IV SA/Wr 613/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA - Wanda Wiatkowska - Ilków Sędziowie: Sędzia NSA - Tadeusz Kuczyński (spr.) Asesor WSA - Alojzy Wyszkowski Protokolant: Aleksandra Siwińska po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 7 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi L. F. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. Nr [...] Kierownik Ośrodka Pomocy Społecznej we W., na podstawie art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 43, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593), zwanej dalej ustawą, odmówił L. F. przyznania świadczenia w postaci zasiłku celowego z przeznaczeniem na zakup żywności, środków higieny, obuwia, pokrycia kosztów : egzaminu z matematyki, pobrania metryki urodzenia, pobranie aktu zgonu ojca, wysyłki korespondencji związanych z poszukiwaniem pracy oraz pokrycia kosztów na zabezpieczenie mieszkaniowe i zasiłku celowego na ekonomiczne usamodzielnienie i pokrycie składki na ubezpieczenie społeczne. W uzasadnieniu wskazano, że L. F. uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu jego faktycznego pobytu oraz odmawia złożenia odpowiednich oświadczeń wyjaśniających jego sytuację życiową i materialną. Stanowi to brak zgody na zebranie odpowiednich informacji i skutkuje odmową udzielenia pomocy ze środków publicznych. Dodatkową przesłanką jest odmowa przyjęcia przez L. F. oferty pracy, a tym samym utrata zasiłku dla bezrobotnych i karne wyrejestrowanie z urzędu pracy. Wskazane przez L. F. miejsce do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego - peron dworca PKP, nie jest miejscem jego zamieszkiwania. Zdaniem organu I instancji osoby ubiegające się o świadczenia pomocy społecznej zobowiązane są do współpracy z Ośrodkiem, a postawa wnioskodawcy uniemożliwia taką współpracę, czego konsekwencją jest brak możliwości objęcia strony indywidualnym programem wyjścia z bezdomności. L. F. otrzymał wykaz placówek pomocowych, tj. schronisk i noclegowni. Do noclegowni zostaje przyjęta każda osoba zgłaszająca się po godzinie 19 °°, natomiast o przyjęciu do schroniska dla bezdomnych decyduje kierownik danej placówki w ramach posiadanych miejsc. Organ ponowił propozycję wydania abonamentu na posiłki w stołówce Caritasu. Od powyższej decyzji odwołał się L. F.. Podniósł, że do chwili uzyskania umowy najmu lokalu lub innego tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego oraz uzyskania stałego zameldowania, adresem jego zamieszkania jest peron Dworca Głównego PKP we W.. Za [...] m2 tego peronu strona opłaca czynsz na rzecz Zakładu Gospodarki Nieruchomościami PKP od [...]r. Odwołujący się wskazał też, że Ośrodek nigdy nie udzielił mu schronienia poprzez przyznanie tymczasowego miejsca noclegowego, powołał też przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów. Wskazał, że zaproponował Ośrodkowi sfinansowanie dla niego posiłków dwudaniowych w barze [...] lub [...]Ponieważ od połowy [...]r. jedynym jego posiłkiem jest zupka w jadłodajni dla ubogich, czuje się niedożywiony. Stwierdził na koniec, że organ pomocy społecznej odmawiając przyznania świadczeń, które mogłyby poprawić jego sytuację, uniemożliwia mu wyjście z bezdomności, a odmowa przyznania środków na utrzymanie podważa jego prawo do życia. Decyzją z [...]r. Nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. na podstawie art. 138 §1 pkt 1 kpa oraz art. 2 ust. 1, art. 4, art. 11 ust. 2, art. 39, art. 43, art. 106 ust. 4, art. 107 ust. 5 ustawy utrzymało w mocy powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że pomoc społeczna - zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy - jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężenie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Kolegium podzieliło pogląd organu pierwszej instancji zawarty w obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, z której wynika, że żądania L. F. wykraczają poza możliwości organu i cele określone w ustawie o pomocy społecznej. Poza tym L. F. nie wykorzystuje własnych możliwości, które mogłyby przyczynić się do poprawy jego sytuacji życiowej dobrowolnie rezygnując z pracy zarobkowej w [...] r. i odmawiając przyjęcia oferty pracy z PUP. L. F. w długotrwałym już kontakcie z Ośrodkiem Pomocy Społecznej wysuwa żądania i oczekiwania, których realizacja nie jest możliwa ze środków, jakimi dysponuje Ośrodek i których zakres nie odpowiada zadaniom określonym w ustawie o pomocy społecznej. Ponadto, odwołujący się odmawia udzielenia wyczerpujących informacji o swej sytuacji życiowej, nie ujawnia miejsca swego faktycznego pobytu, uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania i zawarcia ewentualnego kontraktu socjalnego, co można uznać za brak współdziałania z organem pomocy społecznej w pokonywaniu trudnej sytuacji życiowej (art. 11 ust. 2 ustawy), a brak właściwej współpracy z pracownikiem socjalnym może stanowić podstawę odmowy przyznania świadczeń z pomocy społecznej. Zdaniem organu odwoławczego, w odwołaniu i zawartych w aktach sprawy dodatkowych wnioskach i oświadczeniach, L. F. prezentuje subiektywny pogląd na swoje uprawnienia do świadczeń pomocy społecznej, nieodpowiadający zasadom i przepisom ustawy o pomocy społecznej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu L. F. podniósł, że organy pierwszej i drugiej instancji nie stosują się do przepisów ustawy o pomocy społecznej, a w szczególności nie respektują art. 3, stanowiącego o zaspokojeniu niezbędnych potrzeb i umożliwienia podopiecznym życia w warunkach odpowiadających godności człowieka. Podkreślił, że pracę stracił na skutek długotrwałego stresu, który leczył przez ponad rok w Poradni Zdrowia Psychicznego. Podjęcie pracy jego zdaniem wiąże się z koniecznością posiadania odpowiedniego mieszkania, gdzie można odpocząć i zadbać o higienę. Nie mogąc uzyskać mieszkania z zasobów Gminy W., skarżący może jedynie podjąć takie zatrudnienie, które zapewni mu wynagrodzenie umożliwiające wynajęcie mieszkania na wolnym rynku. W podjęciu takiej pracy przeszkadza brak zameldowania na pobyt stały we W., o czym skarżący informował stosowne urzędy. Z uwagi na fakt, że MOPS nie rozwiązał problemów L. F. od [...]r. poprzez właściwe wsparcie działań skarżącego, decyzje organów obydwu instancji podważają jego prawo do życia i skierowane są na "eksterminację jednostki ludzkiej". Stanowi to podważenie zasady zaufania do państwa prawa. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Odpowiadając na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie z powodów podanych w uzasadnieniu decyzji ostatecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podstawę materialnoprawną rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z jej art. 39 ust. 1 i 2 pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że zawarte w powyższym przepisie prawa wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego. Kryteria natomiast uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 omawianej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe, przy jednoczesnym wystąpieniu jednej z okoliczności wymienionych w art. 7 ustawy, takich jak np. bezrobocie, długotrwała choroba. W myśl art. 2 ust. 1 pomoc społeczna jest instytucją polityki państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, w których się znalazły i nie są w stanie ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Z art. 4 ustawy zaś wynika, że osoby korzystające ze świadczeń są obowiązane do współdziałania w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Osobie albo rodzinie gmina może przyznać pomoc w formie pieniężnej lub rzeczowej, w celu ekonomicznego usamodzielnienia (art. 43 ust. 1). Podstawą odmowy przyznania albo ograniczenia rozmiarów pomocy na ekonomiczne usamodzielnienie może być uchylanie się przez osobę lub rodzinę ubiegającą się o pomoc od podjęcia odpowiedniej pracy w rozumieniu przepisów o zatrudnieniu i przeciwdziałaniu bezrobociu albo poddania się przeszkoleniu zawodowemu (art. 43 ust. 7). Decyzję administracyjną o przyznaniu lub odmowie przyznania świadczenia, z wyjątkiem decyzji o odmowie przyznania biletu kredytowanego, wydaje się po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 106 ust. 4). Pracownik socjalny przeprowadzający rodzinny wywiad środowiskowy może domagać się od osoby lub rodziny ubiegającej się o pomoc złożenia oświadczenia o dochodach i stanie majątkowym. Odmowa złożenia oświadczenia jest podstawą wydania decyzji o odmowie przyznania świadczenia (art. 107 ust. 5). Nie budzi wątpliwości, że L. F. jako bezrobotny spełnia ogólne przesłanki warunkujące uzyskanie świadczenia z pomocy społecznej. Jak ustaliły organy pomocy społecznej skarżący jednakże nie wykazał chęci współdziałania z pracownikami socjalnymi poprzez: uniemożliwienie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu jego faktycznego zamieszkiwania i zawarcia ewentualnego kontraktu socjalnego, odmawianie podania adresu swojego pobytu oraz brak udzielenia wyczerpujących informacji o swojej sytuacji życiowej. Skarżący nie wykorzystuje ponadto własnych możliwości, które mogłyby przyczynić się do poprawy jego sytuacji życiowej dobrowolnie rezygnując z pracy zarobkowej i odmawiając przyjęcia oferty pracy z PUP. Pomimo wielokrotnego otrzymywania pomocy od Ośrodka wysuwa wciąż nowe żądania, oczekując wsparcia w różnych formach i na różne cele. Rozpatrując niniejszą sprawę trzeba mieć na względzie, że osoby i rodziny powinny przezwyciężać trudne sytuacje życiowe wykorzystując własne środki, możliwości i uprawnienia. Dopiero niemożność pokonania w ten sposób trudnych sytuacji życiowych stanowi przesłankę włączania się instytucji państwa. Pomoc społeczna ma zatem charakter uzupełniający. Zakres tej pomocy uzależniony jest przy tym od możliwości organu administracyjnego i osobistej aktywności zainteresowanego. Zatem przepisy ustawy wyraźnie nakładają obowiązek współudziału osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej w rozwiązywaniu ich trudnej sytuacji życiowej. Przesłanką odmowy udzielenia L. F. zasiłku celowego jest negatywna ocena jego postawy wyrażająca się brakiem osobistej aktywności we współdziałaniu z organami pomocy społecznej w rozwiązywaniu swej trudnej sytuacji życiowej. Samo pozostawanie bez pracy i środków do życia, jak utrzymuje skarżący, nie stanowi o obowiązku przyznania mu prawa do zasiłku. Reasumując, Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że organy administracyjne wydając zaskarżone decyzje, nie naruszyły prawa. W związku z tym, stosownie do art. 151 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak na wstępie.