II SA/Kr 522/02

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: " * Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Brachel -Ziają (spr) Sędziowie WSA Renata Czeluśniak WSA Grażyna Firek Protokolant Grażyna Grzesiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2006r. sprawy ze skargi W. S. na decyzję Wojewody z dnia 23 stycznia 2002r., nr [...] w przedmiocie zwrotu nieruchomości I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji, II. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego W. S. kwotę [...] zł ([...] złotych ) tytułem zwrotu kosztów postępowania . Decyzją z dnia 23. 01. 2002 r., znak: [...], Wojewoda na podstawie art. 9a ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami /tekst jedn. Dz U. Nr 46, poz. 543 z 2000 r) i art. 138 par 1 pkt 2 k.p a., po rozpatrzeniu odwołania W. S. od decyzji Starosty Powiatu K. z dnia [...].2001 r. znak: [...], orzekającej o odmowie zwrotu na jego rzecz parceli gruntowej l.kat. [...] o pow. 0,2726 ha, położonej w b. gm. kat. M., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i orzekł; o odmowie zwrotu części działki nr [...] położonej w M. gm. W. w granicach wywłaszczonej parceli gruntowej 1. kat [...] o pow O, 2726 ha położonej w b. gm. kat M., na rzecz W. S.. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda stwierdził, co następuje : Pismem z dnia [...].2000 r. W. S. wystąpił do Starosty Powiatu K. z wnioskiem o zwrot nieruchomości stanowiącej parcelę l.kat. [...] b.gm.kat. M.. W toku postępowania wyjaśniającego Starosta ustalił, iż przedmiotowa parcela przejęta została na rzecz Skarbu Państwa mocą umowy -sprzedaży zawartej, w trybie art. 6 ustawy z dnia 12.03.1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, w dniu [...].1968 r. Rep. A Nr [...], z przeznaczeniem pod budowę inwestycji zamiennych na "P.", jako "Przyszłościowy wykup terenu MZDZ" Wywłaszczona nieruchomość stanowiła własność wnioskodawcy. Biorąc pod uwagę materiał dowodowy pochodzący z okresu wywłaszczenia, Starosta Powiatu K. uznał, iż wywłaszczona parcela wraz z innymi przeznaczona została pod urządzenie placu ćwiczeń zabezpieczającego proces szkolenia wojsk Garnizonu Kraków. Obiekt wojskowy - plac ćwiczeń "P." odtworzony został przez władze miasta K. w zamian za zlikwidowany obiekt i plac ćwiczeń "B. – M." w związku z realizacją na jego terenie wielorodzinnego budownictwa mieszkaniowego, Z dokonanych przez organ I instancji oględzin nieruchomości wynika, że wnioskowana do zwrotu parcela weszła w skład kompleksu o łącznej powierzchni 243,0204 ha, na którym znajdują się m.in autostrada, poszerzenie istniejącej drogi, teren odcięty przez autostradę od reszty obiektu "P.", zbiornik wody pitnej oraz obiekty wojskowe służące do szkolenia kadr wojskowych, a to: obiekty szkolenia spadochronowego, tor kolejowy, makiety pojazdów wojskowych, to przeszkód, przeprawa wodna, podziemne magazyny, murowane obiekty służące do ćwiczeń strzeleckich, rowy strzelnicze, 3 rzędy zasieków czołgowych, stanowiska strzelnicze czołgowe, nieczynna linia energetyczna. Wymienione obiekty usytuowane są na terenie porośniętym wysoką trawą, samosiejkami krzewów i drzew oraz w części południowo - wschodniej kompleksem zakrzewionym i zadrzewionym. Istnienia tego typu obiektów nie stwierdzono jedynie w części zachodniej poligonu "P.", obejmującej m.in. parcelę l.kat. [...], jako że część tego terenu w planie realizacyjnym inwestycji przeznaczona była dla ćwiczeń jazdy samochodami ciężarowe - terenowymi i gąsienicowymi tzw. autodrom oraz jako plac ćwiczeń taktycznych, które to obszary nie podlegały trwałej zabudowie, a wznoszone nietrwałe elementy budownictwa specjalnego były po zakończeniu ćwiczeń niwelowane. Zdaniem organu I instancji fakt braku trwałych elementów budowlanych na tym terenie nie może być podstawą do uznania przedmiotowej nieruchomości za zbędną na cel wywłaszczenia, ponieważ sposób wykorzystania wywłaszczonej parceli dla celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu należy rozpatrywać w kontekście sposobu zagospodarowania całego kompleksu wywłaszczonych nieruchomości. Zlokalizowane na terenie całego poligonu obiekty szkoleniowe jednoznacznie - zdaniem starosty - wskazują, że odbywały się tam szkolenia wojskowe Fakt ten oraz dokumentacja pochodząca z lat 1971-1972 rozliczająca wykonanie zadania inwestycyjnego po nazwą obiekty zamienne M. – P. w K., związanego z potrzebami wojskowego placu ćwiczeń, świadczą o realizacji inwestycji. W tym stanie rzeczy Starosta Powiatu K. stwierdził, iż żadna z przesłanek uzasadniających zwrot nieruchomości, wynikająca z przepisu art 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami, nie została spełniona, albowiem wywłaszczona parcela weszła w skład kompleksu zagospodarowanego jako plac ćwiczeń zabezpieczający proces szkolenia wojska. Wobec powyższego decyzją nr [...] z dnia [...].2001 r. Starosta Powiatu K. orzekł o odmowie zwrotu parceli gruntowej 1 kat. [...] o pow. 0,2726 ha, pół. w b. gm. Kat. M., na rzecz poprzedniego właściciela. Od powyższej decyzji odwołanie złożył W. S. zarzucając naruszenie art. 136 i art. 137 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Odwołujący podkreślił, iż obowiązkiem organu orzekającego jest "pozytywne i przekonywujące udowodnienie, iż wywłaszczona nieruchomość jest w dalszym ciągu niewątpliwie niezbędna dla realizacji określonych w decyzji wywłaszczeniowej celów publicznych. Skoro w niniejszej sprawie cel ten jest określony nieprecyzyjnie, to nie jest też możliwe jednoznaczne wykazanie przez administracją, że nieruchomość w dalszym ciągu jest wykorzystywana na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, A skoro tak, to pociąga za sobą skutek niemożności udowodnienia, że nieruchomość wywłaszczona jest wykorzystywana na określony w decyzji wywłaszczeniowej cel - co z kolei jest jednoznaczne z tym, iż winna ona zostać zwrócona jej byłym właścicielom. "Dalej odwołujący wskazał, iż "cel wywłaszczenia w przedmiotowej sprawie niejako następczo był precyzowany i zmieniany. Pierwsze bowiem decyzje lokalizacyjne, które precyzowały ten szeroko określony cel zezwalały na zajęcie wywłaszczonych gruntów przez Dyrekcję Inwestycji Miejskich, a więc na " cele cywilne". Tymczasem cel ten został zmieniony, bowiem przedmiotowy teren przekazano Wojskowemu Zarządowi Kwaterunkowo - Budowlanemu w K. Zmieniło się więc w sposób zasadniczy przeznaczenie wywłaszczonego terenu z " celów cywilnych " na "cele wojskowe", Z kolei, w dniu [...].2001 r. Agencja Mienia Wojskowego przekazała przedmiotowy teren Spółce "M." pod budowę Giełdy Rolno-Ogrodniczej tj. na cele komercyjne". Zdaniem odwołującego się narusza to zasadę, zgodnie z którą jeżeli wywłaszczona nieruchomość ma być wykorzystana na inny cel, niż określony w decyzji wywłaszczeniowej, to "dysponent nieruchomości" winien zawiadomić poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę o możliwości zwrotu tej nieruchomości. Dalej odwołujący podkreślił, iż przy założeniu, że przedmiotowa nieruchomość była jednak wykorzystywana na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, to zgodnie z przytoczonym przez niego orzecznictwem /wyrok NSA z 11.02. 1992 r. sygn. akt SA /Ka 1093/91/, w sytuacji gdy wywłaszczona nieruchomość przez pewien czas była wykorzystywana na cele określone w decyzji wywłaszczeniowej, ale w czasie orzekania jest już zbędna na ten cel, nieruchomość winna zostać zwrócona. Rozpatrując wniesione odwołanie oraz materiał dowodowy sprawy, Wojewoda stwierdził, że organ I instancji nie określił w toku postępowania przedmiotu tego postępowania na podstawie aktualnych danych z obowiązującego operatu ewidencji gruntów. Nie przeprowadził niezbędnego postępowania wyjaśniającego w zakresie określenia jakiej działce ewidencyjnej odpowiada wywłaszczona parcela, jaki jest jej aktualny stan prawny oraz czy stan ten pozwala na orzeczenie o jej zwrocie na rzecz uprawnionych osób. Wobec powyższego Wojewoda pismem z dnia [...].2001r. zlecił Staroście K. przeprowadzenie dodatkowego postępowania w celu uzupełnienia dowodów i materiałów przedmiotowej sprawy, niezbędnych dla wyjaśnienia powołanych wyżej kwestii. Przekazane przez organ I instancji przy piśmie z dnia [...].2001 r. dokumenty pozwoliły ustalić, iż wywłaszczona parcela 1. kat [...] b. gm. kat. M., stanowi w aktualnym operacie ewidencji gruntów część działki nr [...] o pow 21,56 ha położonej w M. gm. W. Umową z dnia [...].2001 r. -akt notarialny Rep. A Nr [...] Agencja Mienia Wojskowego przeniosła własność działki nr [...] na rzecz Giełdy Rolno - Ogrodniczej "M." S. A, z siedzibą w K. Zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami jest możliwy w wypadku, gdy spełnione zostaną równocześnie dwie przesłanki prawne: po pierwsze - nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu po drugie - aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości nie stanowi przeszkody dla jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. W obecnym stanie prawnym zachowuje nadal aktualność teza zawarta w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 maja 1994 roku, III ARN 22/94 /OSNAP 1994/7/108/ stosownie do której "Organ administracji rządowej orzekając o zwrocie nieruchomości na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (jednolity tekst: Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.) powinien zbadać nie tylko przesłanki zwrotu nieruchomości, określone w tym przepisie, ale także aktualny w chwili orzekania stan prawny nieruchomości powstały po wywłaszczeniu i rozważyć, czy nie stanowi przeszkody do zwrotu nieruchomości poprzedniemu właścicielowi". Jeżeli zatem, jak wykazało przeprowadzone postępowanie dowodowe, działka nr [...] pół. w M. gm. W., która w części odpowiada wywłaszczonej parceli 1 kat. [...] b. gm. kat M. stanowi aktualnie własność Giełdy Rolno - Ogrodniczej "M." S.A., to okoliczności tej nie można pominąć rozważając kwestię zwrotu nieruchomości w kontekście art 136 i nast u.g.n. Podkreślenia wymaga fakt, iż możliwości zwrotu nieruchomości, stanowiących własność osób trzecich, są szczególnie ograniczone. Za trafny i znajdujący oparcie w literaturze należy uznać pogląd w myśl którego, nie można orzec o zwrocie nieruchomości, nawet zbędnej na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli jej właścicielem, aktualnie w czasie rozpatrywania wniosku o zwrot, nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Warunkiem bowiem dokonania zwrotu nieruchomości jest władanie nią przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego. Zgodnie z poglądem NSA-OZ w Krakowie z dnia 29.11.1999 r USA/Kr 2479/97, fakt zadysponowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością poprzez jej zbycie umową cywilno -prawną na rzecz osób trzecich powoduje, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 u.g.n. stało się bezskuteczne, a wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie może być zwrócona. W skardze do NSA W. S. zarzucił, że zaskarżona decyzja oraz utrzymana nią w mocy decyzja Prezydenta Miasta K. naruszają przepisy prawa materialnego przez błędną ich interpretację oraz naruszają przepisy o postępowaniu, i wniósł o ich uchylenie. Ponadto skarżący podniósł że; - Przedmiotowa nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia, a zatem zostały spełnione przesłanki jej zwrotu, gdyż przynajmniej dwa razy zmieniano cel jej przeznaczenia, bez powiadomienia o tym poprzedniego właściciela wbrew obowiązkowi wynikającemu z ustawy - Skarb Państwa rozporządził przedmiotową nieruchomością wbrew zakazowi użycia wywłaszczonej nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu. - Rozporządzenie wywłaszczoną nieruchomością, która podległa zwrotowi, nie zwalnia Skarbu Państwa od obowiązków wobec poprzedniego jej właściciela. Rozporządzenie takie jest bezskuteczne w stosunku do poprzedniego właściciela i nie stanowi przeszkody do zwrotu na jego rzecz wywłaszczonej nieruchomości. - Jeżeli nieruchomość przestaje być potrzebna dla określonego celu publicznego, co w przedmiotowej sprawie jest okolicznością bezsporną - to musi być ona zwrócona poprzedniemu właścicielowi. Wywłaszczenie nieruchomości tylko na cele czasowe jest sprzeczne z obowiązującą Konstytucją RP, a odmowa zwrotu nieruchomości i ciągłe zmienianie jej przeznaczenia jest jawnym łamaniem art. 21 Konstytucji przez organy zobowiązane do należytego przestrzegania zagwarantowanych nią praw W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie podnosząc jedynie, że zarzuty zawarte w skardze nie mają wpływu na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji, gdyż nie może zostać zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot nie jest Skarb Państwa lub Gmina. Właścicielem przedmiotowej nieruchomości jest Małopolska Giełda Rolno - Ogrodnicza "M." S. A. z siedzibą w K. i w takiej sytuacji właściwy organ administracji nie może wydać decyzji o zwrocie nieruchomości poprzedniemu właścicielowi choćby uznał, że stały się one zbędne na cel wywłaszczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę zważył, co następuje: Zgodnie z przepisem art 97 par. 1 ustawy z dnia 30, 08. 2002 r. - Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sadów administracyjnych i ustawę - prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz. U. nr 153, poz. 1271/ sprawy, w których skargi zostały wniesione do Naczelnego Sądu Administracyjnego przed dniem 101 2004 r i postępowanie nie zostało zakończone, podlegają rozpoznaniu przez właściwe sądy administracyjne. Przeto właściwym do rozpoznania niniejszej skargi jest Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie. Stosownie do treści art. 134 par. 1 prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związanym zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną Skarga jest zasadna. Zarzutom skargi nie można odmówić słuszności W toku postępowania o zwrot nieruchomości z naruszeniem przepisów postępowania art. 7, art. 77 k.p.a. nie zostały wyjaśnione istotne okoliczności dla rozstrzygnięcia w sprawie Bezsporną jest okoliczność, że Skarb Państwa nabył od W. S. w trybie art. 6 ustawy z dnia 12. 03.1 958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, aktem notarialnym Nr; Rep. A.II. [...] z dnia [...].1968 r. nieruchomość stanowiącą działkę ozn. 1.kat [...] o pow. 2726 m2 obj Kw [...]. Wnioskującą wywłaszczenie była Dyrekcja Inwestycji Miejskich, której decyzją Prezydium WRN z dnia [...].1968 r. Nr [...] zezwolono na niezwłoczne zajęcie m. in. przedmiotowej nieruchomości, /por. k. 12 -6/ W. S., jako poprzedni właściciel wywłaszczonej, przedmiotowej nieruchomości w dniu [...].2000 r. złożył wniosek do Starosty K. ojej zwrot /k-1/ W toku postępowania zwrotowego, aktem not. z dnia [...].2001 r. rep, A Nr [...] Skarb Państwa - Agencja Mienia Wojskowego przeniosła m.in. własność niezabudowanej nuruchomości składającej się z działki nr [...] o pow. 21 ha 56 a na Giełdę Rolno -Ogrodniczą "M.'' SA z siedzibą w K. /k. 45/ Przedmiotowa wywłaszczona działka ozn, w dacie wywłaszczenia 1. kat [...] weszła w skład działki nr [...] o pow. 21,56 ha i stanowi obecnie własność Giełdy Rolno - Ogrodniczej "M." SA Na tle powyższych bezspornych okoliczności trzeba stwierdzić, że w toku postępowania zwrotowego nie były przestrzegane zasady wynikające z przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami, a tym samym doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego art. 136, 137 tej ustawy. l/ Wywłaszczona nieruchomość nie może być wykorzystana dla innych celów, niż realizacja celu określonego w decyzji o wywłaszczeniu. Ta podstawowa zasada prawa wywłaszczeniowego zawarta w przepisie art. 136 ust. 1 u. g. n. stanowi gwarancję, ze instytucja wywłaszczenia nieruchomości nie będzie wykorzystywana w sposób sprzeczny z jej ratio legis, np. do przebudowy stosunków własnościowych w społeczeństwie lub nadużywana ponad potrzeby wynikające z celów społecznych, które nie mogą być zrealizowane w inny sposób, jak przez odjęcie lub ograniczenie prawa własności do nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa lub na rzecz jednostki samorządu terytorialnego, /por. T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" - Warszawa 2004, s. 171 - 174 / II. Istota zakazu przeznaczania wywłaszczonej nieruchomości na inne cele, niż określony w decyzji ojej wywłaszczeniu, zawartego w art. 136 ust. 1 u.g.n. pod rządami której Skarb Państwa przeniósł a własność nieruchomości na rzecz Giełdy Rolno - Ogrodniczej "M." S. A. w K. - polega na tym, że w razie powzięcia zamiaru użycia wywłaszczonej nieruchomości lub jej części na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu właściwy organ jest obowiązany zawiadomić poprzedniego właściciela tej nieruchomości (wywłaszczonego) lub jego spadkobiercę o tym zamiarze, informując go jednocześnie o możliwości zwrotu wywłaszczonej nieruchomości Taki obowiązek wynika z art 136 ust 2 u. g, n., a nie został zrealizowany w tym postępowaniu. Bezsporną bowiem jest okoliczność, że skarżący nie został zawiadomiony o zamiarze wykorzystania przedmiotowej nieruchomości na cele komercyjne, nie pozostające w żadnym związku z celem wywłaszczenia. Nie uzyskano stanowiska skarżącego, czy jest on zainteresowany odzyskaniem nieruchomości na zasadach określonych w art. 139 i 140 i 141 u. g. n, a więc w szczególności z jednoczesnym dokonaniem rozliczeń, o których mowa w ust. 2 tego przepisu. Dopiero wówczas bowiem, jeżeli uprawniony do żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości nie złożył wniosku o jej zwrot lub jej części w terminie 3 miesięcy od otrzymania zawiadomienia o możliwości zwrotu, uprawnienie do zwrotu nieruchomości poprzedniego właściciela wygasa i wówczas ustaje zakaz użycia nieruchomości na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu stosownie do treści przepisu 136 ust. 5 ustawy z 21. 08. 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, (por. też T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" Warszawa 2004, s. 171-174). 3/ Nie może zostać jednak zwrócona nieruchomość wywłaszczona, której właścicielem aktualnie, w czasie rozpatrywania wniosku o jej zwrot nie jest Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego. Jeżeli te pomioty zbyły wywłaszczoną nieruchomość nie może być ona zwrócona. Jednakże istniejący stan prawny tej nieruchomości nie oznacza, że starosta (prezydent miasta na prawach powiatu) wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej, który rozpatruje wniosek o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, stwierdzając w toku przeprowadzanego postępowania dowodowego, że istniej ą przewidziane w art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 u.g.n. przesłanki jej zwrotu, a w szczególności, że nieruchomość stała się zbędna na cel, na jaki została wywłaszczona, n i e może wydać decyzji odmawiającej takiego zwrotu, z tym uzasadnieniem, że nieruchomość nie pozostaje we władaniu Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego, Winien on - stosownie do postanowień art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. - zawiesić postępowanie w sprawie zwrotu nieruchomości do czasu zakończenia sporu dotyczącego zgodności z prawem czynności cywilnoprawnej w wyniku której Skarb Państwa lub jednostka samorządu terytorialnego utraciła władanie wywłaszczoną nieruchomością i podjąć właściwe czynności procesowe celem usunięcia przeszkody powodującej zawieszenie postępowania lub wezwać stronę do ich podjęcia (art. 100 § 1 k. p. a) Wydanie decyzji w przedmiocie zwrotu nieruchomości z naruszeniem powyższej powinności oznacza naruszenie zarówno powyższych przepisów, przepisu art 7 k.p.a jak i postanowień art. 136 ust. 1 i 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Taka jest bowiem konsekwencja zakazu przeznaczania nieruchomości na cele inne, niż określone w decyzji o wywłaszczeniu, zawartego w art. 136 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami /T. Woś "Wywłaszczanie i zwrot wywłaszczonych nieruchomości" s. 235 / W związku z powyższym należy stwierdzić, że organy administracyjne orzekające w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości naruszyły powyższe przepisy prawa materialnego oraz przepisy o postępowaniu, które to naruszenia miały wpływ na wynik postępowania w sprawie. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji wyroku na podstawie art. 145 par. 1 pkt 1 lit. "a" i "c" prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi O kosztach orzeczono na podstawie art 200 p. p. s. a