II SA/Wa 39/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Adam Lipiński, Sędziowie asesor WSA Przemysław Szustakiewicz (spr.),, asesor WSA Jarosław Trelka, Protokolant Marek Kozłowski, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 12 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi małoletnich M. i A. K. reprezentowanych przez przedstawiciela ustawowego Ma. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z dnia [...] listopada 2005 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz utrzymaną nią w mocy decyzję z dnia [...] października 2005 r. 2. zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu w całości 3. przyznaje ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie adwokatowi W. P. wynagrodzenie z tytułu zastępstwa prawnego wykonywanego w ramach pomocy prawnej w kwocie 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) powiększonej o kwotę 22% podatku od towarów i usług w wysokości 52,80 zł (słownie: pięćdziesiąt dwa złote i osiemdziesiąt groszy). Decyzją z dnia [...] listopada 2005 r. Nr [...] Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po ponownym rozpatrzeniu sprawy utrzymał w mocy decyzję podjętą w dniu [...] października 2005 r. i odmówił przyznania małoletnim: M. i A. K. reprezentowanym przez przedstawiciela ustawowego - matkę Ma. K. renty rodzinnej po zmarłym ojcu An. K. w drodze wyjątku. W uzasadnieniu do w/w decyzji Prezes ZUS podniósł, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z roku 2004 Nr 39 poz. 353) jest możliwe, jeżeli wnioskodawca spełnia następujące warunki: jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym; nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczeń wskutek szczególnych okoliczności; nie może podjąć pracy ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek; nie ma niezbędnych środków utrzymania. Prezes ZUS wyjaśnił również, że do przyznania świadczenia w drodze wyjątku wszystkie przesłanki, o jakich mowa w tym przepisie powinny być spełnione łącznie. Brak spełnienienia przez wnioskodawcę którejkolwiek z przesłanek wyklucza możliwość przyznania mu świadczenia w drodze wyjątku. Renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. Dlatego też Prezes ZUS zbadał przede wszystkim okoliczności odnoszące się do zmarłego ojca dzieci. W trakcie postępowania stwierdzono, że w przypadku zmarłego pana An. K. nie wystąpiły szczególne okoliczności, które usprawiedliwiają fakt nie nabycia przez niego świadczenia w trybie zwykłym. W sprawie nie uznano za szczególną okoliczności fakt, że w ostatnim okresie od ostatniego okresu składkowego, jakim było pobieranie zasiłku dla bezrobotnych w czerwcu 1994 r., a do chwili zgonu w dniu [...] września 2005 r. tj. przez okres 10 lat i 11 miesięcy pan An. K. nie wykonywał zatrudnienia lub innej działalności objętej ubezpieczeniem społecznym. Tymczasem we wskazanym okresie wobec niego nie była orzeczona przez lekarza orzecznika ZUS całkowita niezdolność do pracy. W związku z tym organ nie dopatrzył się szczególnych okoliczności, które mogłyby być powodem do przyznania renty. Łączny okres składkowy i nieskładkowy zmarłego wynosi 16 lat 8 miesięcy i 18 dni i jest zbyt krótki do przyznania renty po osobie, która w chwili śmierci miała 46 lat. Ponadto Prezes ZUS stwierdził, że podnoszone przez odwołującą się trudne warunki materialne nie stanowią wystarczającego uzasadnienia do przyznania świadczenia w drodze wyjątku gdyż świadczenie to nie ma charakteru socjalnego. W ocenie Prezesa ZUS brak jest, więc warunków do przyznania świadczenia z art. 83 cyt. ustawy. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi przedstawiciela ustawowego małoletnich do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Skarżąca podniosła zarzut, że Prezes ZUS nie zastosował w swej decyzji przepisów Rozporządzenia Rady nr 1408/71 z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stasowania systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie (Dz. Urzęd. WE L. 97.28.1/1), ponieważ mąż pracował w Niemczech, a nadto organ nie wziął pod uwagę ciężkiej sytuacji materialnej dzieci skarżącego. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie przytaczając argumenty zawarte w decyzji wydanej w drugiej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Na podstawie art. 13 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz.1270 ze zm.) do rozpoznania sprawy właściwy jest wojewódzki sąd administracyjny, na którego obszarze właściwości ma siedzibę organ administracji publicznej, którego działalność została zaskarżona. Natomiast zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153 poz.1269 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonej decyzji administracyjnej i to z przepisami obowiązującymi w dacie jej wydania. Rozpatrywana pod tym względem skarga zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy wskazać, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podejmując decyzję w sprawie świadczeń w trybie określonym w art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych jest związany rygorami postępowania administracyjnego. Wynika to wprost z art. 124 w/w ustawy. Przepis ten mówi, że w sprawach o świadczenia określone w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000 r. Nr 98 poz. 1071 ze zm.), chyba, że sama ustawa stanowi inaczej. Prezes ZUS powinien, więc przestrzegać przepisów tego kodeksu. Zgodnie z wyrażoną w art. 6 kpa zasadą praworządności organ administracji ma obowiązek działać na podstawie przepisów prawa, a więc w toku podejmowanych czynności procesowych musi prawidłowo stosować przepisy kodeksu. Natomiast zgodnie z określonymi w art. 7 zasadami: prawdy obiektywnej i zasady uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli oraz opisanej w art. 8 zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa, a także wyrażonej w art. 9 zasady obowiązku udzielania informacji faktycznej i prawnej organ prowadzący postępowanie powinien podejmować wszelkie niezbędne działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia sprawy. Musi więc, w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 kpa). Dopiero na podstawie zebranego materiału powinien on dokonać oceny uznając daną okoliczność za udowodnioną (art.80 kpa). W niniejszej sprawie organ nie zbadał w sposób wystarczający podnoszonej przez pełnomocnika ustawowego małoletnich M. i A. K. już we wniosku o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku z dnia 10 lipca 2005 r. sprawy zatrudnienia zmarłego An. K. w Niemczech. Zgodnie, bowiem z art. 45 ust. 1 rozporządzenia Rady z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stosowania systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie Prezes ZUS jest zobowiązany do uwzględnienia w niezbędnym zakresie okresów ubezpieczenia spełnionego z uwzględnieniem ustawodawstwa Państwa Członkowskiego, na którego terytorium był dany pracownik był ubezpieczony. Tryb wliczania takich okresów przewiduje art. 46 rozporządzenia Rady z dnia 14 czerwca 1971 r. Należy tu wskazać, iż zgodnie z art. 249 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską rozporządzenia Rady to akty prawne, które o mają zasięg ogólny, obowiązują w całości i są bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich (por. "Prawo Europejskie. Zarys wykładu" red. R. Skubisz i Ewa Skrzydło - Trefelska Lublin 2005 s. 121-122). Oznacza to, iż Prezes ZUS powinien z urzędu zbadać kwestie związane z ewentualnym ubezpieczeniem ojca małoletnich w Niemczech, bowiem treść cyt. rozporządzenia Rady nakłada obowiązek uwzględniania przez instytucje ubezpieczenia społecznego w jednym Państwie Członkowskim uwzględnienia okresu ubezpieczenia w innym Państwie Członkowskim. W rozpatrywanej sprawie Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nie uwzględnił podnoszonej przez przedstawiciela ustawowego małoletnich sprawy związanej z zatrudnieniem zmarłego pana An. K. w Niemczech. Organ nie zbadał tej sprawy, choć w świetle przepisów rozporządzeniem Rady z dnia 14 czerwca 1971 r. w sprawie stasowania systemów zabezpieczenia społecznego dla pracowników najemnych, osób prowadzących działalność na własny rachunek i do członków ich rodzin przemieszczających się we Wspólnocie może mieć ona zasadniczy wpływ na rozstrzygnięcie w rozpatrywanej sprawie. Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji. O wykonalności zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 152 powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.