I SA/Wa 2043/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Dzbeńska Sędziowie NSA Anna Lech /spr./ Asesor WSA Iwona Kosińska Protokolant Michał Samoraj po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 czerwca 2006 r. sprawy ze skarg A. P. i J. K. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość oddala skargi Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2005 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2005 r., nr [...] odmawiającą przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], ozn. hip "[...]" nr Rej. hip. [...] oraz za budynki znajdujące się na powyższym gruncie. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Wojewoda [...] przedstawił następujący stan sprawy: Prezydent W. decyzją z dnia [...] marca 2005 r. orzekł o odmowie przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość, stwierdzając, że w sprawie nie został spełniony przewidziany w art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, warunek przejścia budynku na własność Skarbu Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. W tej sytuacji odszkodowanie za zabudowania znajdujące się na nieruchomości nie przysługuje. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli A. P., M. C., W. P. oraz pełnomocnik J. K. i W. K. – radca prawny A. O. Po rozpatrzeniu odwołania Wojewoda [...] uznał stanowisko organu pierwszej instancji jako prawidłowe. Organ odwoławczy wskazał, że nieruchomość zabudowana położona w W. przy ul. [...], ozn. hip "[...]" nr Rej. hip. [...] o pow. [...] m², stanowiąca własność H. P. w 4/20 części, M. P. w 4/20 części, H. G. w 4/20 części, E. C. w 4/20 części, W. P. w 3/20 części i J. P. w 1/20 części, została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. nr 50, poz. 279). Z wnioskiem o przyznanie odszkodowania za przedmiotową nieruchomość zwrócili się następcy prawni poprzednich współwłaścicieli. Organ zaznaczył, że kwestię odszkodowań za nieruchomości objęte działaniem powołanego dekretu reguluje art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Z treści art. 215 ust. 2 tej ustawy jednoznacznie wynika, że w trybie w nim określonym można jedynie dochodzić odszkodowania za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Wojewoda [...] podkreślił, że zgodnie z przyjętym orzecznictwem odszkodowanie przysługuje wyłącznie za dom jednorodzinny oraz działkę niezabudowaną. Nie przysługuje zaś za działkę zabudowaną domem jednorodzinnym lub jakimkolwiek innym budynkiem (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2004 r., sygn. akt I SA 2498/02). Organ wskazał, że z ustaleń organu pierwszej instancji wynika, iż nieruchomość przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., czyli przed 21 listopada 1945 r. była zabudowana kilkoma budynkami. Budynki znajdujące się na gruncie objętym działaniem dekretu przechodziły na własność Skarbu Państwa w dwóch sytuacjach - albo w wyniku upływu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy do gruntu, albo z dniem uprawomocnienia się orzeczenia o odmowie przyznania prawa wieczystej dzierżawy. Z wnioskiem o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy za czynszem symbolicznym należało wystąpić w terminie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę. Organ podkreślił, że budynki znajdujące się na przedmiotowym gruncie przeszły na własność gminy W. w dniu 25 marca 1948 r., a więc przed dniem 5 kwietnia 1958 r., w wyniku niezłożenia przez poprzednich właścicieli wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy w wymaganym terminie 6 miesięcy od dnia ogłoszenia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę w Dzienniku Urzędowym Rady Miejskiej i Zarządu Miejskiego W. z dnia [...] września 1947 r., nr [...]. Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A. P. oraz J. K. Skarżący A. P. w uzasadnieniu swojej skargi podniósł, że będąc jedynym następcą prawnym jednego ze współwłaścicieli nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], w roku 1945 miał 2 lata. Nie mógł zatem wystąpić ze stosownym wnioskiem o przyznanie mu prawa do wieczystej dzierżawy nieruchomości, nie miał bowiem zdolności do wykonywania czynności prawnych. J. K. zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 6, art. 7 i art. 9 kpa. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że zarówno Prezydent W. jak i Wojewoda [...] odmawiając przyznania odszkodowania nie wzięli pod uwagę, że byli właściciele na skutek działań ówczesnych organów administracji zostali pozbawieni prawa realizacji uprawnień przysługujących im z mocy ustawy. Skarżący zaznaczył, że poprzedni właściciele nieruchomości w dniu 15 sierpnia 1948 r. wystąpili o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o ustanowienie prawa własności czasowej przedmiotowego gruntu, który na mocy dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeszedł na własność gminy W., a następnie Skarbu Państwa. Wniosek ten został załatwiony odmownie w dniu [...] czerwca 1953 r. W wyniku odmowy przywrócenia terminu, w dniu [...] lipca 1953 r. Dyrektor [...] Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów PRN w W. odmówił przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do przedmiotowego gruntu. J. K. podniósł, że w trakcie toczącego się postępowania administracyjnego dotyczącego ustanowienia na rzecz byłych właścicieli prawa własności czasowej upłynął termin przewidziany w art. 9 powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. do wystąpienia przez pierwotnych właścicieli o odszkodowanie należne z tytułu dokonanego wywłaszczenia. Termin na złożenie wniosku o odszkodowanie z tytułu nieprzyznania prawa użytkowania czasowego w przedmiotowej sprawie upłynął przed dniem wydania decyzji odmawiającej byłym właścicielom przywrócenia terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej przedmiotowego gruntu. Tym samym – zdaniem skarżącego – byli właściciele zostali pozbawieni możliwości wystąpienia o przyznanie im odszkodowania na podstawie art. 9 dekretu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.). W ocenie sądu skargi są niezasadne, bowiem zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. odmawiająca spadkobiercom dawnych właścicieli nieruchomości, w tym skarżącym A. P. i J. K. przyznania odszkodowania za grunt nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] oraz za budynki znajdujące się na tym gruncie nie narusza prawa. Na wstępie podkreślić należy, że będąca przedmiotem rozpoznawanej sprawy nieruchomość położona w W. przy ul. [...] ozn. hip. "[...]" nr Rej. hip. [...] objęta została działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. nr 50, poz. 279). W myśl art. 1 powołanego dekretu grunt tej nieruchomości przeszedł na własność gminy W., a następnie na mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że W. P., jeden ze spadkobierców poprzednich właścicieli przedmiotowej nieruchomości, wnioskiem z dnia 20 lutego 1998 r. wystąpił "o zwrot nieruchomości przy ul. [...] w W. zarejestrowanej pod Nr hipotecznym [...]", a następnie pismem z dnia 4 sierpnia 1998 r. poinformował, że w istocie chodzi mu o przyznanie odszkodowania i zwrócił się o przekazanie wniosku do Urzędu Rejonowego przy ul. [...] w W., zajmującego się sprawami odszkodowań. Wniosek W. P. o przyznanie odszkodowania poparty został przez pozostałych spadkobierców dawnych właścicieli nieruchomości położonej przy ul. [...] w W. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że spadkobiercy dawnych właścicieli nie kwestionowali orzeczenia administracyjnego Dyrektora [...] Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów Prezydium Rady Narodowej w W. z dnia [...] lipca 1953 r., utrzymanego w mocy decyzją z dnia [...] stycznia 1954 r., odmawiającego byłym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. Orzeczenie to ma zatem nadal moc obowiązującą. Z kolei problematykę odszkodowań za nieruchomości, które na mocy powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r. stały się własnością Państwa regulują obecnie przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r., nr 261, poz. 2603 ze zm.). Zgodnie z art. 215 ust. 2 tej ustawy odszkodowanie może być przyznane za dom jednorodzinny, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W powołanym art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewidziana została możliwość przyznania stosownego odszkodowania tylko za jedną działkę i tylko za dom jednorodzinny. W orzecznictwie podkreśla się, że wskazany przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Oznacza to m.in. że jest on wyłączną podstawą ustalenia przesłanek do przyznania odszkodowania, bez potrzeby sięgania do innych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Szczególny charakter tego przepisu nakazuje ścisłą jego wykładnię (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2004 r., sygn. akt I SA 2187/02, LEX nr 148911). Odszkodowanie w trybie określonym w powołanym przepisie może zostać przyznane jedynie wówczas, gdy spełnione zostaną łącznie wszystkie przewidziane w nim przesłanki. Stwierdzenie braku jednej z tych przesłanek uniemożliwia ustalenie odszkodowania. Zaznaczyć ponadto trzeba, że inne są warunki przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny, a inne za działkę. Przyznania odszkodowania za dom jednorodzinny można dochodzić w sytuacji, gdy dom i grunt podlegały przepisom dekretu z dnia 26 października 1945 r., dom przeszedł na własność Skarbu Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. i był to dom jednorodzinny. Podkreślić należy, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom. Grunt pod domem przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania. Z kolei ustalenie odszkodowania za działkę może mieć miejsce jedynie wówczas, gdy działka podlegała przepisom powołanego dekretu z dnia 26 października 1945 r., przed datą wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Powołany przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami przewiduje zatem możliwość przyznania odszkodowania jedynie za dwa rodzaje nieruchomości, tj. za dom jednorodzinny lub za działkę, która mogła zostać pod taki dom przeznaczona. W świetle tego przepisu nie ma natomiast możliwości ustalenia odszkodowania za inną nieruchomość. W szczególności brak jest podstaw do ustalenia odszkodowania za działkę, która przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r., tj. przed dniem 21 listopada 1945 r. stanowiła działkę zabudowaną lub też przeznaczona była pod inną zabudowę, niż budownictwo jednorodzinne. Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że na nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] znajdowało się pięć budynków tj. budynek frontowy, murowany, mieszkalny - piwnica, budynek frontowy, murowany, dwukondygnacyjny, mieszkalny, powierzchnia 320 m², kubatura 3200 m³, oficyna murowana, dwukondygnacyjna, mieszkalna, powierzchnia 60 m², kubatura 600 m³, oficyna murowana, jednokondygnacyjna, mieszkalna, powierzchnia 60 m², kubatura 390 m³ oraz oficyna murowana o jednej kondygnacji – garaż, powierzchnia 100 m², kubatura 400 m³. Świadczy o tym m.in. rejestr nieruchomości Zarządu Miejskiego w W. Resort Techniczno – Budowlany z dnia [...] października 1948 r. Również z innych dokumentów znajdujących się w aktach administracyjnych sprawy (m.in. protokół oględzin gruntu i znajdujących się na nim budynków, instalacji i urządzeń z dnia [...] lipca 1947 r.) wynika, że na przedmiotowej nieruchomości znajdowały się określone budynki. Niektóre z nich uległy częściowemu zniszczeniu w czasie wojny. W świetle powyższego stwierdzić należy, że nieruchomość położona w W. przy ul. [...], której dotyczy wniosek spadkobierców byłych właścicieli o przyznanie odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. była zabudowana kilkoma budynkami. Tym samym nie została spełniona jedna z koniecznych przesłanek umożliwiających przyznanie odszkodowania w trybie powołanego przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W tej sytuacji sąd nie odnosił się do kwestii czy przedmiotowa nieruchomość mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne (nadawała się do zabudowy jednorodzinnej) oraz czy poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Odnosząc się natomiast do możliwości ustalenia odszkodowania za dom jednorodzinny, wskazać należy, że ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż budynki, które znajdowały się na nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] przeszły na własność Skarbu Państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Warunkiem koniecznym przyznania odszkodowania jest natomiast przejście domu jednorodzinnego na własność Skarbu Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. Zaznaczyć tu trzeba, że dla otrzymania odszkodowania za dom jednorodzinny nie jest istotna utrata faktycznego władania. Decydujące znaczenie ma stan prawny. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że ogłoszenie o objęciu przedmiotowej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] w posiadanie przez gminę W. zamieszczone zostało w Dzienniku Urzędowym Rady Miejskiej i Zarządu Miejskiego w W. z dnia [...] września 1947 r., nr [...]. Określony w art. 7 ust. 1 dekretu 6 miesięczny termin na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu upłynął zatem w dniu 24 marca 1948 r. Wniosek poprzednich właścicieli o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nie został złożony w terminie. W dniu 15 sierpnia 1948 r. byli właściciele wystąpili o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o "wieczystą dzierżawę gruntów" położonych na terenie W. przy ul. [...]. Orzeczeniem administracyjnym z dnia [...] czerwca 1953 r. przedmiotowy wniosek załatwiony został odmownie. Następnie, wobec odmowy przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu, w dniu [...] lipca 1953 r. zapadła decyzja (orzeczenia administracyjne) Dyrektora [...] Zarządu Budynków Mieszkalnych i Terenów Prezydium Rady Narodowej w W., którą odmówiono byłym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...]. Orzeczenie to utrzymane zostało w mocy decyzją z dnia [...] stycznia 1954 r. Na skutek niezłożenia wniosku w terminie własność budynków znajdujących się na nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], na mocy art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeszła na rzecz Skarbu Państwa. W myśl tego przepisu, w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi gruntu prawa wieczystej dzierżawy lub prawa zabudowy wszystkie budynki, położone na gruncie, przechodzą na własność gminy. Przejście własności budynków na rzecz Skarbu Państwa nastąpiło – jak wskazano w zaskarżonej decyzji Wojewody [...] – w dniu [...] marca 1948 r., a więc przed dniem 5 kwietnia 1958 r. Zaznaczyć w tym miejscu należy, że termin z art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy do zgłoszenia wniosku o przyznanie na gruncie prawa własności czasowej jest terminem prawa materialnego. Konsekwencja tego jest prekluzyjność, co powoduje wygaśnięcie roszczenia w przeciwieństwie do terminów procesowych, które z reguły są przywracane. Przywrócenie terminu prawa materialnego, jest dopuszczalne, ale tylko wówczas, gdy taką możliwość przewidują przepisy określające dany termin. W dekrecie z dnia 26 października 1945 r. nie ma przepisu zawierającego taką regulację. Dodatkowo wskazać trzeba, że zgodnie z art. 7 ust. 5 powołanego dekretu w razie niezgłoszenia wniosku, przewidzianego w ust. 1, lub nieprzyznania z jakichkolwiek innych przyczyn dotychczasowemu właścicielowi wieczystej dzierżawy albo prawa zabudowy, gmina miała obowiązek wypłacić odszkodowanie w myśl art. 9. W powołanym art. 9 dekretu z dnia 26 października 1945 r. zobowiązano zaś Ministra Odbudowy do określenia w rozporządzeniu zasad i sposobu ustalania tego odszkodowania. Przedmiotowe rozporządzenie nigdy się nie ukazało, a tym samym odszkodowania w trybie przepisu art. 9 dekretu nigdy nie zostały wypłacone. W świetle powyższego stwierdzić należy, że zaskarżona decyzja Wojewody [...] z dnia [...] września 2005 r. nie narusza prawa. W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.