I SA/Wa 796/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski Sędziowie asesor WSA Maria Tarnowska asesor WSA Przemysław Żmich (spr.) Protokolant Magdalena Bocianowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi G.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2006 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po rozpoznaniu odwołania G. L., decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] odmawiającą przyznania G. L. zasiłku celowego. Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z dnia 1 lutego 2006 r. G. L. zwróciła się do Centrum Pomocy Społecznej w W. o przyznanie jej zapomogi na leki i żywność. Podała, że znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej. Z zasiłku w kwocie [...] zł. Nie jest w stanie kupić leków. Jej syn M. wymaga stałej opieki kardiologicznej. Częste wizyty lekarskie są kosztowne. W obecnej chwili nie jest w stanie opłacić zaległości za czynsz. Wskazała, że na dzień 14 lutego 2006 r. ma wyznaczoną wizytę lekarską, jednak nie ma za co dojechać. Obawia się, że będzie musiała odwołać wizytę, gdyż nie ma za co żyć. Decyzją z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...] Burmistrz Miasta W. odmówił G. L. przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że dochód w rodzinie w miesiącu lutym 2006 r. wyniósł łącznie [...] zł. Natomiast kryterium dochodowe w rodzinie wnioskodawcy wynosi obecnie - zgodnie z ustawą z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.) – 948 zł, tj. 316 zł na osobę w rodzinie. W związku z powyższym, ze względu na dochód rodziny przekraczający ustawowe kryterium dochodowe na osobę w rodzinie o [...] zł miesięcznie brak podstaw do przyznania zasiłku celowego. W chwili obecnej nie zostały również spełnione przesłanki uprawniające do przyznania zasiłku celowego specjalnego. Wnioskodawczyni nie udokumentowała bowiem zwiększonych wydatków na swoje leczenie i leczenie syna. Poza tym G.L. co miesiąc korzysta z pomocy na leki oraz z zasiłków okresowych przyznanych z powodu choroby. W dniu 20 lutego 2006 r. G.L. od powyższej decyzji wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. wnosząc o zmianę decyzji i wyjaśnienie powodów nieprzyznania zasiłku celowego na leki dla chorego syna, który wymaga stałej opieki lekarskiej i potrzebuje lekarstw. Wskazała, iż nie ma za co wykupić lekarstw niezbędnych dla syna. Sama również wymaga leczenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia [...] marca 2006 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta W. z dnia [...] lutego 2006 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że z części VI kwestionariusza wywiadu środowiskowego dotyczącego osób lub rodzin korzystających ze świadczeń z pomocy społecznej (aktualizacja wywiadu), sporządzonego przez pracownika socjalnego w dniu 3 lutego 2006 r. wynika, że G.L. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem i synem M. Nie pracuje zawodowo, ze względu na stan zdrowia. Jest osobą niepełnosprawną. Pobiera zasiłek stały. Mąż jest zatrudniony jako robotnik placowy w Urzędzie Miejskim w W. Syn również jest osobą niepełnosprawną. Na dochód rodziny składają się: wynagrodzenie męża wnioskodawczyni – [...] zł, zasiłek stały – [...] zł, świadczenia rodzinne – [...] zł oraz dodatek mieszkaniowy – [...] zł. Przesłanką uprawniającą do przyznania świadczenia pieniężnego z pomocy z społecznej jest spełnienie przez osobę ubiegającą się kryteriów dochodowych, określonych w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Kryterium dochodowe rodziny G.L., wynikające z tego przepisu wynosi 948 zł. Kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi [...] zł. Natomiast faktyczny dochód rodziny wynosi [...] zł. Dochód rodziny w przeliczeniu na jedną osobę przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie o kwotę [...] zł. Mimo to ustawodawca przewidział możliwość przyznania zasiłku celowego rodzinie, której dochód przekracza kryterium dochodowe. Zgodnie z art. 41 ustawy o pomocy społecznej w szczególnie uzasadnionych przypadkach rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe może być przyznany specjalny zasiłek celowy w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego rodziny, który nie podlega zwrotowi bądź zasiłek okresowy, zasiłek celowy lub pomoc rzeczowa, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Zasiłek celowy jest jednak świadczeniem fakultatywnym. Organ może przyznać to świadczenie, lecz nie jest do tego zobligowany, gdyż działa w ramach uznania administracyjnego i kieruje się treścią art. 3 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej, który stanowi, że potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Kolegium podkreśla jednocześnie, że pomoc społeczna w formie zasiłków celowych jest pomocą doraźną. Nie stanowi stałego comiesięcznego uzupełnienia budżetu domowego. Rodzina, która posiada dochody przekraczające ustalone dla niej kryterium dochodowe w ustawie o pomocy społecznej winna własnymi środkami dążyć do zaspokojenia własnych potrzeb bytowych. Rodziny takie tylko w szczególnie uzasadnionych przypadkach mogą skorzystać z pomocy społecznej na mocy art. 41 tej ustawy. Jak wynika z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz z akt sprawy G.L. nie przedstawiła żadnych dokumentów, które wskazywałyby na konieczność ponoszenia zwiększonych wydatków na leczenie syna lub siebie. Kolegium nie kwestionuje, że wnioskodawczyni i jej syn wymagają leczenia. Jednakże zwraca uwagę, że rodzina posiada stałe dochody, w tym zasiłek pielęgnacyjny dla syna M., przyznany na pokrycie przede wszystkim kosztów leków i leczenia. G.L. do podania dołączyła paragony fiskalne świadczące, że zapłaciła za leki. Jednakże należy zwrócić uwagę, że łączna kwota za wykupione leki nie przekracza [...] zł. i przy konieczności stałego leczenia syna i siebie kwota taka winna być uwzględniana przez nią przy planowaniu wydatków z uzyskiwanych dochodów rodziny. Z powyższych względów wniesione odwołanie nie zasługiwało na uwzględnienie. W dniu 5 kwietnia 2006 r. G.L. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] marca 2006 r. W uzasadnieniu wskazała, że decyzja organu pierwszej instancji jest dla niej krzywdząca. Złożyła w sprawie wszystkie wymagane dokumenty, w tym rachunki z apteki. Nie może się zgodzić z twierdzeniem organu, ze otrzymała 12 zasiłków. Nie jest prawdą, że nie umie planować wydatków. Jest to trudne, gdyż nawet 4 razy w miesiącu musi jeździć z chorym dzieckiem i nie ma nawet za co kupić leków. Za swoje [...] złotych nie może się leczyć, a wymaga stałego leczenia w poradni neurologicznej. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało dotychczasowe stanowisko prezentowane w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga jest uzasadniona. W postępowaniu o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej o charakterze pieniężnym, w tym również zasiłku celowego organy administracji publicznej obowiązane są w pierwszej kolejności do ustalenia, czy ubiegający się o pomoc społeczną w formie świadczeń pieniężnych spełnia kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.). Na gruncie niniejszej sprawy prawidłowe ustalenie tej przesłanki wymaga wyliczenia dochodu, z uwzględnieniem zasad obliczania dochodu, przewidzianych w przepisach art. 8 ust. 3 i 4 tej ustawy, a w przypadku uzyskania jednorazowego dochodu za dany okres także, z uwzględnieniem przepisu art. 8 ust. 12 ustawy o pomocy społecznej. Z materiału dowodowego zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika natomiast, że Burmistrz Miasta W. ustalił, iż dochód w rodzinie G.L. w miesiącu lutym 2006 r. wyniósł łącznie [...] zł netto (zasiłek rodzinny [...] zł, dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu kształcenia i rehabilitacji dziecka niepełnosprawnego [...] zł, jednorazowy dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego [...] zł, zasiłek stały [...] zł, zasiłek pielęgnacyjny [...] zł, wynagrodzenie męża [...] zł, dodatek mieszkaniowy [...] zł), a więc o [...] zł przekracza kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, które w przypadku rodziny G.L. wynosi [...] zł ([...] zł x 3 osoby w rodzinie). Przedstawiony wyżej stan faktyczny sprawy wskazuje, że organ pomocy społecznej doliczył do dochodu rodziny jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego w kwocie [...] zł, bez rozważenia, czy dodatek ten nie podlega wyłączeniu z dochodu ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej, jako jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne (art. 8 ust. 4 tej ustawy). Wyjaśnienie tej okoliczności jest o tyle istotne, że w przypadku nie wliczenia tego dodatku do dochodu rodziny spełnione zostanie kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, uprawniające do przyznania G.L. zasiłku celowego. Poza tym Burmistrz Miasta W. nie wziął pod uwagę, iż do dochodu rodziny należało wliczyć dochody z miesiąca stycznia 2006 r. (miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku), a nie jak w niniejszej sprawie z miesiąca lutego 2006 r., tj. z miesiąca, w którym nastąpiło załatwienie sprawy poprzez wydanie decyzji (art. 8 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Ponowna ocena sprawy dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. również nie uwzględnia wskazanych wyżej okoliczności. W oparciu o powyższe wywody należało zatem uznać, że organy obu instancji nieprawidłowo obliczyły kryterium dochodowe na osobę w rodzinie, przez co naruszyły przepisy art. 8 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej, poprzez ich niezastosowanie, w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Burmistrz Miasta W. obowiązany będzie przede wszystkim rozważyć, czy jednorazowy dodatek z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego może być uznany z jednorazowe pieniężne świadczenie socjalne, o którym mowa w art. 8 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej. Organ pomocy społecznej winien mieć na uwadze, że świadczenia o charakterze socjalnym przyznawane są wedle kryterium trudnej sytuacji życiowej (majątkowej, finansowej, zdrowotnej) osoby uprawnionej, a ich celem jest zapewnienie osobie lub rodzinie środków na podstawowe potrzeby życiowe (minimum egzystencji). Przyznanie świadczeń tego rodzaju nie ma charakteru ekwiwalentnego, ponieważ nie jest uzależnione od wcześniejszego zatrudnienia bądź opłacania składek ubezpieczeniowych przez osobę uprawnioną. Istotną cechą świadczeń socjalnych, odróżniającą je np. od świadczeń wypłacanych z ubezpieczenia społecznego lub zaopatrzenia emerytalnego jest również i to, że osobie ubiegającej się o takie świadczenie nie przysługuje roszczenie o jego przyznanie. W oparciu wskazane wyżej kryteria należy ocenić charakter jednorazowego dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego. Dopiero wyjaśnienie tej okoliczności pozwoli na wyliczenie kryterium dochodowego na osobę w rodzinie przy zastosowaniu w sprawie art. 8 ust. 3 i 12 ustawy o pomocy społecznej. Biorąc pod uwagę powyższe Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji.