosownie do przepisu art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269) sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sprawując tę kontrolę Sąd - w myśl art. 134 § 1 ustawy p.p.s.a. - rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będą jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Dokonana na powyższych zasadach kontrola zaskarżonej decyzji prowadzi do konstatacji, iż skarga jest uzasadniona aczkolwiek z przyczyn częściowo innych niż przytoczone na jej poparcie. Z dniem 1 września 2005 r., w zakresie określonym art. 277 weszły w życie przepisy ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 164, poz. 1365) - dalej ustawa. Zaskarżona decyzja jak i poprzedzająca ją decyzja Dziekana Wydziału [...] zapadły, w czasie obowiązywania przepisów tej ustawy. W świetle art. 258 ust. 1 prowadzone przez uczelnię w dniu wejścia w życie ustawy studia dzienne, na które uczęszczała skarżąca stały się studiami stacjonarnymi. Skoro obie decyzje zapadły pod rządami przepisów nowej ustawy, zgodność z prawem zaskarżonej decyzji musi być odniesiona do regulacji zawartych w ustawie z dnia 1 września 2005 Prawo o szkolnictwie wyższym. Zgodnie z przepisem art. 207 § 1 ustawy m.in. do decyzji podjętych przez organy uczelni w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego oraz przepisy o zaskarżeniu decyzji do sądu administracyjnego. Jest to regulacja w tym zakresie identyczna, z przepisem art. 161 ust. 1 poprzednio obowiązującej ustawy z dnia 12 września 1990 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. Nr 65, poz. 385 z późn. zm.), na tle którego wykształciło się orzecznictwo sądów administracyjnych. Regulacja odsyłająca do odpowiedniego stosowania przepisów kpa do decyzji w indywidualnych sprawach studenckich, eo ipso przesądza, że w postępowaniu przed organami uczelni przepisy kpa nie podlegają zastosowaniu zawsze wprost i nie w całej rozciągłości. W praktyce orzeczniczej wypracowane jest stanowisko, iż odesłanie w ustawie do stosowania, w materii której dotyczy, innego aktu odpowiednio oznacza, że w ramach "odpowiedniości" stosowania niektóre przepisy stosowane są wprost, inne z modyfikacją, inne zaś w ramach "odpowiedniości" nie mają zastosowania w ogóle. O zakresie stosowania "odpowiednio" innej ustawy, decyduje ratio legis takiego uregulowania w ustawie przewidującej odesłanie. Poddanie kontroli sądownictwa administracyjnego rozstrzygnięć organów uczelni w sprawach studenckich uzasadnia nadanie tym rozstrzygnięciom wg. przepisu art. 207 § 1 formy decyzji i odesłanie w tym zakresie do odpowiedniego stosowania przepisów kpa. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w obecnym składzie podziela jako nadal aktualne stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 2002.06.05 I SA 106/02 (Lex 137851) w myśl, którego odpowiednie stosowanie przepisów kpa w postępowaniu w indywidualnych sprawach studenckich zapewnić ma minimum procedury niezbędnej do załatwienia sprawy danego rodzaju i zachowaniu uprawnień strony, przy uwzględnieniu specyfiki szkoły wyższej. W świetle przepisów art. 190 ust. 3 w zw. z ust. 1 i 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym zarówno rozstrzygnięcie w przedmiocie skreślenia z listy studentów podjęte przez kierownika podstawowej jednostki organizacyjnej, jak i rozstrzygnięcie podjęte przez rektora po rozpatrzeniu odwołania, następuje w formie decyzji. Przepis art. 107 § 1 kpa zawiera wyszczególnienie składników decyzji, do których m.in. należy oznaczenie strony lub stron, rozstrzygnięcie, oznaczenie organu administracji publicznej, który wydał decyzję, uzasadnienie faktyczne i prawne, pouczenie czy i w jakim trybie służy odwołanie oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do wydania decyzji. Na tle tej regulacji wypracowane jest stanowisko sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA SA 1163/81 - OSP 1982/9/196) w myśl którego, pisma zawierające rozstrzygnięcie w sprawie załatwianej w drodze decyzji są decyzjami, pomimo nie posiadania w pełni formy przewidzianej art. 107 § 1 kpa, jeżeli tylko zawierają minimum elementów niezbędnych do zakwalifikowania ich jako decyzja. Do takich elementów należy zaliczyć: oznaczenie organu administracji publicznej wydającego akt, wskazanie adresata aktu, rozstrzygnięcie o istocie sprawy oraz podpis osoby reprezentującej organ administracji. Trafnie zatem skarżąca, skierowane do niej pismo Prorektora ds. Dydaktyki z dnia [...] 2005 [...], załatwiające odwołanie, potraktowała jako decyzję. Przydanie temu pismu charakteru decyzji w rozumieniu art. 190 ust. 3 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym, implikuje jednak na płaszczyźnie kontroli zgodności z prawem, stwierdzenie jej nieważności jako wydanej przez osobę nieuprawnioną. Stosownie do przepisu art. 60 ust. 2 ustawy Prawo o szkolnictwie wyższym organami jednoosobowymi uczelni są rektor i kierownicy podstawowych jednostek organizacyjnych. Kierownikiem wydziału jest dziekan. Zgodnie z art. 66 ust. 1 Rektor kieruje działalnością uczelni i reprezentuje ją na zewnątrz. Przepis art. 190 ust. 3 przewiduje, że od decyzji w przedmiocie skreślenia z listy studentów przysługuje odwołanie do Rektora i że decyzja rektora jest ostateczna. Przepis ustawy nie przydaje prorektorom przymiotu organów uczelni. Ustawa (art. 75) określa tryb wyboru prorektorów a statut uczelni reguluje status prorektorów jako organów pomocniczych rektora. Z tych względów przepis art. 66 ust. 2 pkt 6 przydaje rektorowi uczelni kompetencję do określenia zakresu obowiązku prorektorów. Przepis art. 66 ust. 2 pkt 6 ustawy powołany jest jako podstawa prawna Zarządzenia Nr [...] Rektora Akademii [...] z dnia [...] 2005 r. Jednakże wbrew treści zarządzenia nie dzieli ono kompetencji Rektora, lecz określa w istocie zakres obowiązków prorektorów jako organów pomocniczych rektora uczelni, gdyż ustawa nie przewiduje upoważnienia dla Rektora do przeniesienia jego kompetencji na rzecz innego organu uczelni. Rektor Akademii [...] jest organem wskazanym w ustawie jako organ, który rozstrzyga w sprawie odwołania od decyzji o skreśleniu z listy studentów. Z tych względów wydanie decyzji w tej materii przez osobę inną niż osoba Rektora, może nastąpić tylko w imieniu Rektora i na podstawie upoważnienia do załatwienia określonego rodzaju spraw w formie decyzji. Powołane zarządzenie wliczające w zakres obowiązków Prorektora ds. Dydaktycznych "organizację toku studiów" nie może być przyjęte jako odpowiadające przepisowi art. 268 a kpa upoważnienie Rektora udzielone Prorektorowi ds. Dydaktycznych do wydania decyzji w imieniu Rektora. Z treści zaskarżonej decyzji wynika, iż podjęta ona została przez Prorektora ds. Dydaktycznych we własnym imieniu, w błędnym przekonaniu, że zarządzenie Nr [...] "o podziale kompetencji" stanowi umocowanie do wydania takiej decyzji przez Prorektora ds. Dydaktycznych i to we własnym imieniu. Zgodnie z przepisem art. 156 § 1 kpa przesłanki nieważności decyzji m. in. stanowią; wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości (pkt 1), jak i wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2). W odniesieniu do decyzji z dnia [...] 2005 r. zachodzą obie z tych podstaw nieważności. Prorektor ds. Dydaktycznych Uczelni Wyższej nie jest bowiem organem umocowanym ustawowo do wydania decyzji w indywidualnych sprawach studenckich. Organem takim jest Rektor Uczelni, a ustawa nie dopuszcza możliwości przeniesienia w tym zakresie kompetencji Rektora na rzecz innego organu. Prorektor ds. Dydaktycznych nie był zarazem umocowany do wydania decyzji w imieniu Rektora, co ma znamiona rażącego naruszenia prawa. Już z tych przyczyn należało stwierdzić nieważność decyzji z dnia [...] 2005 r. niezależnie od dalszych jej braków w postaci niespełnienia wymogów przepisu art. 107 § 1 i 3 kpa przez zaniechanie pouczenia o prawie do wniesienia skargi, czy poczynienia ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia. W przedstawionych aktach administracyjnych, nie ma decyzji Dziekana Wydziału [...] z dnia [...] 2005 r. jako aktu skierowanego do skarżącej i rozstrzygającego o skreśleniu jej z listy studentów. W przedłożonych aktach sprawy znajduje się tylko pismo Dziekana z dnia [...] 2005 r. informujące, o decyzji Dziekana w przedmiocie skreślenia z dnia [...] .2005r., z błędnym zresztą pouczeniem o 7 dniowym tylko terminie do wniesienia odwołania. Rektor utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] 2005 r. Tę zatem decyzje należało uchylić wobec niespełnienia przewidzianych przepisem art. 107 § 1 i 3 kpa wymogów w postaci poczynienia ustaleń faktycznych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia i podlegających weryfikacji przez organ odwoławczy. Trafnie skarga podnosi, iż nie jest dopuszczalne sanowanie uchybień wymogom art. 107 § 1 i 3 dopiero w odpowiedzi na skargę. Ponownie rozpatrując sprawę winien zatem Dziekan Wydziału [...] wydać decyzję, spełniającą wymagania art. 107 § 1 i 3 kpa i pouczyć właściwie o dopuszczalności, terminie i sposobie wniesienia odwołania. Zarazem jednak w związku z zarzutami skargi, upatrującymi w przepisie art. 17 ust. 1 obowiązującego w czasie wydania decyzji Regulaminu Studiów, uprawnienia do dwukrotnego zdawania egzaminu komisyjnego przez studenta, który w ramach sesji otrzymał oceny niedostateczne z powodu nieusprawiedliwionego niestawiennictwa, Wojewódzki Sąd Administracyjny formuje wiążącą z mocy art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zarówno Organy Uczelni jak i Sąd, następującą ocenę prawną w tej sprawie. Przepis § 17 ust. 1 Regulaminu Studiów umożliwia zdawanie egzaminu poprawkowego z każdego przedmiotu nie zdanego w pierwszym terminie sesji. Za równoznaczne z otrzymaniem oceny niedostatecznej Regulamin Studiów, uznaje nieusprawiedliwione przed Dziekanem niestawienie się na egzamin, zarówno w pierwszym terminie jak i terminie poprawkowym (§ 15 ust. 7 w zw. z § 17 ust. 1). Warunkiem dopuszczenia do egzaminu z przedmiotów, dla których plan studiów przewiduje ćwiczenia, jest zaliczenie tych ćwiczeń (§ 12 ust. 9, § 14, § 15 ust. 5 i 6). Nie zaliczenie zajęć z przedmiotu objętego zaliczeniem, samo przez się nie stanowi usprawiedliwionej przyczyny niestawiennictwa w terminie na egzamin (§ 15 ust. 5 w zw. z § 12 ust. 9 i § 14 ust. 5 i 6). Egzamin komisyjny z danego przedmiotu można zdawać tylko jeden raz niezależnie od tego z jakich przyczyn otrzymano ocenę niedostateczną za egzamin z tego przedmiotu w sesji egzaminacyjnej i w sesji poprawkowej (§ 17 ust. 4 w zw. z ust. 2). Mając powyższe na uwadze orzeczono jak w punkcie I sentencji wyroku na podstawie art. 145 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) w związku z art. 156 § 1 pkt 1 i 2 kpa, oraz na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c powołanej ustawy co do punktu II sentencji. Orzeczenie o kosztach obejmujących udzieloną z urzędu, nieopłaconą, pomoc prawną przez radcę prawnego oparto na przepisach art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i 250 powołanej ustawy w zw. z § 1 pkt 1 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 27 października 2005 r. zmieniającego rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U. Nr 219, poz. 1873).