II SA/Gd 359/04

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Jolanta Górska (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Wanda Antończyk Sędzia WSA Tamara Dziełakowska Protokolant Anna Rusajczyk po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2006 r. na rozprawie sprawy ze skargi Związku A – Okręgowy Zarząd w G. na decyzję Wojewody z dnia 21 kwietnia 2004 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zarządu nieruchomością oddala skargę. Decyzją z dnia 5 listopada 2003r. Starosta działając z urzędu na podstawie art. 104 Kpa i art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) stwierdził wygaśnięcie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. prawa zarządu Przedsiębiorstwa A w G. nieruchomością położoną w B. gm. P. G. oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 10,4600 ha ujawnionego w KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość została nabyta na Skarb Państwa przez PP A w G. z przeznaczeniem na pracownicze ogrody działkowe na podstawie umowy sprzedaży z dnia 28.12.1979r. W związku z tą umową w księdze wieczystej KW nr [...] został ujawniony zarząd PP A w G. Protokołem zdawczo-odbiorczym z dnia 25 kwietnia 1985r. PP A w G. przekazały przedmiotową działkę [...] w administrację i użytkowanie Pracowniczego Ogrodu Działkowego przy przedsiębiorstwie A w G. Teren ten do chwili obecnej w planie zagospodarowania przestrzennego Gminy P. G. ujęty jest jako ogrody działkowe. Przepis art. 2 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464) stanowił, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub Gminy, z wyłączeniem gruntów PFZ, będące w dniu 5 grudnia 1990r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa, stały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Wobec faktu, że działka nr [...] stanowiła grunt rolny, nie podlegała "uwłaszczeniu" na rzecz PP A w G. Jednocześnie z datą 5 grudnia 1990r. PP A w G. jako przedsiębiorstwo państwowe - osoba prawna, utraciło prawo do dysponowania tytułem do gruntu w postaci zarządu, bowiem zgodnie z art. 4 ust. 4 ustawy z dnia 29.04.1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 września 1990r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, obowiązującym od 5.12.1990r. – grunty będące własnością Skarbu Państwa mogły być oddawane odpłatnie w zarząd państwowym jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej. Powyższe stanowi podstawę do orzeczenia o wygaśnięciu zarządu PP A w G. działką nr [...] położoną w B. W odwołaniu spółka B w G., następca prawny PP A w G., zarzucając niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, wniósł o uchylenie decyzji. Podniósł, że teren nie jest ujęty w planie wyłącznie jako ogrody działkowe, gdyż projektowana jest na nim trasa o parametrach ruchu szybkiego. Nadto wskazał, że w dokumentacji spółki brak jest przywołanego w zaskarżonej decyzji protokołu z dnia 25 kwietnia 1985r. Decyzją z dnia 21 kwietnia 2004r. Wojewoda na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 Kpa uchylił w całości zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy stwierdził, że zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990r. grunty stanowiące własność Skarbu Państwa, będące w dniu 5 grudnia 1990r. w zarządzie państwowych osób prawnych stały się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Przepisy tej ustawy straciły moc obowiązującą z dniem 1 stycznia 1998r., jednakże art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2000r. nr 46 poz. 543 ze zm.) wprost do nich nawiązuje. Zgodnie z tym artykułem w sprawach stwierdzenia nabycia z mocy prawa na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990r. z dniem 5 grudnia 1990r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunt w zarządzie, nie zakończonych przed dniem wejścia ustawy, stosuje się zasadę, że nabycie prawa użytkowania wieczystego stwierdza w drodze decyzji wojewoda w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa. Kwestie udokumentowania prawa zarządu przez państwowe osoby prawne dla potrzeb "uwłaszczenia" reguluje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. nr 23 poz. 120). Zgodnie z § 4 ust. 1 tego rozporządzenia prawo zarządu stwierdza się na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego przed dniem 1 lutego 1989r. przez państwowe jednostki organizacyjne, o nabyciu nieruchomości od osób innych niż Skarb Państwa, jak również na podstawie odpisu z księgi wieczystej stwierdzającej prawo zarządu lub użytkowania. Z akt sprawy wynika, że przedsiębiorstwo państwowe A w G. nabyło na Skarb Państwa nieruchomość obszaru 10,46 ha, położoną we wsi B. dowodem czego jest umowa sprzedaży zawarta w formie aktu notarialnego z dnia 28 grudnia 1979r. W dziale II księgi wieczystej KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. ujawnione zostało z dniem 4 stycznia 1980r. prawo zarządu przysługujące PP A. Stosownie więc do cytowanych przepisów PP A posiadało na dzień 5 grudnia 1990r. przedmiotową działkę w zarządzie. Zatem w świetle art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami zachodzą przesłanki uzasadniające rozpatrzenie "uwłaszczenia" PP A przedmiotowym gruntem, co zgodnie z obowiązującymi przepisami należy do kompetencji wojewody. Z powyższego wynika, że organ I instancji rozstrzygnął kwestię, w której nie jest właściwy, co zgodnie z orzecznictwem skutkuje umorzeniem postępowania. Ponadto w obowiązującym stanie prawnym brak jest podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia zarządu z mocy prawa, gdyż przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami regulują jedynie kwestie związane trwałym zarządem, który stosownie do art. 46 wygasa z upływem okresu, na który został ustanowiony albo na skutek wydania decyzji o jego wygaśnięciu w przypadkach enumeratywnie wyliczonych w ustawie. Skargę na powyższą decyzję wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Zawiązek A – Okręgowy Zarząd w G. Skarżący zarzucił pominięcie kwestii istnienia na przedmiotowym terenie pracowniczego ogrodu działkowego oraz wynikających z tego faktu praw Związku A i poszczególnych działkowców uregulowanych w ustawie o pracowniczych ogrodach działkowych. Zdaniem skarżącego nie może dojść do uwłaszczenia, gdyż grunty należały do Państwowego Funduszu Ziemi. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153 poz. 1269) stanowi, iż sąd administracyjny sprawuje, w zakresie swej właściwości, kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W niniejszej sprawie organ I instancji stwierdził wygaśnięcie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990r. prawa zarządu Przedsiębiorstwa Państwowego A w G. nieruchomością położoną w B. gm. P. G. oznaczoną w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 10,4600 ha ujawnionego w KW nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. Organ odwoławczy uchylił tą decyzję i umorzył postępowanie pierwszej instancji stwierdzając, że organ I instancji orzekł w sprawie nie należącej do jego właściwości, jako że rozpatrzenie uwłaszczenia należy do kompetencji wojewody. Wskazał przy tym, że w obowiązującym stanie prawnym brak jest w ogóle podstaw do stwierdzenia wygaśnięcia zarządu z mocy prawa. Art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Dz. Nr 79 poz.464 ze zm.) stanowił, że grunty stanowiące własność Skarbu Państwa lub własność gminy (związku międzygminnego), z wyłączeniem gruntów Państwowego Funduszu Ziemi, będące w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie państwowych osób prawnych innych niż Skarb Państwa stają się z tym dniem z mocy prawa przedmiotem użytkowania wieczystego. Nie narusza to praw osób trzecich. Art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami ( tekst jednolity Dz.U. z 2004 nr 261 poz.2603) określa zasady postępowania w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464, z 1991 r. Nr 83, poz. 373, z 1992 r. Nr 91, poz. 455, z 1994 r. Nr 51, poz. 201, Nr 80, poz. 369, Nr 84, poz. 384 i Nr 123, poz. 601, z 1996 r. Nr 5, poz. 33 oraz z 1997 r. Nr 106, poz. 675), z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stanowiąc, że nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa. Art. 46 tej ustawy reguluje natomiast wygaśnięcie trwałego zarządu, który to jest formą prawną władania nieruchomością przez jednostkę organizacyjną, pod pojęciem której ustawa rozumie państwową lub samorządową jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej. Istotnie przepis artykułu 46 ustawy nie dotyczy zarządu przysługującego państwowym osobom prawnym, a takimi właśnie były przedsiębiorstwa państwowe. Pojawia się jednakże pytanie jak należy postąpić w sytuacji, gdy nie mogło dojść do nabycia z mocy prawa użytkowania w trybie art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 29 września 1990 r. Kwestię tą wyjaśnił Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 sierpnia 1996r. III CZP 95/96 ( OSNC z 1997r. Nr 1 poz. 3), który stwierdził, że przepisy tej ustawy nie regulują natomiast sytuacji, gdy zarząd państwowej osoby prawnej, istniejący w dniu 5 grudnia 1990 r., nie prowadził do uwłaszczenia z mocy prawa, gdyż uwłaszczenie to naruszałoby prawa osób trzecich. Z braku unormowania tej sytuacji prawnej należy w drodze analogii sięgnąć do art. 2 ust. 8 ustawy z dnia 29 września 1992 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami (...), mając świadomość, że z jednej strony jest to stan przejściowy (gdyż musi nastąpić wygaśnięcie zarządu), z drugiej zaś, iż po dniu 5 września 1990 r. prawo zarządu mogło przysługiwać jedynie jednostce organizacyjnej (państwowej lub komunalnej) bez osobowości prawnej. Sąd Najwyższy uznał, że dla wykreślenia prawa zarządu (a także użytkowania, do którego stosuje się przepisy o zarządzie) niezbędna jest decyzja bądź to kierownika urzędu rejonowego – w odniesieniu do gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, bądź zarządu gminy - w odniesieniu do gruntów stanowiących własność gminy. Za takim rozwiązaniem przemawia treść art. 35 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jedn. tekst: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), który w ten sposób kreuje kompetencje co do stwierdzenia wygaśnięcia zarządu. W konsekwencji Sąd ten wyraził pogląd, że podstawę wykreślenia w księdze wieczystej wpisu o zarządzie i użytkowaniu, przysługujących państwowej osobie prawnej do nieruchomości, odnośnie do której ma zastosowanie art. 8 ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 ze zm.), stanowi decyzja kierownika urzędu rejonowego. W aktualnym stanie prawnym podstawę wykreślenia zarządu stanowiłby zatem art. 46 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, a organem właściwym byłby starosta. (vide "Ustawa o gospodarce nieruchomościami. Komentarz" pod red. G. Bieńka, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis Warszawa 2005, str. 243 - 244). W niniejszej sprawie Starosta orzekł o wygaśnięciu zarządu w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości w sytuacji, gdy nie zostało rozstrzygnięte czy doszło do nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości czy też nie. Organem zaś właściwym w tej sprawie jest Wojewoda, jak słusznie wskazano w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, przy czym postępowanie w tym przedmiocie jest zupełnie odrębną sprawą. W pierwszej kolejności powinna być zatem rozstrzygnięta sprawa uwłaszczenia, skoro stwierdzenie wygaśnięcia zarządu może nastąpić jedynie gdyby nie doszło do uwłaszczenia. Stwierdzić zatem należy, że przed rozstrzygnięciem sprawy uwłaszczenia nie jest możliwe rozstrzyganie w kwestii wygaśnięcia zarządu dla potrzeb wykreślenia tegoż zarządu z księgi wieczystej. Postępowanie prowadzone przez Starostę w niniejszej sprawie było zatem przedwczesne, stad też za prawidłowe należy uznać uchylenie decyzji i umorzenie postępowania przez organ odwoławczy. Stwierdzenie przez organ odwoławczy, że organ I instancji rozstrzygnął kwestię, w której nie był właściwy nie było prawidłowe, jednakże nie może to stanowić podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji. Zgodnie bowiem z treścią art. 145 § 1 pkt 1 lit.c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeżeli stwierdzi naruszenie przepisów postępowania jedynie gdy mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Podniesione natomiast w skardze zarzuty dotyczą przesłanek uwłaszczenia i z tych przyczyn nie mogą one mieć wpływu na treść rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku na mocy art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę jako bezzasadną oddalił.