III SA/Wa 3265/05

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krystyna Kleiber, , , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 27 czerwca 2006 r. sprawy ze skargi T. G. na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] września 2005 r., Nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne - oddala skargę - III SA/WA 3265/05 UZASADNIENIE Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w S., działając jako organ egzekucyjny, na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] sierpnia 2004 r. nr [...] do [...] wszczął do majątku T. G. egzekucję w celu wyegzekwowania zaległości z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych. Na podstawie przywołanych tytułów wykonawczych organ egzekucyjny, zawiadomieniem z dnia 21 września 2004 r., dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego. Pismem z dnia 29 września 2004 r. T. G. wniósł do Izby Skarbowej skargę na czynności egzekucyjne (zajęcie wierzytelności). Dyrektor Izby Skarbowej w K., postanowieniem z dnia [...] października 2004 r. nr[...] , oddalił skargę na zajęcie wierzytelności. Pismem z dnia 4 listopada 2004 r. strona złożyła zażalenie na to postanowienie. Jej zdaniem skierowanie odpisu tytułów wykonawczych oraz kopii zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego, na adres zobowiązanego, zamiast do pełnomocnika, było niezgodne z prawem. Pełnomocnictwo z 12 lutego 2003 r. obejmowało również uczestnictwo doradcy podatkowego w postępowaniu egzekucyjnym. Ponadto strona zwróciła uwagę na to, że organ II instancji nie wydał, w terminie dwóch miesięcy od złożenia odwołania, rozstrzygnięcia w sprawie wymiaru należności, a także na to, że rozstrzygnięcie nie zawiera oceny czynności egzekucyjnych, a organ myli moment wszczęcia egzekucji z czynnościami egzekucyjnymi. Zaskarżonym postanowieniem z [...] września 2005 r. Nr[...] , na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz.1071 ze zm.) - zwanej dalej kpa - oraz art. 17, art. 18, art. 23 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968, ze zm.) - dalej jako u.p.e.a, po rozpatrzeniu zażalenia Minister Finansów utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Minister Finansów poinformował, że zawiadomienie o zajęciu zostało wysłane za pośrednictwem Urzędu Pocztowo Telekomunikacyjnego do banku w dniu 22 września 2004 r. W tym dniu wysłano do zobowiązanego kopię tego zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych. Przesyłka została doręczona bankowi w dniu 23 września 2004 r. natomiast stronie w dniu 30 września 2004 r. Minister Finansów stwierdził, iż postępowanie egzekucyjne ma charakter szczególny, ponieważ jego celem jest doprowadzenie do realizacji określonych obowiązków. Zgodnie natomiast z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy k.p.a., co oznacza iż przepisy te stosuje się odpowiednio nie zaś wprost. Zgodnie z art. 32 k.p.a. strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Przy dokonywaniu czynności egzekucyjnych, tj. działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania zastosowanego środka egzekucyjnego, udział zobowiązanego jest niezbędny, ponieważ czynności te skierowane są bezpośrednio do majątku i praw majątkowych zobowiązanego. Również z treści art. 32 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został on wcześniej doręczony. Minister Finansów poinformował, że podobne stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie Ośrodek Zamiejscowy w Katowicach w wyroku z dnia 26 października 1999 r. sygn. akt I SA/Ka 30/98 oraz w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2004 r. sygn. akt I S.A./Wr 2939/01 oraz w wyroku z dnia 25 marca 2004 r. sygn. akt I S.A./Wr 233/02. Minister Finansów poinformował, że w art. 26 § 5 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji został określony moment wszczęcia postępowania egzekucyjnego, które następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Przy wykonywaniu czynności polegającej na zajęciu wierzytelności z rachunki bankowego nie został naruszony art. 26 § 5 powyższej ustawy, w związku czym czynność egzekucyjna była prawnie skuteczna. Minister Finansów nie dopatrzył się uchybień formalnych w zaskarżonej czynności organu egzekucyjnego, ponieważ druk zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem odpowiada wzorowi ustalonemu dla tego rodzaju druków w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. Nr 110, poz. 968, ze zm.) Co do kwestii braku wydania przez organ II instancji, w terminie 2-ch miesięcy od dnia złożenia odwołania, tj. od 27 lipca 2004 r., rozstrzygnięcia w sprawie wymiaru należności Minister Finansów zauważył, że zajęcie rachunku bankowego zostało dokonane 23 września 2004 r., tj. przed upływem 2-ch miesięcy od złożenia odwołania, a więc przed wstrzymaniem wykonania decyzji wymiarowej. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie pełnomocnik T. G. wniósł o uchylenie postanowienia i "uznanie zażalenia na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] października 2004 roku za zasadne". Zdaniem skarżącego nie jest prawdą, że przesyłka zawierająca zawiadomienie o wszczęciu egzekucji wraz z odpisami tytułów wykonawczych została kiedykolwiek doręczona stronie, a szczególnie w dniu 30 września 2004 roku. Nie jest też prawdą, że przy dokonywaniu czynności egzekucyjnych udział zobowiązanego jest niezbędny, pomimo tego, że czynności te są skierowane do jego majątku i praw majątkowych. W ocenie skarżącego zawiadomienie zobowiązanego o wszczęciu egzekucji ma charakter procesowy i szczególnie w przypadku skierowania egzekucji do dłużnika zajętej wierzytelności nie wymaga żadnych osobistych działań zobowiązanego. Następną czynnością procesową, jaką może dokonać zobowiązany jest zgłoszenie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego: występowanie pełnomocnika skutkiem jego ustanowienia ma istotne znaczenie procesowe, ponieważ pełnomocnik zastępując stronę staje się podstawowym podmiotem postępowania. Wynika z powyższego, że doręczenie jest skuteczne, jeżeli zostało dokonane pełnomocnikowi, natomiast doręczenie stronie ma charakter jedynie informacyjny. Zdaniem skarżącego, pełnomocnika ustanawia się wyłącznie wtedy, kiedy stronie brakuje wiedzy o postępowaniu i przyjmuje się, że pełnomocnik powinien być pierwszą osobą (choćby z uwagi na upływ terminów), która ze sprawą powinna mieć kontakt. Zobowiązany nie wykonuje żadnych czynności fizycznych zmierzających do zaspokojenia roszczenia w drodze egzekucji skierowanej do dłużnika zajętej wierzytelności, jak w skarżonym przypadku: złożenie zarzutów, czy zażalenia, skargi, są czynnościami procesowymi, dla których spełnienia zobowiązany wynajmuje pełnomocnika. Według skarżącego w przepisach prawa nie ustanowiono dla zobowiązanego ograniczeń w swobodnym poruszaniu się i wyłącznie stała zmiana adresu jest przyczyną powstania obowiązku zgłoszenia tego faktu organowi. Czasowa zmiana adresu strony może być przyczyną powstania sytuacji, w której dojdzie do doręczenia w trybie art. 44 Kodeksu postępowania administracyjnego, czyli - w praktyce - uniemożliwienia jakiegokolwiek działania strony. Według skarżącego niedopuszczalna jest sytuacja, w której organ - pod pretekstem dbałości o zobowiązanego - interpretuje prawo w sposób niekorzystny dla zobowiązanego. Odpowiadając na skargę Minister Finansów podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o jej oddalenie. Zdaniem Ministra Finansów ze zwrotnego potwierdzę z powodu wynika niemożność doręczenia przesyłki dla adresata: umieszczono ją w dniu 23 września 2004 r. na okres 7 dni w Urzędzie Pocztowym S.. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma w tym Urzędzie umieszczono w drzwiach mieszkania adresata, zatem stosownie do art. 44 k.p.a. brzmieniu wówczas obowiązującym, doręczenie uznano za dokonane z dniem 30 września 2005r. Według Ministra Finansów udział zobowiązanego w dokonywanych czynnościach egzekucyjnych jest niezbędny z uwagi na potrzebę ochrony praw osób trzecich, ponieważ to zobowiązany posiada informacje, czy do majątku, do którego skierowano egzekucję, roszczą sobie prawa osoby trzecie. Takich informacji nie musi natomiast posiadać pełnomocnik zobowiązanego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy, zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) - zwana dalej "u.p.p.s.a." - sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. Wyjaśnić również należy, że stosownie do art. 134 § 1 u.p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Może zatem uwzględnić skargę także z takich przyczyn, które w ogóle nie zostały w niej podniesione. Istotą sporu w analizowanej sprawie jest prawidłowość prowadzenia postępowania egzekucyjnego, czyli w szczególności to, czy doręczenie zobowiązanemu tytułów wykonawczych i zawiadomienia o zajęciu było prawidłowe i skuteczne, w sytuacji, gdy wystawione było - i złożone w czasie trwania postępowania podatkowego - pełnomocnictwo do reprezentowania skarżącego przed organami skarbowymi i egzekucyjnymi wszystkich instancji w sprawach związanych z zobowiązaniami podatkowymi. Możliwość działania strony przez pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym została przewidziana w treści art. 32 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., zgodnie z którym strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Z momentem ustanowienia pełnomocnika strona uzyskuje uprawnienia do występowania przed organem za pośrednictwem bądź też łącznie z nim. Przepis art. 32 u.p.e.a stanowi natomiast, że organ egzekucyjny lub egzekutor, przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Wszczęcie postępowania, w tym postępowania egzekucyjnego następuje zawsze bezpośrednio do strony (zobowiązanego), dopiero od tego momentu strona (zobowiązany) może ustanowić i działać w sprawie przez pełnomocnika. Ponadto należy zauważyć, że celem postępowania egzekucyjnego jest zapewnienie skuteczności wydanych w postępowaniu administracyjnym indywidualnych, zewnętrznych aktów administracyjnych w drodze przymusowego wykonania wynikających z nich obowiązków. Zawarty w powołanym przepisie art. 18 u.p.e.a. postulat odpowiedniego stosowania przepisów k.p.a. również nie zmienia przyjętej zasady, że zawiadomienie o wszczęciu postępowania - art. 61 § 4 kpa - musi być doręczone osobie, której postępowanie to dotyczy. Jest to bowiem nowe postępowanie w stosunku do zakończonego ostateczną decyzją administracyjną (podatkową). Specyfika postępowania egzekucyjnego tym bardziej wymaga od organu doręczenia wprost zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, ponieważ na zobowiązanym ciążą określone obowiązki do wykonania i w stosunku do niego mogą być stosowane środki przymusu państwowego służące doprowadzeniu do wykonania obowiązków wynikających ze stosunków administracyjnoprawnych. Skutkiem doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego jest ponadto pouczenie go o prawie zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego, stanowiące element treści tytułu wykonawczego (art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a.). Jest to o tyle istotne, iż jest to dla zobowiązanego podstawowy środek ochrony przed niezgodnym z prawem skierowaniem i prowadzeniem do jego majątku egzekucji administracyjnej. Ustawodawca ograniczył przy tym możliwość jego wniesienia do fazy wszczęcia postępowania egzekucyjnego, co oznacza, że nie można się nim posłużyć w następnych stadiach tego postępowania. Nie wyklucza to jednocześnie możliwości zgłoszenia zarzutów przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika. Należy natomiast podzielić stanowisko Ministra Finansów co do skuteczności doręczenia Skarżącemu odpisów tytułów wykonawczych (pięciu) i zawiadomień o zajęciu. Przesłanie tych dokumentów na znany organowi adres do doręczeń, stosownie do art. 44 kpa ma skutek doręczenia, chociaż adresat nie odebrał przesyłki, pomimo pozostawionego przez pocztę zawiadomienia o jego doręczeniu. Skarżący w pełnomocnictwie dla doradcy podatkowego nie wskazał jego adresu jako adresu dla doręczeń jego korespondencji. Niezależnie od powyższego należy zauważyć, iż doręczenie wspomnianych dokumentów bezpośrednio dla skarżącego nie pozbawiło go prawa do występowania przed organem za pośrednictwem bądź też łącznie z pełnomocnikiem, mając na uwadze fakt wniesienia przez pełnomocnika skargi w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., również do Sądu. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.