II SA/Gl 1012/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędziowie WSA Elżbieta Kaznowska, Asesor WSA Barbara Brandys-Kmiecik (spr.), Protokolant referent – stażysta Jolanta Czarnata, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi E. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości rolnej oddala skargę Decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie m.in. art. 2 ust. 3 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. nr 39, poz.174 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 39, poz. 198), po rozpatrzeniu odwołania W. R. oraz W. M. – R., Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w K. utrzymało w mocy decyzję Prezydium Powiatowej rady Narodowej w C. z dnia [...] r. nr [...], mocą której przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomość rolną bez zabudowań, położoną w K., zapisaną w księdze wieczystej Sądu Powiatowego w C. pod nazwą "Część dóbr K." - osada [...] rep. Hip. [...] o pow. [...] ha. W dniu [...] 2002r. E. G. złożyła do Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast w W. wniosek o stwierdzenie nieważności w/w decyzji. Podkreśliła, że nieruchomość została nabyta w 1931r. przez W. R. jako zabudowana m.in. [...]. Następnie przedstawiła rys historyczny i losy właścicieli nieruchomości. Podkreśliła, że władze ówczesne zabrały nieruchomość bez zgody właścicieli i bez odszkodowania. Zakwestionowała prawdziwość argumentów zawartych w decyzjach o przejęciu nieruchomości tj., że nieruchomość była opuszczona, nieużytkowana, obciążona zaległościami podatkowymi. Wskazała, że przeszkodą w objęciu nieruchomości po wojnie była konieczność uprzedniego przeprowadzenia postępowania spadkowego. Wniosek ten został przekazany w trybie art. 65 § ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2000r. nr 98, poz.1071 ze zm.) do Ministerstwa Rolnictwa i Rozwoju Wsi celem załatwienia zgodnie z kompetencją. Decyzją z dnia [...] r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi odmówił stwierdzenia nieważności wnioskowanej decyzji, a po ponownym rozpatrzeniu sprawy wskutek wniosku E. G. – decyzją z dnia [...]r. utrzymał w mocy poprzednią swoją decyzję. Wskutek zaskarżenia w/w decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wyrokiem z dnia 24 września 2004r. o sygn. akt IV S.A. 4895/03 Sąd ten stwierdził nieważność obu w/w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że zgodnie z obowiązującymi przepisami organem właściwym do rozpoznania wniosku o stwierdzenie nieważności wnioskowanej decyzji jest samorządowe kolegium odwoławcze a nie minister. Wobec zatem przekazania powyższego wniosku do załatwienia jako organowi właściwemu – Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C., po uprzednim wszczęciu postępowania w przedmiotowej sprawie, decyzją z dnia [...]r. nr [...], wydaną na podstawie 156 § 1, art. 157 § 1 i art. 158 § 1 kodeksu postępowania administracyjnego odmówiło stwierdzenia nieważności wymienionej decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej z dnia [...]r. nr [...] oraz utrzymanej nią w mocy decyzji Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...] r. nr [...], sprostowanej postanowieniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w C. z dnia [...]r. W motywach rozstrzygnięcia Kolegium powołało się na przepis art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. nr 39, poz. 174; zm. z 1961r. Dz.U. nr 32, poz. 161) oraz §§ 1 - 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 39, poz. 198; zm. z 1974r. nr 22, poz. 131). Natomiast konkludując poczynione ustalenia Kolegium stwierdziło, że najpóźniej od 1955r. nieruchomość o pow. [...] ha nie była uprawiana przez następców prawnych W. R., a od jego śmierci na tej nieruchomości nie zamieszkiwali spadkobiercy. Spełnione zatem zostały przesłanki określone w § 1 ust. 1 w/wym. rozporządzenia Rady Ministrów, które dawały podstawę do przejęcia na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń omawianego gospodarstwa na podstawie art. 2 wcześniej wymienionej ustawy z dnia 13.07.1957r. Zatem brak było podstaw do uwzględnienia żądania E. G. i stwierdzenia nieważności omawianych decyzji z [...]r. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyła E. G. pismem z dnia [...] 2005r., w którym podkreśliła, że podziela opisany w decyzji stan faktyczny ale nie zgadza się z przyjętą interpretacją tychże zdarzeń oraz zastosowanych przepisów prawnych. Zakwestionowała istnienie zaległości podatkowych gdyż jej zdaniem podatki zapłacono z nawiązką. Podważyła stwierdzenie, iż spadkobiercy nie podejmowali starań o odzyskanie nieruchomości. Nadto podniosła także, że rola była uprawiana po wojnie do 1955r. przez dzierżawcę, a przychody konsumował W. R.. Natomiast przyznała, że nieruchomość nie została zasiedlona gdyż ówczesne władze odmówiły pomocy przy uzyskaniu materiałów budowlanych do odbudowy spalonych zabudowań. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z dnia [...]r. o nr [...], wydaną na podstawie art. 127 § 3, art. 138 § 1 pkt 1, art. 156 § 1, art. 157 § 1 oraz art. 158 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego utrzymało w mocy własną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwoławczy podtrzymał swe wcześniejsze stanowisko i argumentację przyjętą w poprzedniej decyzji. Z takim rozstrzygnięciem Samorządowego Kolegium Odwoławczego nie zgodziła się skarżąca, która pismem z dnia [...] 2005r. wniosła skargę do Sądu kwestionując prawidłowość wydanych rozstrzygnięć. Powołując się na argumenty podnoszone w postępowaniu odwoławczym strona podkreśliła także, że decyzja Powiatowej i potem Wojewódzkiej Rady Narodowej były bezprawne. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i odwołał się do argumentacji jaką zaprezentował w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje : Sąd administracyjny zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. nr 153, poz. 1269 ze zm.) sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje zatem sprawę rozstrzygniętą w zaskarżoną decyzją ostateczną z punktu widzenia legalności, tj. zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania przepisów prawa. Zgodnie natomiast z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 z późn. zm. – zwany dalej ppsa) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie zaskarżonej decyzji bądź postanowienia w całości lub w części następuje wtedy gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy; naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego; inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do treści art. 134 § 1 ppsa sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. Natomiast przeprowadzone w określonych na wstępie ramach badanie zgodności z prawem zaskarżonej decyzji wykazało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przechodząc do merytorycznej oceny prawidłowości zaskarżonej decyzji należy w pierwszej kolejności należy wskazać, że jak wielokrotnie zaznaczano w orzecznictwie "Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, ze treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Nie chodzi tu bowiem o błędy w wykładni prawa, ale o przekroczenie prawa w sposób jasny i niedwuznaczny" /Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 1987r o sygn. akt II SA. 2145/86 opubl. Kodeks postępowania administracyjnego z orzecznictwem; Ośrodek Doradztwa i Doskonalenia Kadr sp. z o.o. Gdańsk 2000/. Wydana natomiast przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej Wydział Rolnictwa i Leśnictwa w K. decyzja z dnia [...]r. nr [...] utrzymująca w mocy decyzję z dnia [...]r. nr [...], mocą której przejęto na własność Skarbu Państwa nieruchomość rolną bez zabudowań, położoną w K. o pow. [...] ha miała zakotwiczenie w art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym (Dz.U. nr 39, poz.174 ze zm.) oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych (Dz.U. nr 39, poz. 198). Stosownie do treści art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957r. "gospodarstwa rolne i działki określone w art. 15 ust. 1 dekretu z dnia 18 kwietnia 1955r. o uwłaszczeniu (...), jeżeli zostały opuszczone przez właściciela po dniu 28 kwietnia 1955r. oraz wszelkie inne gospodarstwa rolne opuszczone przez właścicieli mogą być przejęte na własność Państwa bez odszkodowania i w stanie wolnym od obciążeń, z wyjątkiem służebności gruntowych, których utrzymanie uznane zostanie za niezbędne". Natomiast w art. 3 ust. 2 cyt. ustawy zawarta została delegacja upoważniająca Radę Ministrów do wydania rozporządzenia ustalającego warunki, w jakich gospodarstwa rolne uważane są za opuszczone przez właściciela. Wykonując tę delegację Rada Ministrów wydała w dniu 5 sierpnia 1961 r. rozporządzenie w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych. Zgodnie zaś z § 1 ust. 1 cyt. rozporządzenia "za gospodarstwo rolne opuszczone uważa się gospodarstwo, na którym nie zamieszkuje właściciel ani jego małżonek, dzieci lub rodzice, a przy tym gospodarstwo to nie jest w całości lub większej części uprawiane oraz poddawane właściwym zabiegom agrotechnicznym przez właściciela, użytkownika albo dzierżawcę". Nadto w ustępie 2 § 1 cyt. rozporządzenia wskazano przypadki, w których gospodarstwa rolne nie były uznawane za opuszczone. I tak: "do gospodarstw rolnych opuszczonych nie zalicza się gospodarstw, których właścicielami są osoby nieletnie, ubezwłasnowolnione lub ograniczone w zdolnościach do czynności prawnych albo osoby powołane do służby wojskowej lub pozbawione wolności w wykonaniu zarządzenia właściwego organu". Wynikające z zastosowania art. 2 cyt. ustawy - dla byłych właścicieli przejętego przez Państwo gospodarstwa - konsekwencje (utrata prawa własności gospodarstwa rolnego bez odszkodowania) obligują nie tylko do wnikliwej oceny zgodności decyzji z przepisami ustawy, jak i wydanych z jej upoważnienia aktów wykonawczych, ale także do literalnej interpretacji ich istotnych postanowień. Podkreślić należy, że w/w przepis wymieniał negatywne przesłanki, których wystąpienie wykluczało możliwość uznania gospodarstwa rolnego za opuszczone, a tym samym przejęcia go w trybie art. 2 ustawy z dnia 13 lipca 1957 r. Natomiast jak wynika z przedstawionych akt administracyjnych żadna z wyżej powołanych przesłanek nie wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Wskazać należy, ze we wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z [...]r. skarżąca wyjaśniła, że W. R. zginął w [...]r., a jego żona po wyzwoleniu obozu zagłady [...] została skierowana na leczenie do K., gdzie potem się osiedliła. Nadto na str. [...] wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy sama skarżąca przyznała, że "do 1955 roku uprawiał role dzierżawca K.". Natomiast po 1955r. żaden członek rodziny ani dzierżawca już przedmiotowej nieruchomości nie użytkował. Podkreślić także należy, że chybiony jest argument braku uregulowania kwestii spadkowych na co powołuje się skarżąca uzasadniając niemożność objęcia w tamtym okresie tejże nieruchomości. Wniosek w kwestii stwierdzenia prawa do spadku po zmarłym W. R. został ostatecznie załatwiony w [...]r. postanowieniem Sądu Wojewódzkiego we W. (sygn. akt [...]). Po tym terminie nieruchomość nadal nie była objęta przez spadkobierców poprzednich właścicieli. W latach 50-tych i 60-tych nieruchomość została częściowo zalesiona na koszt Państwa, ok. [...] ha Prezydium Gminnej Rady narodowej w K. wydzierżawiło innym rolnikom, a część została zagospodarowana na cele wypoczynkowe przez "A". Zgodnie z art. 156 § 1 pkt. 2 kpa organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która wydana została z rażącym naruszeniem prawa. Natomiast w rozpatrywanej sprawie Sąd nie stwierdził podstaw do unieważnienia wnioskowanej decyzji skoro spełnione były przesłanki określone ustawą z dnia 13 lipca 1957r. o zmianie dekretu z dnia 18 kwietnia 1955 r. o uwłaszczeniu i o uregulowaniu innych spraw, związanych z reformą rolną i osadnictwem rolnym oraz rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 5 sierpnia 1961 r. w sprawie opuszczonych gospodarstw rolnych – uzasadniające przejęcie nieruchomości na własność Państwa. Powyższe zaś znalazło odzwierciedlenie w zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C.. Skoro Sąd nie znalazł podstaw prawnych do uwzględnienia skargi, to stosownie do postanowień art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi należało skargę oddalić.